Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Demokrazia

Demokrazia talde edo erakunde bateko kide guztien iritzia berdintasunez kontuan hartzen dituen erabakitzeko modu kolektiboa da. Etimologiaz, "herriaren aginpidea" adierazten du. Antzinako Greziako polisetan sortu zen demokrazia, non herritar guztiek polis edo hiriaren gobernuari buruz erabakitzen zuten. Hala, demokraziak herritar guztiek askatasunez estatuaren edo beste erakunde politiko baten gobernuari buruz erabakiak hartzen dituzten erregimen politikoak ere badira. Gaur egun sistema politiko guztiek demokratikotzat dute beren burua. Nolanahi ere, historian zehar eztabaida gogorrak eta liskar handiak izan dira, aurrena eredu horri izatasuna nola eman, eta geroztik arau bidez nola zilegitu erabakitzeko. Demokraziaren bilakaera historikoa...

Joaquín Costaren "Oligarkia eta Jauntxokeria" lanaren pasartea (1901)

1. Sailkapena

Lehen eskuko dokumentu hau Joaquín Costaren Oligarkia eta Jauntxokeria Espainiako egungo gobernu mota gisa liburuaren zati bat da. Eduki politikoa du, Errestaurazioaren sistemari kritika egiten diona. 1901ean argitaratu zen Madrilen. Egilea Joaquín Costa intelektuala izan zen.

2. Analisia

Testu honen ideia nagusia oligarkia eta jauntxokeria salatzea da. Beste ideia garrantzitsu bat da jauntxoak ez direla nazioaren benetako ordezkariak, nahiz eta boterea haiek izan, eta hauteskundeetan egiten den pucherazoa (iruzurra) salatzen du.

3. Iruzkina eta Testuinguru Historikoa

Errestaurazioaren aurreko krisia (1868-1874)

1868an, Isabel II.a Espainiatik kanporatu ondoren,...

Elektroien Garraio Ziklikoa

Fase argiaren ordezko bidea da; bertan, argiak I. fotosistemako elektroia aktibatzen du, baina NADP⁺-ra joan beharrean, PS I-era itzultzen da. Ibilbidean, cit b₆f konplexura lagatzen da, protoiak estromatik eremu intratilakoidera garraiatzen dituen konplexura. Translokazio horrek ATP molekulen sintesia ahalbidetzen du. Garraio ziklikoa ATP sintesirako bide bat da, eta kloroplastoetan NADP⁺ gutxi dagoenean erabiltzen da. Egoera horretan, PS I-ak elektroiak lagatzen dizkio cit b₆f deritzonari, horrek ez baitauka NADP⁺ molekula oxidaturik. Baina bakterio fotosintetiko anoxigenikoen ohiko bidea ere bada. Bere ezaugarriak hauek dira:

• I. fotosistemak soilik hartzen du parte.
• Ez dago NADP⁺-aren erredukziorik, elektroiak irten

Indar Eremuak eta Energia Potentziala

Indar Eremu Kontserbakorrak

Indar eremu kontserbakorrak partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen mende dagoenean definitzen dira, eta ez egindako bidearen menpe. Bi propietate nagusi dituzte:

1. Ibilbide itxian egindako lana nulua da.
2. Eremuak egindako lana, magnitude berezi batek hasierako eta amaierako puntuen artean dituen aldakuntza modura adieraz daiteke: W = Ep_A - Ep_B = -ΔEp.

Indar Ez Kontserbakorrak

Bi punturen artean higitzean indarrak egindako lana ibilbidearen araberakoa denean, indarra ez kontserbakorra da. Kasu honetan, ez dago energia potentzialik indar horrekin loturik. Indar ez kontserbakorraren adibide argia marruskadura indarra...

XIX. Mendeko Espainiako Ekonomia

Espainiako ekonomia oso atzeratuta zegoen. Baina XIX. mendean asmatutako teknikak ez ziren leku guztietan ondo egokitzen. Hemen nekazal erreforma ilustratuak geldituko dira, baina erreforma hauek orain hasiko dira, eta horregatik produkzioa handituko da hazkunde demografikoa mantenduz.

Nekazal Sektorea

Gobernu liberalek erreforma prozesu bat lurjabetzaren egituraren barruan egingo dute, lur eta jabetza esplotazioaren egitura berritzeko. Jabetza mota berri honekin lurjabeek produktibitate handiagoa lortu zuten. Lur jabetzaren egoera berrian, lurjabeek askatasun osoa izan zuten eta produktuaren prezioa erabakiko zuten.

Desamortizazioa

Helburuak gerra karlista irabaztea eta zor publikoa ezabatzea izan ziren.

Ondorio

Geosferaren Geruzak Etenune Sismikoen Arabera

Metodo sismikoen bidez erdietsitako informazioa harrien konposizioari, egiturari, tenperaturari, presioari edo adinari buruzko beste azterketa-metodoen bidez lortutako datuekin osatzen da. Horren guztiaren emaitza da Lurraren barne-egiturari buruz dugun ezagutza.

Lurrazala

Lurrak kanpoaldean duen geruza solidoa da, eta geosferaren bolumenaren % 1,6 hartzen du. Mohorovicicen etenuneak Mantuarekin mugatzen du. Tenperaturak sakonerarekin egiten duen gorakadari gradiente geotermiko deitzen zaio, eta, batez beste, 30 ºC igotzen da kilometro bakoitzeko.

Geruzaren lodieran, egituran eta konposizioan oinarrituta, bi lurrazal mota bereizten dira:

Lurrazal Kontinentala

• Lodiera: Aldakorra da, 30-40 km ingurukoa

Hirugarren Karlistaldia (1872-1876)

Hirugarren Karlistaldia Karlos VII.ak 1868ko iraultzaren ondorengo ezegonkortasunaren erdian tronua eskatu zuenean sortu zen. Gatazka honek babes handia izan zuen Euskal probintzietan eta Nafarroan, non karlistek "Jainkoa, Aberria, Foruak eta Erregea" leloa lortu zuten eta herriaren eta militarren babesa lortu zuten. 40.000 soldaduko armada osatu zuten, Lizarran ezarri zuten gortea eta egiturak ezarri zituzten, moneta propio bat bezala.

Euskal lurraldearen zati handi bat kontrolatu bazuten ere, porrot egin zuten Bilbo hartzeko helburuan. 1874an Alfontso XII.a iritsi zenean, karlisten laguntza murriztu egin zen, batez ere burgesiaren artean, liberalismora jo baitzuen.

1876ko karlisten porrotaren ondoren, Espainiako...

Mendebaldeko Euskararen Azterketa

Sarrera

Jarraian, mendebaldeko euskararen, bizkaieraren, ezaugarri nagusiak aztertuko ditugu, adibideekin batera. Aldaketa fonetiko, fonologiko, morfologiko eta sintaktikoak landuko dira, galdera-erantzun formatuan eta hiztegi txiki batekin osatuta.

Aldaketa Fonetiko eta Fonologikoak

• Andidxa (Handia): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. Hiatoaren artean kontsonantea gehitu da (d) eta honi epentesia deritzo.
• Ardao (Ardoa): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. Hiato txandakatzea: oa > ao.
• Baltza (Beltza): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. "e" > "a" bokal txandakatzea "l" albokari aurretik.
• Nausixenetaikua (Nagusienetarikoa): Lau aldaketa agertzen zaizkigu hemen eta guztiak dira fonetiko-fonologikoak: bokal arteko herskariaren

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

1868ko Iraultza Loriatsua eta Behin-behineko Gobernua

1868ko irailaren 18an, “Gora Espainia ohorez” lelopean, soldadu talde batzuk matxinatu ziren Cadizen, Juan B. Topete brigadierraren agintepean, eta Prim nahiz Serrano jeneralen babesa lortu zuten. Irailaren 28an, matxinatuek gobernuak bidalitako tropei aurre egin zieten Alcoleako guduan, eta azken hauek porrot handia izan zuten. Gobernuak dimititu behar izan zuen, eta Isabel II.a (Lekeition zegoen) laguntza gabe gelditu eta Frantziara alde egin behar izan zuen.

Serrano jenerala, Batasun Liberaleko kidea, erregeorde izendatu zuten, eta Prim jenerala, alderdi progresistako kidea, behin-behineko gobernu-buru. Dekretu berriak onartu ziren: biltzeko askatasuna,...

KOKAPENA

AZTERKETA