Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erreplikazioa zelula prokariotoetan

1. Hastea: Helize bikoitzaren irekiera

Erreplikazioa oriC deritzon DNAko puntu zehatz batean hasten da. Puntu horretan erreplikazio-burbuila sortzen da eta erreplikazio-urkilak eratzen dira. DNA kate bakoitza molde gisa erabiltzen da kate osagarri bat sintetizatzeko. Prozesu honetan helikasa entzimak helize bikoitza irekitzen du.

2. Luzatzea: DNA kate berrien sintesia

Lehenik, RNA polimerasak (primasak) RNA zati bat gehitzen du abiapuntu gisa. Ondoren, DNA polimerasak erreplikazioa luzatzen du:

• Harizpi jarraitua: 3’→5’ noranzkoko helizea modu jarraituan kopiatzen da.
• Harizpi etenak: 5’→3’ noranzkoko helizea kontrako noranzkoan dagoenez, zati txikitan kopiatzen da; hauek Okazaki zatiak dira.

DNA polimerasa...

Filosofia eta Teologiaren arteko harremana

Filosofia jakintza arrazionala da: gauza naturalen esentzia, gizakia, osotasuna eta unibertsoa hausnartzen ditu. Filosofiaren bitartez hainbat galderari erantzun diezaiekegu; beraz, jakinduria eskuratu dezakegu.

Erdi Aroan, filosofia teologiarekin kontrajartzen zen. Haien arteko desberdintasuna honakoa litzateke: filosofia arrazoimenean oinarritzen da eta, aldiz, teologia fedean oinarritzen da. San Agustinen filosofian, bai teologiaren eta bai filosofiaren bitartez egia bakarra lor daiteke; biak dira beharrezkoak. Tomas Akinokoak bi egia desberdinduko ditu eta, ondorioz, bi bide bereiziko ditu egia eskuratzeko: alde batetik filosofia (arrazoimena) eta, bestetik, teologia (fedea/dogmak).

Zoriontasunaren

Denbora-lerroa: Euskal Kulturaren Mugarriak

XIX. Mendea eta Hasierak

• Bizenta Mogel: Ipuin onac (Esoporen alegiak euskaraz eta prosaz). Liburu bat euskaraz argitaratu duen lehen emakumea.
• Louis Lucien Bonaparte (1863): Euskalkien lehenengo sailkapena (8 euskalki).

XX. Mendearen Hasiera eta Mugimenduak

• 1919: Euskaltzaindiaren sorrera.
• 1965: Ez Dok Amairu taldearen sorrera. Euskal Herriko kultura-mugimendu abangoardista; modernitatea eta garai berria ekarri zituen. Partaideak kantariak, idazleak eta artistak izan ziren.

XX. Mendeko Antzerkigile Aipagarriak

• Toribio Altzaga: Euskal Iztundea antzerki-eskolako zuzendaria eta antzerkigilea.
• Katalina Eleizegi: Garbiñe lanaren egilea.
• Mª Dolores Agirre: 1953tik aurrera, diktadurak ezarritako etenaren ondoren,

Marx eta Nietzscheren Erlijioaren eta Ohiko Baloreen Kritika

Marx: Erlijioa, Alienazioaren Iturria

Marxek erlijioa kritikatzen du, gezurrezko oinarri batean (Jainkoaren existentzia) eraikita egoteaz gain, alienazioa sortzen duelako. Hau da, erlijioaren eraginez, gure benetako izaera galtzen dugu eta inorenduta bizi gara.

Marxen ustez, gizakiak sortzen du Jainkoa, eta ez alderantziz. Jainkoari atxikitzen dizkiogu gure ezaugarri desiragarrienak, eta horrek gizakion balioak gutxiesten ditu. Erlijioak, justizia eta zoriontasuna lortzeko arazoak konpondu beharrean, ezkutatu egiten ditu.

Ondorioz, erlijioak gure espiritu iraultzailea lokartzen du; Marxen hitzetan, "erlijioa herriaren opioa da". Gainera, historikoki, erlijioak injustiziak justifikatu...

Valençayko Itunaren ostean Fernando VII.a Espainiara itzuli zen, Valentzian lehorreratu zen 1814ko apirilean, eta aldi berean Pertsiarren Manifestua argitaratu zen, Cadizko Gorteetako diputatu absolutistek sinatuta. Erregeak Valentziako Dekretua 1814ko maiatzean eman zuen. Hau estatu-kolpe bat izan zen: monarkiak botere absolutua berrezarri zuen, eta Cadizko Gorteen lege guztiak abolitu zituen. Etapa horren ekimen guztiak ezabatu nahi zituzten eta prozesu iraultzaile hartan parte hartu zuten pertsona guztiak baztertu eta jazarri. Fernando VII.ak martxan jarritako politikak ideia obsesiboa zuen helburu, iraganera itzultzera izan zen. Cadizen abolitu zituzten erakunde feudalak, zergak, Inkisizioa….berrezarri egin ziren. Errepresioa, espetxea,...

Hiztegia: Adjektiboak eta Deskribapenak

• Baxua: altuera txikikoa.
• Behea: edozein gauzaren barrenean, lurretik hurbilen dagoen aldea.
• Desberdina: bestelako ezaugarri edo nolakotasunak dituena.
• Handia: ohiko tamaina gainditzen duena.
• Ilehoria: ile hori-gorrixka duena.
• Isila: hotsik edo soinurik egiten ez duena.
• Laua: malkartsua ez dena.
• Leiala: zor dion zintzotasuna gordetzen duena.
• Lotsatia: erraz lotsatzen dena.
• Maltxurra: engainuz edo azpikeriz berea egiten eta zerbait lortzen trebea dena.
• Motza: luzera txikikoa dena.
• Samurra: erraz murtxikatzen den jakiaz esaten da.
• Txikia: ohiko neurrira iristen ez dena.
• Xelebrea: bere umoreagatik nabarmentzen den pertsonaz nahiz gauzaz esaten da.
• Zaharra: aspaldi sortua, egina edo gertatua dena.
• Zekena: diruari gehiegizko

Protozooak: Zelula Bakarreko Organismoak

Protozooak zelula bakar batez osatutako organismoak dira.

Sailkapena:

• Zoomastigiloak

  Flageloak dituzte, eta horri esker mugitzen dira. Bizitza askekoak edo parasitoak izan daitezke.

• Errizopodoak

  Pseudopodoen bidez mugitzen dira. Bizitza askekoak edo parasitoak izan daitezke.

• Ziliatuak

  Zilioak erabiltzen dituzte mugitzeko, eta bizi askekoak dira.

• Esporozoak

  Mugitzen dira, baina ezin dute mugimenduaren norabidea aukeratu.

Algak: Uretako Bizitzaren Oinarria

Algak landareen erreinuarekin antzekotasun handiak dituzte.

Ezaugarri Orokorrak

Uretako inguruneetan bizi dira eta fotoautotrofoak dira. Horretarako, pigmentu fotosintetikoak behar dituzte. Ohikoenak klorofilak eta karotenoideak dira.

Sailkapena

Zelulabakarrak

• Fitoplanktona

  Uretan

Bereizketa Metodo Nagusiak

Nahaste baten osagaiak banatzeko erabiltzen diren prozesu fisikoak dira:

• Destilazioa

  Irakitea eta kondentsazioa baliatzen dituen substantziak bereizteko prozesu bat da. Metodoak irakitea modu selektiboan erabiltzen du, oro har, nahaste homogeneo eta likido baten osagaiak bereizteko.

• Kromatografia

  Bereizteko metodo fisikoa da, non bereizi beharreko osagaiak bi faseren artean banatzen diren: horietako bat geldirik dago, eta bestea noranzko zehatz batean mugitzen da. Eluentea zutabetik pasatzen den fase mugikorra da.

• Kristalizazioa

  Konposatu solidoak arazteko teknikarik errazena eta eraginkorrena da. Solido ezpuru bat disolbatzaile egokiaren kopuru txikienean eta beroan disolbatzean datza.

• Baheketa (Bahetzea edo Galdaketa)

  Bereizketa

Histologia: Sarrera

Histologiak ehunen egitura mikroskopikoa aztertzen du. Azterketa horiei esker, hainbat egitura eta funtzio ezagut daitezke.

Azterketa horien emaitzak funtsezkoak dira medikuntzarako eta biologiarako, ehunen propietateak, patologien presentzia, bilakaera eta diagnostiko egokiak egiteko.

Organismoen Antolaketa Mailak

Izaki zelulabakarrak

Organismo hauek zelula bakar batez osatuta daude, eta zelula horrek funtzio guztiak betetzen ditu.

Adibideak dira:

• Bakterioak
• Protozooak
• Zenbait alga
• Zenbait onddo

Izaki zelulanitzak

Zelula bat baino gehiagoz osatuta daude:

• Forma desberdinetako zelulak dituzte (zelulen bereizketa).
• Zelulek funtzio desberdinak betetzen dituzte (lanaren banaketa).

Izaki zelulanitzen zelulak bi modutan antolatuta egon daitezke:...

XVI. MENDEA

Sarrera

XVI. mendean hasi ziren argitaratzen euskarazko lehenego liburuak.

Europako zenbait tokitan Errenazimentua ari zen nagusitzen urte ahietan.

Grezia eta Erromako kukltura klasikoen iturrietatik edan nahi da berriro, gizakia hartzen da munduaren erdigune eta neurritzat.

Oraindik latina de Mendebaldeko lutukr hizkunta : latinez kelaratuko dira libururik gehienak. Baina Europako zenbait erreinu eta herrietako hizkuntzek ere urrats garrantzitsuak emango dituzte: italieraz, frantsesez, gaztelaniaz.

Erlijioaren inguruan XVI. mendean sortzen diren borroka eta gatazkek ere azkartu egingo dute hizkuntza arrunten erabilera. Ondoren katolikoen ere bide horri ekingo diote.

Testuinguru horretan jaioko dira euskarazko lehenengo liburu inprimatuak....