Zientzia Formalen, Naturalen eta Gizarte Zientzien Metodoak
Zientzia Formalen Metodoa
Zientzia formalek ez dituzte esperientziaren gertakariak hartzen kontuan, arrazoiketen formak baizik. Zientzien egiaztapenak egiteko bi modu erabiltzen dituzte, nagusiki: dedukzioa eta indukzioa.
Dedukzioa
Dedukzioa bidezko arrazoiketa prozesuak premisa izeneko proposizio batetik deduzitzen du, eta azken hori premisa horren ondorio konklusioa da. Zientzia formalek ideal metodologiko jakin bat dute: sistema axiomatiko bihurtzea. Horretarako, sistemak elementu hauek behar ditu:
- Axiomak: sistemaren funtsezko printzipio frogaezinak dira. Adibidez, euklidear geometriaren bi axiomak: osasuna zatia baino handiagoa da, eta zuzenaren kanpoko puntuetatik zuzenaren paraleloa baino ezin da marraztu.
- Antolaketa eta eraldaketa arauak: horien bidez, sistemak osatzeko balio duten enunziatu berrak sortzen dira.
- Teoremak: zenbat axiomatatik edo frogatutako beste teorema batzuetatik dedukzio bidez lortutako enuntziatuei esaten zaie teorema.
Natura Zientzien Metodoa
Natura zientziek indukzio bidezko egiaztapenak egiten dituzte. Natura zientzien egiaztapen metodo osoari metodo hipotetiko deduktiboa deritzo, izan ere, dedukzio sistema eta indukzio sistema erabiltzen ditu batera.
Indukzio Bidezko Egiaztapena
Indukzio bidezko arrazoiketan, esperientziaz ezagututako kasu partikularretatik abiatuta ateratzen da ondorio orokorra. Bi indukzio mota daude: osoa eta ez osoa.
- Indukzio osoa: aztergai den eremuko kasu guztiak ezagutzen eta hartzen dira kontuan.
- Indukzio ez osoa: ez du bere osotasunean hartzen eremu jakin bat; egiaztapen indibidualetan oinarritzen da, gerta daitezkeen kasu guztiak aztertu gabe.
Metodo Hipotetiko Deduktiboa
Natura zientzietako metodo osoak hiru maila ditu:
- Protokolozko enuntziatuak: enpirikoki egiaztatzeko moduko fenomenoak azaltzen dituzte. Enuntziatu objektiboak eta adiera bakarrekoak izaten dira.
- Legeak: enuntziatu unibertsalak dira, eta fenomeno jakin batzuen portaera edo erlazio erregularrak eta iraunkorrak izaten dituzte aztergai. Enuntziatu unibertsalak hipotesiak baino ez dira hasieran, egiaztatu gabeko enuntziatuak, eta egiaztatuta geratzen direnean, lege naturaltzat hartzen dira.
- Teoriak: enuntziatu unibertsalak dira eta horietatik zientzia baten lege guztiak deduzitu daiteke.
Urratsak
- Abiapuntua: behaketaren eta esperimentazioaren bidez, kasuan kasuko jakintzak argitu ez duen arazoren bat aurkitzen da.
- Azalpenezko hipotesi bat edo batzuk sortzen dira, behatutako gertakari edo aurkitutako arazoa argitzeko.
- Hipotesiak matematikoki formulatzen dira, lehenbizi, eta esperientziaren bidez egiaztatzeko moduko ondorioak ateratzen dira gero.
- Esperimentuak egiten dira aipatutako ondorioak egiaztatzeko edo falsutzat jotzeko.
- Hainbat kasutan egiaztatutako hipotesiak legetzat hartzen dira, hau da, balio orokorra aitortzen zaie, nahiz eta beti izango duten izaera hipotetikoa.
Gizarte Zientzien Metodoa
Gizartearen errealitatea da gizarte zientzien aztergaiak, eta horrek lotura berezia ezartzen du ezagutzaren subjektuaren eta gaiaren artean: subjektua ere aztergaiaren zati da. Hori dela eta, gizarte zientziek bereizgarri jakin batzuk dituzte:
- Iragarpenak egiteko gaitasuna ez da natura zientzietan bezain handia, gizakiaren askatasunak ere eragina baitu gizarte zientzietan.
- Orokortzeko gaitasuna ez da natura zientzietan bezain handia, gertaeren aniztasuna askoz handiagoa baita.
- Ezinezkoa da balorazio neutralik egitea, ikertzailea ez baita independentea ikertu duen gaiarekiko.
Galdera
Metodo berberak erabili behar al dira gizarte zientzietan eta natura zientzietan? Bi erantzun: enpiriko analitikoa eta hermeneutikoa.