Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Merkatuaren Oreka

Merkatuan bat egiten dute erosleek eta saltzaileek, bakoitzak bere kontsumo planak dituela, dagozkien eskariaren eta eskaintzaren kurba eta guzti. Ondasun eta zerbitzuen trukea gertatzeko, bi ekonomia eragileek prezio bat adostu behar dute. Puntu batean egiten dute bat kontsumitzaileen eta enpresen planek. Merkatu oreka bi modutan lor daiteke:

Merkatu Oreka Lortzeko Egoerak

• Gehiegizko Eskaria
• Gehiegizko Eskaintza

Gehiegizko Eskaria

Prezio jakin batean, kontsumitzaileek eskatzen duten produktu kantitatea handiagoa da enpresek eskaintzen dutena baino. Ondorioz, kontsumitzaile asko geratuko dira produktua gabe, eta asko prest egongo dira prezio handiagoa ordaintzeko.

Egoera horri gehiegizko eskaria deritzo. Eskasia dagoenez, enpresek...

Indar-eremu kontserbakorrak eta energia

Gorputz bat altuera jakin bateraino igotzeko, lana egin behar dugu indar grabitatorioen aurka. Lan hori, egindako bidea edozein delarik ere, pilatu egiten da energia potentzial modura, eta geroago erabat berreskura daiteke. Horrek adierazten du indar grabitatorioak indar kontserbakorrak direla.

Indar-eremu kontserbakorra da partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana soilik hasierako eta amaierako puntuen mende daudenean, eta ez egindako bidearen mende.

Newtonen grabitazio unibertsalaren legea

Newtonen grabitazio-unibertsalaren legeak dio: "Bi partikula materialek elkar erakarri egiten dute, beren masen biderkaduraren zuzenki proportzionala den eta beren arteko distantziaren

Materialen Propietateak

Materialen propietateak material batek egoera fisiko baten aurrean hartzen duen jarrerari deritzo. Material horren jarrera frogatzeko eta bere propietateak ezagutzeko, beharrezkoa da saiakuntza egitea. Propietateak hiru taldetan banatzen dira:

• Propietate fisikoak: Tradizionalak hedadura eta zeharkaiztasuna dira, hau da, materialaren beraren ezaugarriak.
• Propietate kimikoak: Ezagunenak oxidazioa eta korrosioa dira metaletan, eta gainerakoak materiala lortzeko prozedurekin eta tratamenduekin erlazionatuta daude.
• Propietate mekanikoak: Hauek dira interesgarrienak, materialek indarrek edo desplazamenduek bezalako kanpo-eragile mekanikoen aurrean duten portaera zehazten digutelako.

Propietate Mekanikoak

• Kohesioa: Materialaren molekulek

Menderakuntzazko perpaus elkartuak

Menderakuntzazkoetan, juntadurazkoetan bezala, bi perpaus ditugu, baina ez maila berekoak. Bata perpaus nagusia da, eta bestea mendeko perpausa. Mendekoa perpaus nagusian dago txertatuta. Bi sailkapen egin daitezke: esanahiaren edo funtzioaren araberakoa bata, eta formaren araberakoa bestea.

Perpaus konpletiboak

Zer? galderari erantzuten diote. Erlazio-hizkiak:

• -(e)la, -(e)nik, -t(z)ea, -t(z)eak, -t(z)eari, -t(z)eko, balitz, ezetz...

Zehar-galderak

Zer? galderari erantzuten diote. Erlazio-hizkiak:

• -(e)n, -n ala ez.

Erlatibozko perpausak

Erlazio-hizkiak:

• -(e)n, -tako (-dako), -(r)iko.

Denborazko perpausak

Perpaus nagusiak zer gertatzen den esaten digu, eta mendeko perpausak perpaus nagusia noiz gertatzen den. Erlazio-hitzak:...

Kari, asko maite zaitut.

Bueno, ba karta honekin esan nahi dizut asko maite zaitudala, eta jakin dezazun asko maite zaitudala, maitea! Zu zarela nire bizian gertatu zaidan gauzarik onena, maitea!! Zu zara momentu tristeetan irribarre bat ateratzen didan pertsona, zu zara niri egunero poztasuna ematen didana, eta zure alboan inor baino pozago egoten naiz.

Egunero goizeko zortzietan esnatzen naizenean, zu noiz ikusiko zaitudan pentsamenduarekin altxatzen naiz, gosaltzen zurekin pentsatzen egoten naiz, eta horrela egun osoko ordu, minutu eta segundoak.

Egunero zortziak eta hogeita bostean zure etxera joaten naizenean, irrikaz joaten naiz, badakidalako nire bizitzako neska ikusiko dudala, eta horrek eguna alaitzen dit. Eta justu atea zabaltzen den...

Mineralak

Lurrazalean dauden elementuen konbinazio kimikoz osatutako solidoak dira mineralak. Harriak, bestalde, mineralez osatuta daude. Mineral orok hiru ezaugarri izan behar ditu:

• Naturala izatea: Laborategietan artifizialki sortutako substantziak ez dira mineralak.
• Jatorri ez-organikoa izatea: Izaki bizidunek sortutako substantziak ez dira mineralak.
• Konposizio kimiko homogeneoa izatea: Hau da, mineralaren zati guztiak substantzia berberaz osatuak izatea.

Mineralen konposizioa

Mineralak substantzia puruak dira; hots, substantzia mota bakar bat dute konposizioan. Oso ohikoa da mineralek konposizioan zenbait ezpurutasun izatea. Hala izanez gero, ezpurutasun horiek mineralaren zenbait propietate alda ditzakete.

Mineral amorfoak eta kristalduak

• Mineral

Argudio Akatsak: Falaziak

Argudio batzuk zuzenak diruditen arren, okerrak dira; hauek dira falaziak. Falaziak bi motatakoak izan daitezke:

• Sofismak: Nahita egindako falaziak.
• Paralogismoak: Nahi gabe egindako falaziak.

Galdera Konplexuak

Galdera batzuek aurresuposizioak izaten dituzte. Batzuetan egokia da galdera egitea, baina askotan galderak tranpak izaten dira. Helburua: solaskidea nahastuta ustea, gerora bere kontra erabiltzeko, nahi gabe baieztapenak izan ditzanà falazia sortzea.

Falazia mota nagusiak

Ad Ignorantiam

Definizioa: Enuntziatu batzuk faltsutzat jotzea, ez delako frogatu egiazkoak direnik. Konklusioa egitean “nahitaez”, “egia biribila da” eta horrelako terminoak erabiltzean, falazia da. Termino babesleak erabiltzen direnean,...

MITOSIA

→ Prozesua hazkunderako (crecimiento).
→ 2 zelula kume diploide (2n) sortzen dira, berdinak.

profasea

-Kromatina kondentsatu → kromosomak agertu

-Nukleo mintza eta nukleoloa desagertu

-Ardatz mitotikoa sortu

-Zentrioloak poloetara

metafasea

-Kromosomak max. Kondentsatu

-Plano ekuatorialean lerrokatu

-Zuntz zinetokorikoak kromosometara lotu

anafasea

-Kromatidak banatu

-Poloetara mugitu (V forma)

-Zuntzak laburtu

telofasea

-Kromosomak destrinkotu

-Nukleo mintza berriro agertu

-Zitoplasma zatitu

emaitza

-2 zelula kume

-Diploideak (2n)

-Genetikoki berdinak

MEIOSIA

→ sexu organoetan gertatzen da.
→ 2 zatiketa.
→ ama zelula diploidea (2n) → 4 haploide (n).

meiosia i

profasea 

-kromosomak kondentsatu

-homologoak elkartu (sinapsia)

-gainguratzea / crossing-...

Mikrobiologia eta Mikroorganismoen Mundua

Mikrobiologia: Mikroorganismoak ikertzen dituen zientzia da.
Mikroorganismoak: Mikroskopioz behatu behar diren organismoak dira.

Mikroorganismoen Sailkapen Orokorra

Mikroorganismoak bi talde nagusitan sailka daitezke:

1. Forma azelularrak (ez daude zelulaz osatuta): Birusak (azido nukleiko mota batez, DNA edo RNA, eta proteinez osatuak), prioiak eta biroideak.
2. Egitura zelularra dutenak:
   • Arkeobakterioak: Muturreko baldintzetan bizi ohi dira (tximinia bolkanikoak, ingurune gaziak). Ikuspuntu biokimikotik, eukariotoen antz handiagoa dute eubakterioena baino.
   • Eubakterioak edo bakterioak: Prokarioto zelulabakarrak.
   • Eukariotoak (zelulabakarrak edo zelulanitzak): Protozooak (zelulabakarrak), alga mikroskopikoak eta onddoak

Morfologiaren Oinarrizko Kontzeptuak

1. Zein datu-motatarako izan daiteke egokia "item-eta-prozesua" hurbilketa morfologikoa?
Hurbilketa hau bereziki erabilgarria da lagune, mendie eta etxea alderatzen baditugu. Prozesua bakarra da: "definitua/artikuluduna egin", eta /-a/ segmentua gehitzen zaio. Segmentu hori modu desberdinetan gauzatzen da testuinguruaren arabera, baina funtzio bakarra du.

2. Zer du "zendu" hitzak aipagarririk?
Forma jokatu batetik (zen) sortutako hitz berri bat dela; euskaraz gutxitan gertatzen den fenomenoa da hori.

3. Eman morfemaren definizio bat.
Funtzio gramatikala duen hizkuntzaren zati txikiena da. Morfema hitz oso bat izan daiteke (adibidez, esku), edo hitz baten zati esanguratsu bat (adibidez, etorriko hitzaren -ko).
Beste