Batxilergoa mailako Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Aditz Laguntzailea: Subjuntiboa

NOR eta NOR-NORI Formak

NOR-NORK Formak

Subjuntiboa:

Denbora-lerroa: Euskal Kulturaren Mugarriak

XIX. Mendea eta Hasierak

• Bizenta Mogel: Ipuin onac (Esoporen alegiak euskaraz eta prosaz). Liburu bat euskaraz argitaratu duen lehen emakumea.
• Louis Lucien Bonaparte (1863): Euskalkien lehenengo sailkapena (8 euskalki).

XX. Mendearen Hasiera eta Mugimenduak

• 1919: Euskaltzaindiaren sorrera.
• 1965: Ez Dok Amairu taldearen sorrera. Euskal Herriko kultura-mugimendu abangoardista; modernitatea eta garai berria ekarri zituen. Partaideak kantariak, idazleak eta artistak izan ziren.

XX. Mendeko Antzerkigile Aipagarriak

• Toribio Altzaga: Euskal Iztundea antzerki-eskolako zuzendaria eta antzerkigilea.
• Katalina Eleizegi: Garbiñe lanaren egilea.
• Mª Dolores Agirre: 1953tik aurrera, diktadurak ezarritako etenaren ondoren,

1. Jose Antonio Loidi

Errenterian jaio zen. Ikasketaz eta lanbidez botikaria zen. Horrez gain, euskal historiaz, hizkuntzalaritzaz, toponimiaz eta abarrez idatzi zuen. Ezaguna da euskarazko lehen polizia-eleberria idatzi zuelako: Hamabost egun Urgainen (1955). Irunen hil zen.

2. Jose Luis Alvarez (Txillardegi)

Donostian jaio zen. Txillardegi goitizenaz ezagunagoa. Hizkuntzalari, politikari eta idazle zen. Euskara batua sortzearen bultzatzaile nagusietako bat izan zen. Literaturan berrikuntza bat ekarri zuen: Leturiaren egunkari ezkutua, lehen eleberri modernotzat hartua, krisi existentzialari buruzkoa.

3. Ramon Saizarbitoria (1944)

Donostiako soziologoa eta idazlea, euskal literatura modernoaren aitzindaritzat jotzen da.

Literatura Ibilbidea:

• Bere

Euskal literaturaren historian garrantzi handia izan duten hiru idazle nagusi eta haien garaiko mugimendu literarioa aztertuko ditugu jarraian: Lizardi, Lauaxeta eta Orixe, baita Olerkarien Belaunaldia ere.

Xabier Lizardi (1896-1933)

Zarautzen jaioa, Tolosan bizi izan zen. Legegizona eta Tolosako lantegi bateko gerentea izan zen. Euskara ia galduta zuen, baina berreskuratu egin zuen. Hainbat aldizkaritan lan egin zuen, euskaraz zein gaztelaniaz. Bere gai nagusiak euskara eta euskal kultura izan ziren.

• Kazetari lanak: Hainbat artikulu idatzi zituen.
• Antzerkia: Antzerkian ere aritu zen.
• Poesia: Poesia jorratu zuen batez ere.
  • Hil aurretik: Biotz-begietan (poesia liburua).
  • Hil ondoren: Umezurtz Olerkia.
• Natura: Izadia sarritan agertzen da bere bertsoetan.

Lexikoa eta Hiztegia

Atal honetan euskarako hitz baliokideak eta haien gaztelaniazko esanahia biltzen dira:

• Alfer: Hagi. vagancia
• Apaindu: edertu. adorar
• Baino ez (2): baizik ez, besterik ez. únicamente
• Bat etorri: ados egon. estar de acuerdo
• Behe-lainoa (3): lanbroa, gandua, bruma. niebla
• Bukatu (3): amaitu, agortu, xahutu. agotar
• Ebatsi (2): ostu, lapurtu. robar / erabaki, xedatu. decidir
• Ezizen (2): izengoiti, gaititzen. apodo
• Fin-fin: on
• Gaixo: Eri. enfermo
• Galdetu (2): itaundu, ihardetsi. preguntar
• Garatu (2): hazi, aurreratu. Desarrollar
• Higuin: Naza. Desprecio
• Hitz neurritsuak: hitz zehatzak
• Honetaz eta hartaz, saskiaz eta nahaskiaz: gai askori
• Iragar (2): igaro, eman. pasar
• Isilean (3): ebaska, gordeka, ezkutuan. a escondidas
• Ispilu: mirail. espeje /

1. Joera garrantzitsuenak postgerratik 70eko hamarkadaren amaierara

Gerra osteko aldian, poesia katalanak nortasun-gaindeterminatze handia izan zuen, funtsezko genero adierazgarri gisa nazio-esentzietarako, une hartan berriro ere espainiar hizkuntzaren eta kulturaren inposizioak mehatxatuta baitzeuden. Zorionez, literatura katalanaren geroagoko bilakaerak prosa eta antzerkia garatzea ekarri du berriro, nagusitasun poetikoa orekatu dutenak, panorama literari aberats eta orekatua osatu arte.

Postguerra garai errepublikarren arrasto guztiak ezabatzeko borondateagatik bereizten da; nazionalitate historikoetan errepresioa hizkuntza eta erakunde propiotara hedatu zen. Kataluniar eta euskal kasuetan, lurralde bakoitzean katalanaren, galizieraren eta...

Iparraldeko Euskal Literatura (XIX. mendea)

Sarrera historikoa eta kulturala

Waterlooko porrotaren ondoren, Antzinako Erregimena berrezarri zen; haatik, euskal probintziek ez zituzten aurretik zeuzkaten eskubideak berreskuratu.

Iparraldean aldaketak ez ziren hain azkar eta nabarmen gertatu: industriak garrantzi gutxi zuen, nekazaritza-giroko gizarte tradizionalak jarraitu zuen, eta Elizak, indartsu oraindik, gehienetan bere eraginari eutsi zion.

Garai honetan nabarmentzekoa da A. Abadia eta hark bultzatutako Lore Jokoak.

Prosa erlijiosoa Iparraldean

• M. Duhalde (1753-1804): Meditazioneak gei premiatsuenen gainean (1809), euskara dotorean idatzia.
• E. Lapeire (1840-1893): Azkaindarra. Kredo edo Sinhesten dut esplikatua (1891), lapurtera klasikoan.
• J.

Noche de verano

Contextualización

Es un poema que pertenece a Campos de Castilla (1912). Recordemos que no es un libro uniforme, en primer lugar por sus diferencias cronológicas. Entre la fecha del primer núcleo de poemas (1912) y su cierre en 1917 hay un lapso con acontecimientos graves, especialmente en el plano personal por la muerte de Leonor, su esposa, en 1912.

Un intento de clasificación de los poemas nos daría una variedad temática de cierta amplitud: nos encontramos con piezas de paisaje, de paisaje y proyección humana, piezas con visión histórica, otras meramente descriptivas, piezas de preocupación existencial, de tema sociopolítico y poemas amorosos.

El poema que vamos a comentar presenta la descripción del paisaje de un...

Maileguak

Maileguak: kalitate, finkatu, festa, krisia, pauso, prestatu, euro, kolore, asamblada.

Elkartuak

Elkartuak: udaletxe mend, hartu-eman emendio, udaberri justapos, lan aste mend, diru-laguntza mend, batzar-gela mend, laguntza jaits mend, gazte asamblada mend, ulergaitz justa, arduragabe justa, kalejira mend, tirri-tarra errepik, etxetik etxe errepika.

Eratorriak

Eratorriak:

• Langile (iz.) = lan (iz.) + -gile (atzizkia)
• Adostasun (iz.) = adostu (ad.) + -tasun (atzizkia)
• Ordutegi (iz.) = ordu (iz.) + -tegi (atzizkia)
• Eskaera (iz.) = eskatu (ad.) + -era (atzizkia)
• Proposamen (iz.) = proposatu (ad.) + -men (atzizkia)
• Ulergaitza (i.o.) = ulertu (ad.) + -gaitz (atzizkia)
• Aurrerapen (iz.) = aurreratu (ad.) + -pen (atzizkia)
• Laguntza (iz.) = lagun (iz.)