Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Testuinguru Historikoa

XII. mendea amaitzean gauzatu zen estilo gotikoa, aldaketa teknologiko, ekonomiko, sozialen, politikoen eta filosofiko-erlijiosoengatik, XV. mendera arte iraun zuelarik. Frantzian hasi zen mugimendua eta azkar hedatu zen Espainian, Alemanian, Italian eta Europako beste lurraldeetan.

XII. mendearen erdialdetik aurrera, merkataritza azkar hedatu zen eta merkataritza-bide berriak zabaldu ziren ekialderantz. Horrekin batera, hiriko bizimodua berpiztu zen. Hiriak hazi ziren eta hiri-giroko gizarte-molde berri bat garatu zen. Burgesia gero eta indartsuagoa zen. Hirietan gremioak sortu ziren, lanbide bereko artisauek osatuak.

Europako gizartearen pentsamoldea aldatu zen; hiriak handitu ziren eta burgesia eta monarkiak gero eta...

Bertuteak eta Hiri Ideala

Platonen kezka nagusietako bat hiria edo estatua nolakoa izan behar den zehaztea zen. Honen ustez, hiriaren eginkizuna gizakiaren zoriontasuna eta ongizatea bermatzea da. Horretarako, hiriak zuzena izan behar du, eta hiritar guztiek beren eginkizunak izango dituzte. Hiru gizarte-sail bereizten zituen:

• Ekoizleak: (Irritsezko arima dute eta haien egitekoa hiriarentzat oinarrizko ondasunak ekoiztea da).
• Zaintzaileak: (Arima suminkorra dute eta hiriaren defentsaz arduratzen dira).
• Agintariak: (Arima arrazionala dute eta agintzea dute helburu).

Platonen ustez, gobernu motarik oberena aristokrazia izango litzateke eta txarrena, berriz, tirania. Platon demokraziaren kontrakoa da, gobernulanetarako prestatuta ez daudenek gobernatzen...

Sofistak: Filosofia eta Hezkuntza

Filosofo sofistak, Protagoras eta Gorgias garrantzitsuenak izanik. Herritar guztiak politikan parte hartzeko eskubidea zeukatenez, familia aberatsetako seme gazteei gai publikoez heziketa emateaz arduratzen ziren. Behar horregatik agertu ziren sofistak. Sofisten jarrera filosofiko nagusiak eszeptizismoa eta erlatibismoa ziren (ezagutza pertsonaren edo gizartearen menpe jartzen zuten).

Hezkuntza Sofisten Ikuspegitik

Hezkuntza berriak antzinako bertutea demokratizatzea eta nobleziatik hiritar guztietara zabaltzea zuen helburu. Politikan parte hartzeko eskubidea eta hitzaren eskubidea eman zien hiritar guztiei. Gazteei bertute politikoa irakasten zieten. Sofisten ustez, arte politikoa politikari bikainari zegokion...

Forma Juridikoak

1. Industrializazio Prozesua Espainian

1.1. Industrializazioa Atzeratu Zuten Faktoreak

• A) Espainiar Nekazaritzaren Azpigarapena:
  1. Nekazariek pertsonen lanaren beharrean jarraitu zuten, lan-baldintza txarrak izaten.
  2. Jabe txikiek ez zuten inongo hobekuntzarik ezagutu.
  3. Espainiar nekazaritzak ezin zuen eskaini jaiotzen ari ziren industriak behar zituen eskulana eta merkatuak.
• B) Kapital Gutxi eta Inbertsio Espekulatiboetara Bideratua
• C) Lehengaien Urritasunagatik Produktuak Kanpotik Ekarri
• D) Atzerapen Teknologikoa
• E) Enpresarako Mentalitaterik Ez
• F) Merkatu Nazional Bateratu Baten Eza
• G) Arazo Politikoek ere asko baldintzatu zuten industrializazioa, berandu eta desorekatua izanik.

1.2. Espainiako Industriak XIX. Mendean

Espainian, eremu dinamikoenak Katalunia,...

1. Zelula: Oinarrizko Osagaiak eta Funtzioak

Zelula izaki bizidunen oinarrizko unitatea da. Zelulak funtsezko osagai hauek ditu:

• Mintz Zelularra: Zelula inguratzen duen egitura oso aktiboa da. Zelularen osagaiak sistematik irtetea eta galtzea eragozten du, hau da, zelulak zelula izateari uztea. Horrez gain, zelularen barnealdearen eta kanpoaldearen arteko substantzia mugimendua erregulatzen du.
• Zitoplasma: Barneko ingurune jariakorra da, kimikoki aktiboa. Entzimek katalizatutako erreakzio metabolikoen bidez, energia handiko elikagaiak erabiltzen ditu, funtzio hauek betetzeko:
  • Zelularen osagaiak sortzea eta berritzea.
  • Kanpoko eta barneko aldaketei erantzutea.
• Material Genetikoa (Azido Nukleikoa): Bikoizteko eta zelularen hazkuntza kontrolatzeko ahalmena

Keplerren legeak Johannes Keplerrek enuntziatu zituen planeten eguzkiaren inguruko orbitak azaltzeko. Tycho Brahe astronomo daniarrak egindako behaketak erabiliz atera zituen lege Hauek.Keplerren legeak Newtonen Grabitazioaren legearen eta mugimendu legeen ondorio bezala ikusi daitekeen Arren, alderantziz izan zen. Keplerrek behaketen eredu matematiko bat eman Zuen, gero Newtonek interpretatu zituenak kalkulua eta fisika erabiliz.

Kepler-en lehenengo legea:Planeta guztiak orbita eliptikoetan Higitzen dira, eta Eguzkia elipsearen fokuetako batean dago. Jakin behar da planetek oso eszentrikotasun txikiko Elipseak deskribatzen dituztela (Merkuriok eta Plutonek izan ezik), eta Ondorioz planeten higidura zirkularra dela esan

daiteke, nahiko hurbiltasunez...

Testu hau Espainiako lehen konstituzioaren zati bat da, Cadizen, 1812ko martxoaren 19an idatzia. Dokumentu politiko-juridikoa da, lehen mailako iturri bat. Egilea kolektiboa da (Gorteak), eta hartzailea herria bera.

Testuinguru Historikoa: 1812ko Espainia

Garai historiko honetan, Espainia oso egoera berezian zegoen. Alde batetik, Independentzia Gerra gertatzen ari zen. Frantziak Espainia inbaditu zuen, Fontainebleauko Hitzarmenaren ondorioz, eta espainiarrak inbasioaren aurka agertu ziren.

Bestalde, Iraultza Liberala zegoen. Espainiako populazio guztiak ez zuen onartu inposatutako errege berria, Josef Bonaparte, eta boterea berrantolatu zuten juntak sortuz. Junta Zentral bat eratu zuten eta Gorteak deitu zituzten Cadizen. Hau da, liberalak Antzinako...

Eskaria eta Eskaintza: Funtsezko Faktoreak

Eskatutako kantitateak behera egitean

• Ordezko ondasunen prezioa behera.
• Ondasun osagarrien prezioak gora.
• Errenta erabilgarriak behera.
• Moda aldaketa.

Eskaintzan eragiten duten faktoreak

• Eskainitako kantitateak gora: Eskaintzaren kurba eskuinerantz mugitzen da.
• Eskainitako kantitateak behera: Eskaintzaren kurba ezkerrerantz mugitzen da.

Merkatu Motak eta Lehia Egiturak

1. Lehia Perfektuko Merkatua

Merkatu ekonomia ideala da, non ondasun eta zerbitzuak borondatez trukatzen diren merkatuak finkatu duen prezioan. Enpresek ez dute prezioan eraginik, eta guztiak berdintasunezko baldintzetan aritzen dira lehian.

Ezaugarriak

• Ekoizpen merkea: Egin beharreko inbertsioak txikiak dira.
• Merkatu homogeneoa: Ekoizle batetik bestera

Arnasketak bi esanahi ditu: gas trukea eta arnasketa zelularra. Gas trukea albeoloetan eta zeluletan gertatzen den prozesua da, non O₂ hartu eta CO₂ botatzen den. Arnasketa zelularra, berriz, zelulen mitokondrietan gertatzen den prozesua da, energia lortzean datzana, eta digestioan lortutako mantenugaiak erabiltzen dira.

Gas Trukea

Gas trukea difusioaren bidez gertatzen da. Difusioa gasak trukatzeko prozesu fisikoa da, ez du energia gasturik, eta gasak gutxien dagoen tokitik gehien dagoen tokira mugitzen dira, oreka lortu arte. Hau presio partzialari esker gertatzen da. Albeoloetan O₂ sartu eta CO₂ kanporatzen da; zeluletan, berriz, CO₂ kanporatu eta O₂ barneratzen da.

Prozesu hau egiteko, baldintza batzuk behar dira:

• Ingurune fisikoa: Airea gordetzeko