Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lege klasikoak:

1.1. Masaren kontserbazio legea: Erreakzio kimiko batean, erreaktiboen masa totala eta produktuen masa totala berdinak dira.

1.2. Proportzio konstanteen legea: Konposatu puru baten lagin desberdinetan beti ageri dira elementu berberak eta masa-proportzio berean, konposatua eratzeko prozedura gorabehera.

1.3. Proportzio anizkoitzen legea: elementu baten masa kantitate desberdinek mota desberdineko konposatuak eratzen badituzte beste elementu baten masa kantitate finko batekin erreakzionatzean, lehenengo elementuaren masaren artean zenbaki oso eta bakunen arteko erlazioa dago.

1.4. Proportzio baliokideen legea: Elementu baten masa kantitate berarekin konbinatzen diren beste elementu batzuen masa kantitateek adierazten dute zer masa-

Newtonen grabitazio unibertsalaren legea:

Isaac Newton Grabitazio unibertsalaren legea proposatu zuen. Bi partikula materialek elkar Erakarri egiten duten, bere masen biderkaduraren zuzenki proportzionala eta Beren arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala den indar Batez.

·F: Indar grabitatorioa

·G: Grabitazio unibertsalaren konstantea

·M: Masak

·R: Partikulen arteko distantzia

·U: Bektore unitarioa

-Indar grabitatorioaren ezaugarriak:

·Indar Bektorearen norabide eta noranzkoa bi masak elkartzen dituen zuzenarena da. Indar grabitatorioak beti dira erakarleak.

·Distantziarako Indarrak dira.

·Beti Ageri dira binaka. Akzio eta erreakzio indarrak dira.

·Grabitazio Unibertsalaren konstantea,G. Cauendis fisikariak aurkitu.

Eremu eta

Hasierako Kultur Eragileak

• Resurreccion Maria Azkue (1864-1951). Hainbat alorretan aritu zen: hizkuntza, literatura, musika (Hiztegia, 1905; Cancionero Vasco, 1922).
• Julio Urkijo (1871-1950). Euskal gaiei buruzko ikerlaria; Revista Internacional de Estudios Vascos (RIEV) aldizkaria sortu zuen. Ikerlariak: Hugo Schuchardt, George Hérelle...
• Gregorio Mujika (1882-1931). Ormaiztegiar honen eskutik eta Gipuzkoako Aldundiaren babespean jaio zen 1911n Euskalerriaren Alde zeritzon aldizkaria.
• Euskaltzaindia (1918).

Narratiba

Euskal Eleberriaren Hastapenak

Txomin Agirre eta ohitura-eleberria. Txomin Agirre Euskaltzaindiaren kide fundatzaileetarikoa izan zen.

Ohitura-eleberrien Ezaugarriak

• Moralismoa: Errealitatea narratzailearen ikuspuntutik erakusteko modu

Hona hemen euskarazko esaldi eta adierazpen batzuen zuzenketa eta argibideak, ohiko akatsak eta euskalkietako berezitasunak aztertuz:

Esaldi Zuzenduak eta Argibideak

• Bi urte zituela gaixotasun larria izan zuenetik, ezin izan du bizitza normala izan.
• Telefonoz deitu besterik ez zuen behar.
• Itsusiagoa izanagatik, hobe genuke oinetako erosoak erostea.
• Etxean gelditzekotan, telefonoz besterik ez zuen deitu behar.
• Gure iradokizunak entzuten dituzten irakasleekin baino ez gara elkartuko.
• Uda hasi eta berehala neskalaguna utzi bazuen ere, egunak joan ahala damutu zen.
• Ander da kirol arropa ekarri duen bakarra.
• Zer ez nuke nik egingo zu ikustearren?
• Aitaren mendizaletasunari zor diot mendiak eta inguruak maitatzea.
• Bilbo ez da Gernika bezain lasaitasun handiko

Izaki Bizidunen Sailkapena eta Dibertsitatea

1. Dibertsitatea: Bost Erreinuak

Lurrean bost erreinu nagusi daude:

• Monera erreinua
• Protoktista erreinua
• Fungi edo onddoen erreinua
• Landareen erreinua
• Animalien erreinua

2. Sailkapen Hierarkikoa

Izaki bizidunen sailkapen hierarkikoa honako hau da, maila txikienetik handienera:

Espeziea < Generoa < Familia < Ordena < Klasea < Filuma < Erreinua

3. ADN eta RNA: Egitura eta Funtzioak

Azido nukleikoak dira, informazio genetikoa gordetzen eta transmititzen dutenak. Beren base nitrogenatuak hauek dira: Zitosina (C), Adenina (A), Guanina (G), Timina (T) eta Uraziloa (U).

Berdintasunak

• Biak monosakarido batez, base nitrogenatu batez eta azido fosforiko batez osatuta daude.
• Bioelementu berberak dituzte:

Nerbio Sistema Zentrala

1.1. Babesa

Entzefaloa eta bizkarrezur-muina hezur-kaxa batez babesturik daude. Hezurduraren barnean, meninge izeneko hiru mintz daude: duramaterra, araknoidea eta piamaterra. Likido zefalorrakideoa geruza horien artean dago. Barrunbeen barnean sortzen da likido hori.

Burmuinaren erdialdean alboko bentrikuluak daude, mesentzefaloan III. bentrikulua, protuberantzian IV. bentrikulua eta bizkar-muinean ependimoa. Barrunbeak zulo batzuen bidez komunikatuta daude: alboko bentrikuluen eta III. bentrikuluaren artean Monroren zuloa, III. eta IV. bentrikuluen artean Sylvioren akueduktua.

Bentrikulu hauetan plexu koroideoak daude, eta horiek likido zefalorrakideoaren sintesia egiten dute. Likidoa eratu ondoren, bentrikulu eta ependimoan...

Bigarren multzoa

1. Zer da ziklo zelularra?

   Zelula bati gertatzen zaizkion prozesu eta aldaketen multzo ordenatua da, beste zelula ama bat zatituz sortzen denetik, harik eta zatitzen den arte, bi zelula ume sortzeko.

2. Azaldu ziklo zelularraren faseak eta azpifaseak eskematikoki.

   Interfasea (fase luzeena): ziklo zelularreko fase luzeena eta aldakorrena da, non zelula hazten den eta bere jarduera gehienak burutzen dituen (DNA erreplikatzea eta proteinak sortzea).

   • G1 fasea: zelula hazten da, ATP metatzen du, proteinak sintetizatzen ditu, organuluak bikoizten ditu eta espezializatzen da. Zelula batzuk G0 fasean gelditzen dira.
   • S fasea: DNA erreplikatzen da, histonak eta proteinak transkribatzen dira, eta zentrioloak bikoizten dira (animalia-zeluletan).
   • G2

Baldintzapen Operantea edo Instrumentala

Baldintzapen klasikoaren bidez, ikusi dugun bezala, erantzun automatikoak ikasten ditugu. Baina gizakiok ikasten ditugun erantzun guztiak ez dira automatikoak. Pentsaera eta jokabide asko nahita egiten ditugu, eta askotan pertsona bakoitzak erabakitzen du nola jokatu.

E.L. Thorndike eta B.F. Skinner Baldintzapen Operantearen ordezkari nagusiak dira.

E.L. Thorndike eta Efektuaren Legea

Thorndikek katuarekin egin zituen esperimentuetan ondorioztatu zuen Efektuaren Legea:

• Jokabidearen ondorioa atsegina bada, jokaera errepikatuko da.
• Alderantziz, jokaera desatsegina bada, ez da errepikatuko.

Lege hau garrantzitsua izan zen baldintzapen operantearen garapenean.

B.F. Skinner (1904-1990)

Ikasteari buruzko ikerlanak...