Francisco de Goya (1746-1828)

Francisco de Goya 1746an jaio zen Zaragozako herri batean, Rokoko, Neoklasizismo eta Erromantizismo estiloen artean kokatzen da bere lana.

Bi hamarraldietan egindako lanetan, Rokoko espirituan murgildutako Goya ikusten da. Baina beste garai batzuetan estilo guztiz pertsonala landu zuen, espresionismoaren eta inpresionismoaren aitzindari izanik.

Artista oso emankorra izan zen, eta erretratuak, ohiko koadroak, bere garaiko gertaerak azalduz egindako lanak, tapizetarako kartoiak eta erlijio-giroko freskoak eskaini zituen.

Espainiako ilustratuekin bizi izan zen, eta ideia progresisten eta abertzaletasunaren arteko tentsioa bizi izan zuen.

Bateko nahiz bestekoen gehiegikeriak deskribatuz eskaini zituen bere koadro hoberenetako...

Estilo Barrokoa

Arkitekturaren ezaugarriak

• Urri samarreko ordena hartu zuten forma barrokoek.
• Latindar gurutzeko oina lehenetsi eta oin zirkularreko eraikinak eraiki ziren; oin zentraleko elizak espazio txikietan, besteak tenplu handietan.
• Hainbat koloretako marmolak urre-koloreko osagaiekin, freskoekin eta estukoekin nahastuko dira.
• Ordena klasikoak konposizio zorrotz eta berritzaileetan aplikatuz.
• Dekorazioz oparoagoak izango ziren fatxadak, erliebeak eta eskulturak egokituko ziren horma-hobiak ageriz.
• Hormatik bereiziko ziren zutabeak (ordura arte erantsiak) eta argi-ilunaren antzeko pintura-efektuak bideratuko ziren. Fatxadako entablamenduak eta planoak aurrerantz aterako dira, eta beste batzuk, atzera egingo dute.
• Tenpluen barruan, efektu dinamikoak.

Surrealismoa

• Surrealismoa Dadaismotik sortu zen.
• André Breton izan zen sortzaile eta bultzatzaile nagusia.
• Ametsa, irudimena, grina, umore beltza eta erotismoa goraipatu zituzten, burgesiaren kulturaren eta indarrean zegoen ordenaren zapalkuntza era guztien aurka borrokatzeko.
• Inkontzientearen adierazgarritzat jotzen zituzten ametsa, eromena…
• Haietaz baliatzeko idazkera automatikoa landu zuten (adimena eta borondatea saihestu).
• Breton → Manifestu Surrealista (1924).
• Surrealismoaren eragina zabala eta iraunkorra izan da XX. mende osoan zehar: Neruda, César Vallejo, García Lorca, Rafael Alberti, Jorge Guillén, batez ere.

Eleberriak Idazteko Bide Berri Baten Senotzea: Narrazio Teknika Berria

Esperimentalismoa Literaturan: Eleberria

• Izen zehatzik

Erromatar Hirigintza eta Arkitektura

Tenplua

Erromatar tenpluak greziarrek ezarritako jarraibideekin bat eraiki ziren. Erromatarrek zenbait aldaketa gehitu zizkieten, horien artean podiuma. Erromatarrek egindako beste berrikuntza bat elementu kurbatuak erabiltzea izan zen, hala nola arkua, ganga eta kupula.

Termak: Erromatar Bainu-etxeak

Termak edo erromatar bainu-etxeak gorputza garbitzeko ez ezik, solasean aritzeko eta elkartzeko guneak ziren. Termak Estatuarenak ziren, baina Estatuak pertsona jakin batzuei alokatzen zizkien, diru kopuru baten truke. Alokatzaileak diru kopuru txiki bat kobratzen zuen; hala eta guztiz ere, zenbaitetan, magistratu edo politikari batek, herritarrak bereganatu nahian, kontratuaren dirua ordaintzen zion alokatzaileari,...

Testuinguru historikoa

Sarrera: Baikortasun garaia

Erromanikoa XI. eta XII. mendeetan Mendebaldeko Europa kristauan zabaldu zen kultura-gertakari garrantzitsua izan zen, eragin handikoa, gizabanakoek munduaz lehenago zuten ikuspuntua aldatu zuena. Baikortasun eta oparotasun garai baten agerpena izan zen.

Nazioarteko dimentsioa

Arte erromanikoa kristautasun osoaren nazioarteko estilo bihurtu zen, oinarrizko ezaugarri komunak zituena; hala ere, tokian tokiko berezitasunek iraun zuten. Erromako arteaz geroztik lehen aldiz hartu zuen Europako adierazpen artistikoak nazioarteko dimentsioa. Estilo honek eraikuntza-esperientzia prerromanikoak jaso zituen, eta, halaber, Erromako, Pertsiako, Bizantzioko eta Islameko eragina izan zuen.

Izaera erlijioso eta

Latinoamerikako Literatura: Idazle Nagusiak eta Mugimenduak

Latinoamerikako literaturak mundu mailako ospea lortu du XX. mendean zehar, bereziki "Boom" izeneko mugimenduarekin. Jarraian, eskualdeko idazle garrantzitsuenetako batzuk eta haien lan nagusiak aztertuko ditugu.

Miguel Ángel Asturias

Bere Presidente Jauna eleberrian, diktadore despotiko eta absurdo samar bat aurkezten digu, estilo aberats eta indartsu batean, amesgaiztozko giro harrigarria sortuz.

Alejo Carpentier

Bere estilo barrokoa da nagusi. Latinoamerikako ezaugarri kontsideratzen den "miragarritasun" kontzeptua eta mendebaldeko zibilizazio tekniko-arrazionalista kontrajartzen zituen. Argien Mendea idatzi zuen, zeinak estilo barrokoa duen ezaugarri.

Juan Rulfo

Errealismo magikoaren...

Erromantizismoa: Jatorria eta Ideologia

Erromantizismoa 1830. urte inguruan sortu zen mugimendu artistikoa da, denboran bat egin zuena Napoleonen erorketa eta Berrezarkuntzaren indartzearekin. Artista erromantikoak Berrezarkuntzaren asmoen aurka altxatu ziren, Frantziako Iraultzaren eragina eta ondorioen arrasto txikiena desagerraraztea baitzen haren helburua. Ondorioz, politikan, literaturan, filosofian eta gainontzeko arloetan lurperaturik zeuden balore iraultzaileak errebindikatu zituzten.

Mugimendu artistiko hau XVIII. mendeko amaieratik 1850 arte hedatu zen. XIX. mendeko lehen hamarkaden ezaugarria burgesiak bultzatutako bi ideal handiren inguruan ibiltzea izango da: sentimendu nazionala eta liberalismoaren printzipioak. Ikuspegi berri hori...

El Escorial

El Escorial: Juan Bautista de Toledok hasiera eman zion proiektuari, eta Juan de Herrerak proiektua aldatu eta burutu egin zuen, Felipe II.aren aginduz. Funtzio anitz zituen: errege-hilobi kapera, eliza edo basilika, komentua edo monasterioa. Oso liburutegi aberatsa eta ospetsua zuen, eta orduko arte-gune garrantzitsuenetakoa izatera iritsi zen. Errege Jauregia ere bazen. Beraz, administraziorako egoitzak eta errege-egoitza pribatuak izan behar zituen.

Oinplanoa

Soiltasun geometriko handikoa da. Inperio erromatarreko ereduak kontuan hartu ziren proiektua egiteko, Dioklezianoren jauregian inspiratuta dago. “Parrilla” baten forma gogorarazten omen du. Hiru zonalde bereizten dira:

• Erdikoa ardatza izanik: Sarrera nagusitik Erregeen

Auvers-eko Eliza: Van Goghen Maisulana

Sarrera

Auvers-sur-Oise, Pariseko ipar-mendebaldeko herri bat da. Gaueko argiek beti piztu zuten Van Goghen interesa, bai izarren argiek (Gau Izartua), bai argi artifizialek (Arlesko Terraza) ere.

Margolanaren Deskribapena

Margolan honetan, berriz ere, Van Goghek gaueko argia islatzera jotzen du, kasu honetan protagonista gisa Gotiko estiloko eliza bat (XIII. mendekoa) hartzen duelarik. Argi efektuaren eraginez, elizak itxura beldurgarria erakusten digu. Erori behar duen eraikin baten sentsazioa ematen digu Van Goghek irudikatu duen eliza honek, lurzoruak eta bi bideek sortzen duten presioaren eraginez, forma erabat bihurrietan gorpuztuta agertzen zaigu. Van Goghen pintzelkadaren eraginez, monumentu flamigero...

Oinaztargien Zelaia: Datu Nagusiak

• Izenburua: Oinaztargien Zelaia
• Egilea: Walter De Maria (estatubatuarra)
• Garaia: Aro Garaikidea, XX. mendea
• Estiloa: Land Art
• Tipologia: Paisaia-instalazioa
• Materiala: Burdinazko zutabeak eta tximistak (fenomeno naturala)
• Gaia: Kontzeptuala
• Kokalekua: Nuevo Mexico, Estatu Batuak

Instalazioaren Deskribapena eta Kontzeptua

Walter De Mariak 400 altzairuzko poste jarri zituen Nuevo Mexikoko basamortu batean, bakoitza 5 metroko altuerakoa, kilometro karratu bateko azaleran zehar. Hasiera batean, askok uste izan zuten artelana poste horiek zirela, arte kontzeptualaren adibide gisa. Hala ere, artelana ez dira posteak, baizik eta ekaitz batean tximistek sortzen dituzten altzairuzko posteen islak; hori baita benetako artelana....