Hasiera / Apunteak / Beste atzerriko hizkuntzak /

Euskal Gramatika: Modu, Helburu eta Kausa Perpausak eta Euskal Hiztegiaren Oinarriak

Beste atzerriko hizkuntzak3,45 KB

Euskal Gramatika: Modu, Helburu eta Kausa Perpausak

Euskal gramatikan, modu perpausak ekintza nola gertatzen den adierazten duten menderakuntza perpausak dira. Adibidez: -(e)n bezala, -(e)n moduan, -(e)n legez/eran/gisan.

Helburu perpausak

Helburu perpausak, berriz, ekintzaren asmoa edo xedea azaltzen dute. Adibideak: -(e)n, -t(z)era, -t(z)eko, -t(z)eko asmotan, -t(z)ekoetan, -t(z)eagatik, -t(z)earren.

  1. Afaltzekotan
  2. Ateratzearren
  3. Gogaitzeko
  4. Erostera

Hitz-mailegu motak

Kalkoak

Hizkuntz baten esamoldeak ordezteko, beste hizkuntza batetik hartutako hitzak (erderakadak). Adibidez: faltan bota.

Hitz arrotzak

Erromantzetatik hartutako atzizkiak

Adibidez: buruta_zio.

Hitz osoak

Edozein hizkuntzatik hartutako hitzak. Adibidez: informatika.

Kultura-erroak

Latinetik eta grekotik atera diren aurrizki/atzizkiak. Adibidez: super_merkatu.

Hitz multzoak

Euskaran geratu diren erdarazko esamoldeak. Adibidez: doministiku (dominus tecum).

Modu partikulak

Aditz laguntzailearekin jartzen diren elementuak dira:

  • Al: galderetan. Esanahia ez aldatu.
  • Ahal: aukera adierazi.
  • Ote: galderetan zalantza edo susmoa adierazi.
  • Bide: dirudienez esapidearen zentzuarekin erabili.
  • Ohi: ohikotasuna adierazi.

Kausa perpausak

Ekintzaren kausa adierazten dute. Adibideak: -elako, -eta bait-, -enez, -enez gero, -ela-eta, -ela bide, -ela kausa, -ela medio, -tzeagatik, -tzearren.

Ondorio perpausak

Kausa baten ondorioa adierazten dute. Adibideak: -hain/halako/hain beste... non/ezen... bait-/-en.

Bait partikulak

bain(n), baih(h), bait(d), bail(l), baitz(z), baik(g).

Euskal Literatura eta Idazleak

Liburu eta idazle nabarmenak

Liburuak: Iñaki-Euskaldun, Aitor-Azken, Jules-Lurretik, Mayi-Tele, H.G-Munduen.

Elebiduna: Txomi-Lorea, Jon-Joanak, Txillardegui-Putzu, Patxi-Errolanen, Joxan-Beñat, Toti-Erregeren.

Bertsolaritza

  1. Jende aurrean asmatu eta kantatu.
  2. Denboraz idatzi, gero ikasita edo idatzita kantatzeko.

Esaera zaharrak

Belaunaldiz belaunaldi igarotako eta zertxo bait irakasten duten esaera gogoetatsu laburrak. Gotzon Garate.

Euskal lexikografia eta historia

  • Lehen hiztegia: Nicolas Landuccio, XVI. mendea, Dictionarium Linguae Cantabricae.
  • Sarako eskola: XVII. mendean Saran elizgizon talde bat sortu zen liburu sakratuak euskaratzeko. Lapurtera klasikoa: Povreau, Axular, Haranburu, Materre, Claveria.
  • Pedro Axular: XVII. mendea. Gero liburua. Lapurtera klasikoa.
  • Joannes Etxeberri: Ziburukoa. Apaiz katolikoa. Sarako eskolakoa. Lapurtera klasikoa. Manual debotionezkoa eta Noelak (elizan erabiltzeko liburua).

Lotura zuzenak

  1. 1-5
  2. 2-2
  3. 3-4
  4. 4-3
  5. 5-1

Deskargatu

PDF Word HTML