Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Egilearen Bizitza eta Datuak

• Izen osoa: Pedro Agerre, Axular izenez ezaguna, bere jaiotetxearen izenetik hartua.

• Jaiolekua eta urtea: Urdazubi (Nafarroa), 1556.

• Heriotza: Sara (Lapurdi), 1644.

• Ikasketak: Bordelen ikasi eta Teologia ikasketak egin zituen Iruñean.

• Bizilekua: Donibane Lohizunen bizi izan zen garai batez.

• Obra nagusia: Gero (1643), hil baino urtebete lehenago argitaratua.

2. Testuinguru Soziokulturala eta Politikoa

• Euskara eta idazle gutxi: XVII. mendea euskararentzat garai zaila izan zen; ahozko erabilera zen nagusi, eta idatziz erabiltzea arraroa zen.

• Kristautasunaren eragina: Elizak eragin handia zuen gizartean eta kulturan; literatura gehienbat gai erlijiosoetara bideratuta zegoen.

• Helburua: Euskararen idatzizko erabilera bultzatu

Sentsazioa eta Pertzepzioa

Sentsazioa

Garunean sortzen den inpresioa da, kanpoko edo barruko ingurunetik etorritako estimulu baten ondorioz zentzumen-errezeptore batean izandako kitzikapenak eragindakoa.

Pertzepzioa

Estimuluak antolatu eta objektu batzuk besteengandik bereizteko prozesua da. Pertzepzioa oinarrizko funtzio kognitibotzat hartzen da, eta hau esan nahi du: objektua badela, ezaugarriak dituela eta abarrez kontzientzia hartzea.

Zentzumenen Garapena Haurrarengan

Ikusmena

Ikusmena argia jasotzeko zentzumena da. Begia argi-errezeptorea da, eta haren bidez jasotzen dira inguruneko ikusmen-estimuluak.

Jaioberria gai da argia ilunetik bereizteko, baina bere ikusmen-zorroztasuna oso eskasa da (ezin ditu formak eta koloreak bereizi). Bi hilabeterekin,...

AEB: kronologia, protagonistak eta jatorria

AEB kronologia, protagonistak eta jatorria:

• Erresuma Batua zuten 13 kolonia, Amerikako ipar-ekialdeko kostaldean.
• AEB Ipar Amerikako ipar-ekialdeko kostan sortu zen, kolonoen eta Britainia Handiaren arteko tentsioen ondorioz.
• 1776an AEB sortu ziren; amerikako kolonoek independentzia aldarrikatu zuten.

Jatorri

Zerga berrien auzia

• Kolonoek zerga batzuk ordaindu behar zizkieten Britainia Handiari.
• Parlamentuan kolonoek ez zuten ordezkaritzarik; horregatik sortu zen "ez ordezkaririk, ez zergarik" eta, ondorioz, zergen auzia.

Tearen matxinada

• Zergak bertan behera gelditu ziren, baina tearen gaineko zergak indarrean jarraitu zuten.
• Erantzuna Tearen Matxinada izan zen: gazte batzuek itsasora bota zituzten konpainien

Unitate Morfoestruktural Motak

Erliebeak barrualdean hartzen dituen formak eta eraketak dira, eta indar tektonikoen arabera sailkatzen dira unitateak.

1. Zokaloak

• Sorrera: Era Primarioko mendikateen erosio/higadura luzearen ondorioz eratutako lautadak edo goi-lautadak dira.
• Materiala: Material paleozoiko oso gogorrak dira: granitoa, arbela eta kuartzita.
• Itxura: Erliebe horizontalak izaten dira orokorrean, baina beste presio batzuen eragina badute, haien material zurrunak ez dira tolesten, hautsi egiten dira. Ondorioz, bloke bat altxatu (horst) eta bestea hondoratu (graben) egiten da, egitura germanikoa sortuz.
• Kokapena: Penintsularen mendebaldea.
• Adibideak: Zokalo hertziniarra.

2. Antzinako Mendiguneak edo Mazizo Zaharrak

• Sorrera: Era Tertziarioan

DETERMINISMOARI EGINDAKO KRITIKA: Legeak geure buruari jartzen dizkiogu eta legeak baldintzatzen gaituzte, baina ez digute determinatzen.

Maila Aurrekonbentzionala

Zigorra edo sariengatik jokatzen du, hau da, hori egiten baduzu karamelo bat emango dizut, beraz hori egiten du karameloa lortzeko. Heteronomoak dira, hau da, ez dira autonomoak.

Maila Konbentzionala

Gizarteko legeekin bat datorrena da bidezkoa. Gizarteko arauak eta printzipioak onartzen ditu. Oraindik pixka bat heteronomoak dira, gizarteko arauetara moldatzeko jokatzen dutelako eta ez dute norberaren printzipioei jarraitzen.

Maila Postkonbentzionala

Autonomoak dira. Bere kontzientearen arabera jokatzen dute eta bidezkoa dena bakoitzak ondo pentsatuta erabakitzen du. Norberaren justizia...

Turismoaren Bilakaera eta Garrantzia Espainian

1. Turismoaren Bilakaera

1960ko hamarkadan "eguzkia eta hondartza" eredua garatu zen. Eredu tradizional honen ezaugarri nagusiak eskaintza ugaria eta merkea izatea, eta eskari homogeneo eta masiboari zuzenduta egotea ziren, udan pilatzen zena, batez ere Kanarietan, Balearretan eta kostalde mediterraneoan.

Bigarren Mundu Gerraren ostean garapen ekonomiko handia gertatu zen Europako mendebaldean; klase ertainek gora egin zuten eta langileen bizimodua hobetu zen, eta garraioetan aurrerapen handiak egon ziren: hegazkinak merketu, trenbide eta errepide sareak hobetu eta automobilaren erabilera orokortu. Gainera, Espainia frankista nazioarteko harremanak normalizatzen hasi zen, azpiegiturak eraiki... Turismoa...

iruzkina: Clara Campoamorren hitzaldia

Testu honen izenburua Clara Campoamor diputatuak Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia (1931-09-01) da, eta bere izenak dioen bezala, Clara Campoamorrek egin zuen 1931ko irailaren 1ean. Gaiari dagokionez, Espainiako Konstituzioak onartzen zuen emakumezkoen sufragio unibertsalaren aurrean poztasuna agertzea da. Edukiaren arabera, politikoa eta publikoa dela esan dezakegu eta, iturriari dagokionez, historikoa.

Clara Campoamor eta emakumeen eskubideak

Testu hau Clara Campoamorrek Gorteetan egindako hitzaldi baten zati bat da; honetan, emakumezkoen eskubideak defendatzeaz aparte, Espainia sufragio unibertsala onartzen duen lehen herrialde latindarra izatearen garrantzia azpimarratzen du. Honekin batera,...

ATParen sintesia: Fosforilazio motak

ATPa sortzen da ADP molekulari fosfato bat lotzean; prozesu hau endergonikoa da, hau da, energia behar du. Bi motatakoa izan daiteke:

Substratu mailako fosforilazioa

Erreakzio exergonikoei akoplatuta gertatzen da: fosforilatuta dagoen molekula batek transferitzen dio fosfato taldea ADPari, eta hidrolizazio horretan askatzen den energia erabiltzen da fosforilazioa egiteko. Kinasa entzimek katalizatzen dituzte mota honetako erreakzioak; adibidez, glukolisian gertatzen direnak.

Fosforilazio oxidatiboa

Elektroien garraio-kateari uztartuta gertatzen da eta ATP sintetasa entzimek katalizatzen dute. H⁺-en fluxuak gradientearen alde zeharkatzean askatzen den energia baliatzen dute ADPa fosforilatzeko. Mitokondrioetan...

Estatu Nagusien Deialdia (1789): Bankarrota

1789an, Frantzia bankarrotan zegoen, eta horren aurrean, Estatu Nagusien deialdia egin zen.

• Hiru estamentuetako ordezkariek kexuen koadernoak idatzi zituzten, euren proposamenak eta asmoak adierazteko.

• Botoaren arazoa

  • Pribilegiatuek eta erregeak boto estamentala nahi zuten.
  • Hirugarren estamentuak pertsona bakoitzeko botoa eskatzen zuen.

• Pilota-jokoaren aretoko zin egitea

  Hirugarren estatuko ordezkariek Estatu Orokorrak utzi eta Pilota-jokoaren aretoan bildu ziren, Frantziarako konstituzioa lortu arte bananduko ez zirela zin eginez.

Asanblada Nazional Konstituziogilea (1789-1791)

1789ko uztailaren 14an Bastillaren kontrako erasoa izan zen, iraultzaren hasiera markatuz.

• Asanblada Nazionala Asanblada Konstituziogile