1. gaia: Historiaurrea

Zer da historiaurrea?

Historiaurrea lehen hominidoak agertu zirenetik (duela bost milioi urte) idazkera asmatu zenera arte (duela 5.000 urte inguru) igarotako aldia da.

Historiaurreari buruz dakizkigun gauzak arkeologiari esker ateratakoak baino ez dira, historiaurreko gizakiek ez baitziguten utzi inolako agiri idatzirik.

Aztarna arkeologikoak aurkitu eta horien azterketak egin ahala, ondorio berriak ateratzen dira.

Zer da hominizazio prozesua?

Gizakiok hominizazioaren emaitza gara. Eboluzio prozesu luze horren bidez, beste primate batzuengandik bereizten gaituzten ezaugarriak hartzen joan ginen. Eboluzio horretan gertatutako eraldaketa fisiko nagusiak honako hauek izan dira:

• Gizakia hankabikoa bihurtzea.
• Eskuak beste hainbat

DORTZAL OZEANIKOA: Hondo ozeanikoan dauden bi mendulerro eta haien artean  rifta dagoen egitura da.

UHARTE ARKUA: kontinentetik urrun hobi ozeanoiko batzuetan sortzen diren sumendi uharteak dira.

HOBI OZEANIKOA: Sakonune estu eta luzeak dira.

OBDUKZIOA: Subdukzioa prosesua eta gero talka orogeno izeneko erliebea osatzen da.

SUBDUKZIOA: Plaka ozeaniko bat litozfera azpiko mantuan hondoratzeko prozezua.

OROGENOA: Litosfera kontinentala komprimitzean eta loditzean sortzen den mendikatea. Orogenesia.

RIFT: Bi kontinenteak zakabanatzean sortzen den haustura eremua da. FAILA: Arroketan sortzen den jarraitazun esa da.

ISOSTAZIA: Lurrazalaren hondoratze eta igotze bertikala.

D GERUZA: Mantuaren eta nukleaoaren arteko transizioa eratzen duen geruza.

PUNTU BEROA:...

Iraupen mugagabeko lan-kontratu arrunta

• Baldintzak: Ez da baldintza berezirik eskatzen.
• Soldata: Hitzarmenaren arabera.
• Iraupena: Mugagabea.
• Lanaldia: Lanaldi osoa edo partziala.
• Forma: Ahoz eta idatziz.
• Pizgarriak: Pizgarririk ez enpresarentzat.

Iraupen mugagabeko kontratazioa sustatzeko lan-kontratua

• Baldintzak: 16-30 urteko langabetuak, 45 urtetik gorako langabetuak, emakume langabetuak, minusbaliatuak.
• Soldata: Hitzarmenaren arabera.
• Iraupena: Mugagabea.
• Lanaldia: Lanaldi osoa edo partziala.
• Forma: Idatzizkoa.
• Pizgarriak: Enpresarentzat pizgarria.

Praktiketako lan-kontratua

• Baldintzak: Titulua behar du langileak.
• Soldata: Hitzarmenaren arabera, soldata minimoaren gainetik.
• Iraupena: Gutxienez 6 hilabete, gehienez 2 urte.
• Lanaldia: Lanaldi osoa edo partziala.

Euskarazko Hitz Baliokideak eta Sinonimoak

Hona hemen euskarazko hitz batzuen baliokideak eta sinonimoak, zure hiztegia aberasteko eta adierazkortasuna hobetzeko. Zerrenda honek hitz arruntagoak eta haien alternatiba gutxiago erabiliak biltzen ditu, testuinguru desberdinetan erabilgarriak izan daitezkeenak.

Partetik

aldetik

Alde

ospa

Heltzen

iristen

Atera

sarbidea

Esparru

eremu

Zaintzen

jagoten

Zehar

barna

Biluziak

erantziak

Bilakatzen

bihurtzen

Inork

norbaitek

Baieztapen

xedapen

Laztan

maite

Gorrotoak

aihergoak

Baretzen

naretzen

Garunean

burmuinean

Ordutik

harrezkero

Ahultzen

makaltzen

Berakatza

baratxuria

Eraso

kalte

Lasai

patxadaz

Iraunaldi

epe

Lanez

egitekoez

Pertzepzioa

hautematea

Kontuan

gogoan

Kaioek

antxetek

Suma

usma

Balentria

egitandi

Noblea

sotila

Lilura

xarma

Kokots

bidar

Bolada

sasoi

Koitadu

gizagaixo

Pasatzen

igarotzen

Zikinera

lohira

Kumixka

heiagona

Erdeinuak

arbuioak

Egin

jan

Delinkuente

gaizkile

Bereizten

desberdintzen

Keinua

imintzioa

Berezitasunak

ezaugarriak

Metxero

pizgailu

Bila

eske

Antzeman

sumatu

Kanpaiak

ezkilak

Gernu

pixa

Lenei

narrei

Gorpuaren

hilotzaren

Ortziko

ozarrarteko

Egundo

behin

Euskal Herria Prezipitazioak 800 mm-tik gora eta erregularrak dira. Ez dago urtaro lehorrik, eta gehiengoa udazkenean eta neguan izaten da. Horren arrazoia lurrazalaren erliebea, borrasken joan-etorria eta itsasoko haize hezeak dira.

Batez besteko tenperatura moderatua da, eta tenperatura-bitartea txikia da, neguak moderatuak direlako itsasoa hurbil dagoenez (ez dira 6 °C-tik beherakoak) eta udak freskoak direlako (batez beste, ez dira 22 °C-ra iristen).

Trantsizioko Klima Ozeanikoak Arabako (Arabako Laurada) eta Nafarroako (Sakana, Burunda eta Iruñerria) erdiko sakonuneak harrapatzen ditu. Klima ozeanikoaren eta mediterraneoaren arteko klima da.

Arro horiek iparraldetik ixten dituzten uren banalerroko mendiek eragin ozeanikoak modu partzialean...

Antzinako Erregimenaren oinarriak

Estamentuzko gizartea

Gizartea hiru mailetan banatuta zegoen: nobleak, kleroa eta hirugarren estamentua (gehienak artisauak, nekazariak eta merkatariak).

Gizarte hau pribilegiatuen eta ez-pribilegiatuen artean banatzen zen:

• Pribilegiatuak: Eskubide eta pribilegioak zituzten, ez zuten zergarik ordaintzen eta botere handia zuten.
• Ez-pribilegiatuak: Ez zuten pribilegiorik, zergak ordaintzen zituzten eta Europako biztanleriaren %85 ziren.

Estamentuak talde itxiak ziren; bakoitza jaiotzatik estamentu bati dagokion kide zen. Oso zaila zen taldez aldatzea; burges aberats gutxi batzuk soilik lortu zuten noble izatera pasatzea.

Nekazaritza eta jaurerri-ekonomia

Ekonomia ez zen asko aurreratu. Nekazaritza zen ekonomiaren oinarria...

1. Zirkuitu Elektrikoa

Karga elektrikoa fenomeno elektrikoak eragiten dituen materiaren propietatea da. Korronte elektrikoa elektroien zirkulazioa da zirkuitu batean zehar. Korrontea mantentzeko, sorgailu izeneko gailu bat behar da. Zirkuitu elektrikoa elektroiek egiten duten ibilbidea da. Sorgailuaz gain, zirkuitu elektriko baten oinarrizko elementuak hauek dira: kableak, hartzaileak eta maniobra elementuak.

2. Magnitude Elektrikoak

Oinarrizko magnitude elektrikoak hauek dira: tentsioa edo potentzial diferentzia, korrontearen intentsitatea eta erresistentzia elektrikoa.

2.1 Tentsioa

Zirkuitu baten bi punturen arteko tentsioa bi puntu horien arteko karga unitatearentzako dagoen energia elektrikoaren aldea da. Tentsioa V hizkiarekin adierazten da...

Musika-Oinarriak: Notak, Isiluneak eta Alterazioak

Musika-Figurak eta Balioak

Musika-figurak soinuaren iraupena adierazten dute. Hauek dira ohikoenak:

• Biribila: 4 denbora
• Zuria: 2 denbora
• Beltza: 1 denbora
• Kortxea: 1/2 denbora
• Kortxerdia: 1/4 denbora

Isiluneek ere iraupen bera dute, baina isiltasuna adierazten dute.

Alterazio-Zeinuak

Alterazio-zeinuek notaren altuera aldatzen dute:

• Sostenitua (#): Tonu erdia igotzen du.
• Bemola (b): Tonu erdia jaisten du.
• Bekoadroa (♮): Aurreko alterazioaren eragina ezeztatzen du.

Konpas-Adierazlea

Konpas-adierazleak bi zenbakiz osatuta dago:

• Goiko zenbakia: Konpas bakoitzeko zati kopurua adierazten du.
• Beheko zenbakia: Zati bakoitzak irauten duen figura mota adierazten du (adibidez, 4 = beltza).

Adibidea: 4/4 konpasean, lau...

Konbentzio Nazionala (1792-1794)

Herri-masek Tuilerietako jauregiari eraso zioten eta handik ihes egin zuen errege-familiak. Erasotzaileak iraultzaile erradikalenak ziren, Sans-Culottes deitutakoak. Abuztuaren 10eko herri-altxamenduaren ondoren, Asanbleak monarkia ezabatu eta Konbentzio izeneko beste asanblea bat aukeratzea erabaki zuen.

Monarkiaren amaiera eta Errepublikaren sorrera

1792ko irailean, Frantziako tropek prusiarrak menderatu zituzten Valmyn eta haien aurrerapena oztopatu zuten. Errepublika aldarrikatu zuten eta hiru taldetan nabarmendu ziren:

• Girondinoak
• Jakobinoak edo menditarrak
• Ordokia

Luis XVI.aren exekuzioa eta barne-matxinadak

1792ko irailetik 1793ko ekainera bitartean, girondinoen eta menditarren arteko borroka nagusitu zen bizitza...

1. Enpresa

Enpresa etekinak lortzeko helburuarekin, ekoizpen-baliabideak (lurra, lana eta kapitala) antolatzen dituen eta ondasun edo zerbitzuak ekoizten dituen erakundea da.

2. Enpresaburua

Enpresaburuaren betebeharrak honako hauek dira: ekintza-plana egitea, elementuak antolatzea eta koordinatzea, kudeatzea eta funtzionamendua gainbegiratzea.

3. Enpresaren funtzioak

• Merkaturatze-alorra: Ondasun edo zerbitzuak erosleengana iristeko burutu beharreko ekintzak biltzen ditu.
• Ekoizpen-alorra: Lehengai zein ekoizpen-fase ezberdinetan dauden ondasunen biltegien kudeaketaz eta ekoizpen-prozesuaz arduratzen da.
• Finantzaketa-alorra: Baliabideak eskuratzeko ekintzak bilduko ditu.
• Giza baliabideen alorra: Langileen hautaketa eta prestaketa, eta enpresaren antolaketa