Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

ISABEL II.AREN ERREGEALDIA (1844-1868)

1. HAMARKADA MODERATUA (1844-1854)

1843ko azken hilabeteetan, moderatuek aurrerakoiak agintetik behin betiko kanporatu zituzten. Narváez Gobernura iritsi zenean, 1844ko maiatzean, aurrerakoiek proposatutako askatasunak mugatzen zituzten eraldaketak abiatu zituen. Modu horretan, Koroaren agintea indartu eta administrazio zentralista antolatu zuen.

Eraldaketa Moderatuak eta 1845eko Konstituzioa

Eraldaketa moderatuen printzipio nagusiak publikoaren ordena zorrotza eta administrazio zentralizatuaren kontrol politikoa izan ziren. 1843an Milizia Nazionala kendu eta ordena publikoaren kidego berria sortu zen, Guardia Zibila (1844); ordena publikoa eta jabetza pribatua zaintzeko eginkizunarekin.

1845eko urtarrilean...

Euskal Herriko Industrializazioaren Hastapenak

Berrezarkuntza garaian, bai Espainian, baita Euskal Herrian ere, nahiko berandu hasi zen industrializazioa. Hala ere, estatuaren barruan, gehien industrializatu zen lurraldea Euskal Herria izan zen, Kataluniarekin batera. Batez ere Bizkaia izan zen industria-iraultzaren protagonista, bertako burdin erauzketei esker hasierako garapen ekonomikoa ia erabat monopolizatu baitzen. Siderurgia izan zen Bizkaiaren ahalmen ekonomikoa oinarritu zuen industria mota, eta lurralde horretatik gainerako eskualdeetara hedatu zen, Gipuzkoara bereziki.

Bi Eredu Desberdin: Bizkaia eta Gipuzkoa

Bi industrializazio ereduak desberdinak izan ziren. Lehenengoan, Bilbo izan zen aitzindaria eta enpresa oso handiak, siderurgikoak...

Estatu Liberalaren Sorrera (1833-1843)

Liberalismoa iraultza burgesaren bidez ezarri zen, industrializazioa bideratzeko helburuarekin. Aldaketa nagusiak honakoak izan ziren:

• Aldaketa politikoak:
  • Estatu konstituzionalaren ezarpena.
  • Aginte banaketa.
  • Nazio subiranotasuna.
• Aldaketa ekonomikoak:
  • Hazkunde demografikoa.
  • Jabetza eredu berriaren hedapena.
• Ideologia berriak: Hazkunde ekonomikoa arrazionaltasunaren bidez lortu nahi zen.

Burgesia gizarte-klase nagusi bihurtu zen. Garai hartan, Espainia ekonomikoki eta sozialki atzeratua zegoen.

Fernando VII.aren Heriotza eta Lehen Karlistaldia

1833an Fernando VII.a hil zen eta gerra zibila piztu zen: Lehen Karlistaldia (1833-1840), Karlos V.aren aldekoen eta Isabel II.aren (orduan adin txikikoa) aldeko liberalen artean....

Sentimen- eta Mugimen-Adimenaren Azpiestadioak

1. Azpiestadioa: Erreflexuen Jarduna (0-1 hilabete)

Jaiotzean, erreflexu, jarrera eta sentsazioek osatutako herentziazko muntaia du haurrak.

• Zurrupatze-erreflexua
• Begi-ninien erreflexua
• Sentsazioak

Piageten Behaketen Adibideak

Piagetek estadio horri jartzen dion etiketak jaioberriaren gaitasunez zuen ikusmolde nagusiki ezkorra islatzen du. Bere ikuspegiaren arabera, haurraren egokitze-errepertorioa biologikoki erabakitako erreflexu sinpleetara mugatzen da. Jokabide horiek ingurumeneko estimulu zehatzekiko erantzun automatikotzat jotzen dira, eta aldaketa txikiak besterik ez dituzte izaten bizitzako lehen hilabetean. Egokitzen hasten direnean, garapena gertatzen da.

2. Azpiestadioa: Lehen Moldaketak eta

Jarduera Ekonomikoa

Ondasuna materiala da, nahi bat edo premia bat asetzeko aukera ematen duena.

Ondasun Motak

Eskuragarritasunaren arabera

• Ondasun libreak: premiak asetzeko ondasunak dira, baina jaberik eta preziorik ez dutenak.
• Ondasun ekonomikoak eta zerbitzuak: urriak dira eta ordaindu egin behar dira erabiltzeko.

Funtzioaren arabera

• Kontsumo-ondasunak: pertsonen premiak zuzenean asetzen dituztenak.
• Kapital-ondasunak: pertsonen premiak zeharka asetzen dituztenak.

Jarduera ekonomikoa pertsonen premiak asetzeko ondasunak eta zerbitzuak lortzeko prozesuari esaten zaio. Prozesu honek hiru galdera nagusi erantzuten ditu: Zer, nola eta norentzat ekoitzi?

Ekoizpen Faktoreak eta Eragile Ekonomikoak

• Ekoizpen faktoreak: natura-baliabideak, lana eta kapitala.

Bigarren Karlistaldia (1872-1876): Foruen Amaiera eta Ondorioak

Foru sistema, Hamarkada Moderatuan (1844) eta Bigarren Karlistaldiaren artean, errege-dekretu baten bidez (1844an) partzialki berrezarri zen. Hala ere, Esparterorekin hartutako neurri batzuk mantendu ziren. Eskumen politikoak galdu arren, eskumen ekonomikoak handitu ziren.

Seiurteko Demokratikoa eta Karlismoaren Gorakada

Seiurteko Demokratikoan egondako ezegonkortasun politikoak hegal berriak eman zizkion karlismoari. Amadeo I.aren erregealdiaren eta Errepublikaren porrotaren ondorioz, izugarrizko ezegonkortasuna lortu zen, eta karlistak matxinatu egin ziren, Karlos VII.a buru zutela.

Bigarren Karlistaldiaren Arrazoiak

1872an, Bigarren Karlistaldia hasi zen Euskal Probintzietan, Nafarroan,...

Unibertsoa: Zerez Osatuta Dago?

Unibertsoa espazio huts handi bat da, eta milaka gorputz daude bertan.

Hutsa eta Materia

• Hutsa: Unibertsoaren gehiena.
• Materia:
  • Ikusgarria (begi-bistaz, teleskopioz): %10
  • Iluna (ikustezina): %90

Izarren Osaketa Aztertzen

Nola dakigu zer elementuz dauden osatuta izarrak? Eguzkitik zein gainontzeko izarretatik igortzen diren erradiazioak (=argia) prisma batean zehar igaroarazten baditugu, argia deskonposatzen dela ikusiko dugu.

Unibertsoaren Antolaketa

Unibertsoaren antolaketari buruzko bi ideia nagusi daude:

• Distantziak handi-handiak dira, eta normalean argi-urtetan adierazten dira.
• Espazioan materia ez dago uniformeki banatuta.

Unibertsoaren Egitura Kosmikoa

Unibertsoa egitura hierarkiko batean antolatzen da:

• Unibertsoa
• Virgo

Greziako Artea: Mendebaldeko Oinarria

Mendebaldeko artearen bilakaeran arte erabakigarria izan da arte greziarra, Mendebaldeko historiako aldietan hainbestetan erreferentziatzat hartu, imitatu edo gainazpikatu izan dena. Baina, greziarrek ez baitzuten egun "arte" nozioaren bidez adierazten dugun horren ordaineko hitzik. Teknos izenaz baliatzen ziren, artisau lanen batean bideratu beharreko teknika edo antzea adierazteko. Lorturiko emaitzen perfekzio sinesgaitzarengatik ere, zurginen eta beste artisau batzuen maila berekotzat eta, apalagotzat zituzten eskultoreak eta pintoreak.

Geroago, Erdi Aroan, mesprezuz hartu zuen oro har eskulana balio aristokratikoak ahantzi ez zituen gizarte hark, eta merezimendu handiagoz hornitu zituen intelektualagotzat...