Psikologia eta soziologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

La Celestina

Sozializazioa

Sozializazioa norbanako bat bere gizartearen kulturan sartzeko prozesua da. Ikasketak beharrezkoak dira horretarako; norbanakoak bere taldeetara moldatzen ikasten du, horien arau, irudi eta balioak bereganatzen. Prozesu betierekoa da, bizitza osoa irauten duelako. Haurtzaroa arau, irudi eta balio interiorizazio prozesua da.

Taldea

Pertsona multzoa. Talde bakoitzak bere egitura tamaina konkretua du eta talde bakoitzak bere dinamika du eta behar zehatzei erantzuten diete. Sailkapen asko daude erabiltzen diren irizpideen arabera.

Talde motak

Afektiboaren arabera

• Lehen mailakoak: lotura afektibo estukoak, intimitate maila handia, kohesio handia, talde txikiak eta informalak (familia, kuadrilla).
• Bigarren mailako taldeak: inpertsonalak,

Zientzia Formalen Metodoa

Zientzia formalek ez dituzte esperientziaren gertakariak hartzen kontuan, arrazoiketen formak baizik. Zientzien egiaztapenak egiteko bi modu erabiltzen dituzte, nagusiki: dedukzioa eta indukzioa.

Dedukzioa

Dedukzioa bidezko arrazoiketa prozesuak premisa izeneko proposizio batetik deduzitzen du, eta azken hori premisa horren ondorio konklusioa da. Zientzia formalek ideal metodologiko jakin bat dute: sistema axiomatiko bihurtzea. Horretarako, sistemak elementu hauek behar ditu:

• Axiomak: sistemaren funtsezko printzipio frogaezinak dira. Adibidez, euklidear geometriaren bi axiomak: osasuna zatia baino handiagoa da, eta zuzenaren kanpoko puntuetatik zuzenaren paraleloa baino ezin da marraztu.
• Antolaketa eta eraldaketa arauak:

1) Estrukturalismoa (Wundt)

A) Ezaugarriak:

• Kontzientziaren egitura edo estruktura aztertzen du.
• Psikologiaren gaia: kontzientzia.
• Sentsumenetatik datorren informazioa interesatzen zaio.

B) Zer egiten zen laborategian?

• Sentsumenezko esperientziak deskribatu eta analizatu, bai modalitateen, bai kualitateen arabera.
• Erreakzio denborak neurtu.
• Adi egoteko gaitasuna kalkulatu.

C) Metodoa: Introspekzioa

• Bakoitzak bere buruari so egitea litzateke: norberaren esperientziak deskribatuz.
• Subjektu entrenatuak erabiltzen ziren.

2) Funtzionalismoa (James)

A) Asmoak:

• Filosofoek giza bizitza ere ulertu nahi zuten.
• Wundten metodoa gainditu nahi zuten, subjektiboa zelako eta animaliek eta haurrek introspekzioa egiteko gai ez zirelako.

B) Aitzindariak:

• Eboluzioaren teoria:

Determinismoaren definizioa eta motak

Determinismoak dioenez, geure helburuak eta ekintzak gogoaren aldez aurretik determinatuta edo zehaztuta daude. Beraz, ez daukagu barne-askatasunik. Geure helburu gorenenak zein diren ez dugu geuk erabaki; baizik eta genetikak, gizarteak edo halako beste batzuek erabaki dute.

Determinismo mota ezberdinak daude:

• Teologikoa
• Kosmologikoa
• Fisikalista edo mekanizista
• Biologikoa edo genetikoa
• Konduktista
• Ekonomikoa
• eta abar.

Teologikoa izan ezik, aipaturiko besteak zientzia egiteko erabiltzen diren printzipioak eta zientziaren bitartez frogatu nahi diren hipotesi orokorrak dira.

Unibertsoari buruzko determinismo orokorrak

Determinismo teologikoa (Lutero)

Determinismo teologikoaren ordezkari garrantzitsuena Lutero da (1483-...

Giza Zentzumenak

Usaimena

Zentzumen honekin aireko substantzien edo ahoan ditugun jakien estimuluak hautematen ditugu.

Organoak

• Sudur-hobiak: Airea sartzeko zuloak. Aho-barrunbearekin konektatuta dago.
• Hezur turbinalak: Sudur-hobien paretetan dauden inbaginazioak dira.
• Usainmen-mukosa: Hezur turbinalen paretak estaltzen dituen mukosa da.

Usaina Hautemateko Prozesua

1. Aireko substantzia partikulak arnasten ditugu, eta sudur-hobietan sartzen dira.
2. Usainmen-mukosako errezeptoreak ukitzen dituzte.
3. Substantzia horiek errezeptoreak ukitzen dituztenean, nerbio-bulkada bat bideratzen da nerbio-zentroetara.

Dastamena

Zapore hauek hautematen ditugu: gozoa, gazia, garratza eta mingotsa.

Atalak

• Dastamen-papilak: Mihiaren inbaginazioak dira.
• Dastamen-botoiak: Egitura hauetan

Jokaera eta Motibazioa

Jokaera Motak

1. Jokaera bi mota daude ikusgarritasunaren arabera: ikusezina eta ikusgarria. Ikusezinaren adibideak dira pentsamenduak eta emozio batzuk. Jokaera ikusgarrien adibideak, berriz, hauek dira: beso bat altxatzea, hitz egitea, haserreagatik hortzak erakustea, eta abar. Emozio batzuk ere nabaritu daitezke, zuzenean begiz edo tresna berezien bidez.

   Adibidez, urduritasuna edo beldurra neur daitezke, elektrizitatea garraiatzeko larruazalaren ahalmena neurtuz. Urduritasunak eta beldurrak larruazalaren izerditzea handitzen dute, eta larruazal hezeagoak hobeto garraiatzen du elektrizitatea.

2. Jokaera bi mota daude jatorriaren arabera: instintiboa eta irekia. Jokaera instintiboak biologikoki aurrez erabakita dauden eta geneen

Igorlearen eta hartzailearen analisia testuetan

Igorlearen asmoa

Igorleak helburu desberdinak izan ditzake testu bat idaztean:

• Informatzea eta argibideak ematea: Azalpen-testuetan erabiltzen da, hartzaileak arazoren bat uler dezan.
• Hartzailea konbentzitzea, hausnarketa piztea edo ekintza bat egitera bultzatzea: Argudio-testuetan ohikoa da.
• Hartzailea laketzea, haren irudimena garatzea edo nork bere gustuak edo iritziak dotore adieraztea: Testu literarioetan agertzen da.
• Ekintza edo gertaeren berri ematea: Narrazioetan erabiltzen da.

Adibidez, aztergai dugun testu honen bitartez, igorleak ... lortu nahi du.

Igorlearen inplikazio-gradua

Igorlea inplikatuta egon daiteke ala ez:

• Urrundik (ez inplikatua): Ikuspegi objektiboa, iritzirik ez, adjektibo gutxi,

Ikaskuntza: Eredu Konstruktibista eta Oinarriak

Ikasteko prozesuan, eredu konstruktibista gailentzen da. Teoria multzo honek printzipio komun batzuk ditu:

• Subjektuaren paper aktiboa
• Aurrezagutzaren garrantzia
• Ezagutzak aktibatzeko beharra

Ikaskuntza Baliagarria: Printzipioak Bateragarri?

Ikaskuntza baliagarria den ala ez aztertzean, hainbat printzipio eta galdera sortzen dira:

• Edozein materia edozein adinetan ikasi daiteke (Bruner).
• Ikasi daiteke, baldin eta beharrezko eragin kognitibo minimoak garatu badiren (Piaget).
• Bakarrik da garapen kognitiboa ekartzen duena ikaskuntza ona (Piaget).
• Ikaskuntza ona da ulertu egin dena (Ausubel). Baina, zer gertatzen da ahazten bada?

Ikaskuntza Printzipioak eta Teoriak: Adibideak

Zein printzipioari jarraitu behar zaio?...

Pentsamendu Irrazionalak eta Haien Eragina

• Muga pertsonalen gehiegikeria: "beti", "inoiz ez", "ezer ez" bezalako hitzak erabiltzea.
• Akatsen edota porrotaren zerrenda: Iraganeko esperientzia negatiboak gogoratzea ("berdin gertatu zitzaidan...").
• Hitz itsusien oroitzapena: Norbere buruari buruzko adierazpen negatiboak ("lelo hutsa naiz", "oso txarra naiz...").
• Pentsamendu negatiboen kateatzea: Pentsamendu negatiboen segida etengabea.
• Autoefikazia gutxiko itxaropenak: Gertaera negatiboak aurreikustea ("Banekien nik hau gertatuko zela...").
• Itxaropen negatiboa elkarrekintzetan: Besteekiko harremanetan aspertuta edo pazientzia galtzen ari direla pentsatzea ("Nitaz aspertuta dago, pazientzia galtzen ari da...").
• Balio eta arau idealekin konparazioa: Norbere

Ortega: Gizakiaren Ideiak eta Sinesteak

Ortegaren iritziz, gizakia ulertzeko hark dituen ideiak aztertu behar ditugu. Bi ideia mota bereizten ditu: sinesmen-ideiak eta burutapen-ideiak.

Ideiak: Pentsamendu Sortuak

Ideiak bururatzen zaizkigun pentsamenduak dira; aztertu, geureganatu eta imitatu egin ditzakegu. Ideia guk sortzen dugu. Ideia guztiak nire bizitzan agertzen dira, baina izateari uzten diote nire bizitzan aktibo ez diren neurrian.

Sinesteak: Gizakiaren Oinarri Ezkutuak

Sinesteak: gizakiak, bizi denean, ez ditu bere ideiak erabiltzen, baizik eta bere sinesteak. Sinesteak ideia mota bereziak dira. Guk ditugu ideiak, baina sinesteak gu gauzkate. Adimenaren irudiak dira, baina inoiz ez dira gure burutazioak, baizik eta egina aurkitzen dugun...