Haurdunaldiaren eta Garapenaren Oinarrizko Kontzeptuak

Haurdunaldia prozesu fisiologiko konplexua da. Jarraian, etapa eta termino nagusiak azaltzen dira:

• Puerperioa: Erditzetik emakumearen ugaltze-aparatuaren funtzioa berreskuratu arte igarotzen den denbora (40 egun, gutxi gorabehera).
• Haurdunaldia: Gameto femeninoak eta maskulinoak elkartu eta organismo bat osatzen duten prozesua, ernalketatik erditze edo abortura arte.
• Erditzea: Fetua kanporatzeko eta haurdunaldiaren amaiera eta puerperioaren hasiera markatzen duen prozesua.
• Ernalketa prozesua: Obuluaren eta espermatozoidearen arteko lotura, zigotoa osatzeko.

Garapen Enbrionarioaren Faseak

• Segmentazioa: Zelula-banaketa azkarrak (mitotikoak), zigotoa morula egituran bihurtzen dutenak.
• Blastulazioa:

Espainiako eta Euskal Herriko Erliebea

Kanariar uharteak: Hondoratutako zokalo zahar batean sumendi-jarduera bat hasi zen (Hirugarren Aroan). Hiru paisaia nagusi: sumendi-konoak, galdarak eta malpaís-ak. Tenerife irlan Teide sumendia dugu, Espainiar estatuko gailurra.

Kanpoaldeko mendiak

Penintsularen ertzean daudenak. Pirinioak. Kataluniako kostako mendikateak: Mendikate betikoak:

Mendi periferikoak

Goi-lautadaren ingurukoak, orogenia alpetarrak sortuak. Galizia-Leongo mendigunea: Kantabriar mendikatea: Euskal mendiak: Iberiar mendikatea: Sierra Morena.

Ebroko sakonunea eta Guadalquivirreko sakonunea

Hiruki forma dute, jatorri alpetarretako sakonuneak dira, eta izena eman dien ibai handi batek drainatzen ditu.

Euskal Mendiak

Pirinioen mendebalderantz...

Karlistadak eta Foruen Indargabetzea (1833-1876)

FORUAK ETA LIBERALISMOA: KARLISTADAK ETA FORUAK INDARGABETZEKO PROZESUA (1833 - 1876)

Testuingurua eta Bandoen Sorkuntza

Fernando VII.a hil ondoren, lege salikoa indargabetu eta Santzio Pragmatikoa onartu zen. Ondorioz, bere alaba Isabel II.a izendatu zuten Espainiako erregina. Hala ere, Fernandoren anaia, Karlos, kontra jarri zen, tronua beretzat nahi baitzuen. Bestalde, 1833. urtean foruak desagerrarazteko beldurra zegoen Euskal Herrian. Beraz, bi bando nagusi sortu ziren:

1. Karlistak (Absolutistak)

Karlistak Fernandoren anaiaren alde zeuden. Hauek absolutistak ziren, eta beraien pentsaera nagusiak hauek ziren:

• Ideologia: Eliza, Foruak, Antzinako Erregimena eta Lege Salikoa.
• Kideak: Nekazariak, Elizgizonak

Nukleoa: ADNari loa tutako proteina metaketa bat da, eta bertan sortzen da ARNak.

Adn: Informazio genetikoa biltzen duen molekula da.

Zatiketa zelularrarik gertatzen ez denean, ADNak zuntz laxo luzeen forma izaten du; hori kromatina deritzo. Zatiketa zelularra gauzatuatzen denan lehenbizi bikoiztu egiten da ADNa eta gero kromosomak eratu arte kondentsatu egiten da.

Nukleo bilkina: babesten eta bereizten du nujleoaren edukia.

MIntz bikoitz batek osatzen du, eta gune jakin butzuetan nukleoaren poroak deritzen kanal batzuk ditu.

Kromosomak: ADNzatiketa zelularra hasi baino lehen bikoizten dela.

Bikoiztearen ondorioz sortutako kopietako vbakoitza da. Zatiketa zelularra hasten denean bi kromatido berdin ditu kromosoma batek. kromatida ahizpak zentromeroa_...

Barne Logika

Barne logika egoera motor baten ezaugarri eta ekintza motorrak dakartzan ondorioen sistema da. Barne logikaren ezaugarriak ekintza motorraren arabera definitzen dira, eta harreman zuzena dute jolas-joko kirolek inposatzen dituzten betebeharren sistemarekin. Jolas-joko bakoitzean dauden jarrera motorren jatorrian dago.

Egoera Soziomotorra

Komotrizitate egoera bat proposatzean, joko soziomotorraren ezaugarri nagusia oinarrizko elkarrekintza motorra dakarrela da (joko psikomotorrak ez bezala); elkarrekintza hori komunikazio motor kooperatibo baten bidez gauzatzen da, edo helburu antagonikoa duen kontrakomunikazio baten bidez.

Praxiologia Motorra

Motor ekintzaren zientzia da, zehazki, baldintza, funtzionamendu eta garapen emaitzen azterketa....

Konbekzio-korronteak

Konbekzio-korronteak daude plakak mugitzen direlako. Sakonera handitzean tenperatura oso altua denez, astenosferako materialak gorantz doaz. Gora heltzean, hoztu egiten dira gradiente geotermikoa txikiagoa delako. Behin hoztuta, material hori beherantz doa berriro. Horrela, puntu batzuetan materiala igo egiten da eta beste batzuetan jaitsi.

Wilson zikloa

Litosfera etengabe eratzen da eta, aldi berean, suntsitu egiten da subdukzio-eremuetan. Ziklo honi Wilson zikloa deritzogu.

Deformazio tektonikoak: Failak eta tolesdurak

Failak

Estratuen eta arroken hausturak dira; askotan, tolestura baten amaiera izaten dira. Hausturaren ondoren, bi bloke geratzen dira eta bata bestearekiko desplazatzen da. Bi faila mota nagusi daude:

• Faila normala
• Alderantzizko

Giroaren Erasoak

Gizakiak aurre egin behar dien elementuak dira:

Faktore Fisikoak

• Energia asko duten erradiazioak.
• Zarata.

Faktore Kimikoak

1. Airearen kutsadura:

   Industriek, errekuntzek eta abarrek sortzen dutena, gai asko airera askatuz. Adibidez: CO₂, sufre eta nitrogeno oxidoak, partikula solidoak.

2. Uraren kutsadura:

   Etxe eta industriek askatutako gai organiko, inorganiko eta mikroorganismoak.

3. Elikagaien kutsadura:

   Elikagaietan agertzen diren gaiak: gehigarriak, hormonak, etab.

Faktore Biologikoak

Mikroorganismo patogenoak.

Gaixotasun Infekziosoak

Mikroorganismoek (bakterioak, birusak, protozooak, onddoak) eragindako gaixotasunak infekziosoak dira.

Mikroorganismo mota asko daude:

• Onak: Beraiek sortutako produktuak erabiltzen ditugu. Adibidez, legamiak (onddoak)

Zelula Organulu nagusiak eta haien Funtzioak

Erretikulu Endoplasmatiko Pikortsua (EEP)

• Proteinen sintesia:
  • Jariatze proteinak (zelula kanpoaldera doazenak).
  • Beste organuluentzako proteinak.
  • Mintzeko proteinak (EEko mintzean gelditzen direnak).
  • Mintz plasmatikoko proteinak.
  • Mintzez mugatutako beste edozein organuluko mintzak.
• Proteinen glukosilazioa: Proteinak glukoproteinak bihurtzeko.

Erretikulu Endoplasmatiko Leuna (EEL)

• Lipidoen sintesia:
  • Mintzeko fosfolipidoak.
  • Mintzeko kolesterola.
  • Gantz-azidoen luzapenean eta asegabetzean parte hartu.
• Detoxifikazioa: Mintzean dauden entzima detoxifikatzaileei esker.
• Proteina eta lipido fabrikatu berriak garraiatzeko besikulak ekoiztu, Golgi aparaturantz bidaltzeko.
• Hepatozitoetan glukogenoa glukosa bihurtu.

Golgi Aparatua

• Jariatze