Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

4. Gaia

1. Euskal Herriko Landare Paisaia

1.1 Klima Ozeanikoko Landare Paisaia: Flora eskualde eurosiberiarrari dagokio. Landare formazio nagusia baso hosto erorkorra, zakardia eta belardia dira.

• Baso Hosto Erorkorra: Baso honek espezie gutxi ditu, eta masa handiak eratuz biltzen dira. Esanguratsuenak haritza eta pagoa dira.
  • Pagoa: Beroa ez baina hotza oso hondo jasaten du, eta kareharrizko eta siliziozko inguruei ondo egokitzen da.
  • Haritza: Ez ditu udak beroak jasaten, hotza ez du ondo jasaten eta pagoak baino hezetasun gutxiago behar du, altuera txikietan dago.
  • Gaztainondo: Haritzaren kontura lekua irabazi dio.
• Zakardia eta Belardia: Altura txikia izan dezake. Zakardia baso hosto erorkorraren degradazio edo basoz gaindiko landaredi moduan ageri

Eredu Dinamikoa

• Litosfera (0-100 km): Lurrazala eta goi-mantuaren lehen kilometroak hartzen ditu. Arroka hauskorrez osatuta dago eta ehun kilometroko batez besteko lodiera du.
• Astenosfera (100-670 km): Goi-mantuaren gainontzeko zatia da. Tenperatura altuengatik fusio partziala aurkezten du (egoera plastikoa, plastilinaren antzekoa).
• Mesosfera (670-2900 km): Behe-mantuaren baliokidea da. Presioagatik mineralak dentsoagoak dira eta plastizitate handia dute.
• D geruza (2900 km inguru): Nukleotik ateratzen den beroa metatzen den eremua da.
• Endosfera (2900-6370 km): Nukleoaren baliokidea da. Kanpoko geruza urtuta dago (mineralen korronteak) eta barnekoa solidoa eta oso dentsoa da.

Eredu Geokimikoa

Lurrazala

• Azal kontinentala: 30-70 km-ko lodiera, granitoz

Gluzidoak, Lipidoak eta Proteinak: Funtzioak eta Egiturak

Gluzidoak

Disakaridoak

• Maltosa: α-D-glukosa + α-D-glukosa α(1-4). Maltan.
• Laktosa: β-D-galaktosa + α-D-glukosa β(1-4). Esnearen azukrea.
• Sakarosa: α-D-glukosa + β-D-fruktosa α(1-2). Kainabera, erremolatxa azukrea.
• Zelobiosa: β-D-glukosa + β-D-glukosa β(1-2). Zelulosa eratzen du.

Polisakaridoak

Homopolisakaridoak

• Almidoia: %30 amilosa, %70 amilopektina.
• Amilosa: α-D-glukosaren polimeroa; α(1-4).
• Amilopektina: α-D-glukosaren polimeroa: α(1-4) erdiko nukleoa, α(1-6).
• Funtzioa: Landareen erreserba polisakaridoa.
• Kokapena: Sustraietan (azenarioetan), tuberkuluetan (patata), hazietan (babarrunetan...).
• Liseritzeko entzimak: β-amilasa α(1-4), α-amilasa α(1-4), α(1-6) glukosidasa. Listua,

Txomin Agirre: Biografia eta Testuinguru Historikoa

Txomin Agirre Ondarroan jaio zen 1864an eta 1920an hil zen Zumaian. Elizgizona izan zen eta, familia apalekoa zenez, apaizteko ikasketa laburrak egin zituen; horixe zen eskura zeukan aukera bakarra.

Karlistadak eragin handia izan zuen bere familian. Aitak karlisten alde borrokatu zuen Bigarren Karlistaldian (1872-1876), eta porrot horrek foruen galera eta krisi politiko-soziala ekarri zituen. Bi alderdi horiek Agirreren mundu-ikuskera eta literatura sakonki markatu zituzten.

Ondarroan jaio zen arren, denbora luzez bizi izan zen Zumaian, Karmeldarren komentuko apaiza izan zen bertan. Kostaldeko giro hori ondo ezagutzen zuenez, horixe da Kresala eleberriak irudikatzen duen giroa, itsas mundua ardatz...

Foru Auzia Euskal Herrian

Euskal Herria foru-erregimenaren bidez gobernatzen zen, Erdi Aroan sortua eta autogobernu mugatua ematen zuena. Lurralde bakoitzak (Nafarroa, Bizkaia, Gipuzkoa, Araba) bere legeak eta erakundeak zituen, nahiz eta antzekoak izan.

Foru Erregimenaren Ezaugarri Nagusiak

• Erregeak onartuak.
• Foru-pasea: erregearen lege bat foruen aurkakoa bazen, ez zen bete behar.
• Kaparetasun unibertsala: herritar guztiak nobletzat jotzen ziren.
• Zerga-pribilegioak: ez zuten erregeari zergarik ordaintzen, “donatiboak” bakarrik.
• Soldadutzatik salbuespena.
• Aduanak barnealdean zeuden.

XIX. Mendeko Aldaketak eta Foruen Krisia

• Frantsesen inbasioan (1808) foru erakundeak desegin ziren.
• Cadizko Gorteetan (1812) lege berdintasuna ezarri zen eta foruak ezabatu

Mintzaren Deformazioa: Garraio Mekanismoak

Endozitosia

Zelulak inguruko partikulak hartzeko mekanismoa da. Mekanismo horretan, mintz plasmatikoaren zati baten bidez inguratzen ditu partikulak.

Urratsak

1. Partikulak mintzaren gune jakin batzuetan finkatzen dira.
2. Mintza barrualderantz deformatzen da partikulak inguratzeko, inbaginazioak sortuz.
3. Inbaginazioa bereizten da eta partikulak zitoplasmara igarotzen dira, besikulak sortuz.
4. Besikula askatzen denean, digestio-entzimen bitartez digestioa egiten du eta hondar-lisosomak sortzen dira.
5. Behin substantziak irentsita daudenean, besikula mintz zelularraren gainazalera itzultzen da.

Endozitosi Motak

• Fagozitosia: Zelulak "jatean" gertatzen da. Harrapatutako partikulak handiak dira (bakterioak, zelula-hondakinak,

Sarrera eta Testu Mota

Testu-mota: Idatzitako eta izendun testua argitaratzen da. Testu-motari dagokionez, argudio-testua da; izan ere, bere helburu komunikatiboa iritzia adieraztea, hausnararaztea eta iritzia aldarrikatzea da. Testu motari dagokionez, albistea edo iritzi-artikulua da, non iritzi pertsonala ematen den.

Igorleak bere iritzi gisa plazaratzen du. Hori horrela, puri-purian dagoen gaia da. Tesiaren egitura hainbat modutan ager daiteke: hasierakoa, induktiboa, zirkularra edo errepikatua. Testuak hiru zatiko egitura du: sarrera (paragrafo batzuetan), argudioen gorputza eta amaiera.

Modalizazioa eta Hizkuntza Baliabideak

Bestalde, modalizazioari dagokionez, subjektibotasun adierazleak nabarmenak dira. Aditz-denborak adierazlea, ahalera,...

Esaldi-zuzenketak eta puntuazio hobekuntzak

Zuzenketak (jatorrizko edukia errespetatuz)

• Erdipurdikoa denak ez du uste txarra denik.
• Esan dut, behin baino gehiagotan, bolada hartan zortean nenbilela.
• Ez dut ahaztuko nola aitak bizikleta gorria erosi zidan.
• Beranduegi zen etxera itzuli nahi zuela esateko, gizon beldurtzat hartuko baitzuen besteak.
• Goraino joatea erabaki genuen, izan ere, bidea erdiraino iritsiak ginen.
• Bizi garen mundu narras honetan ez du inork menderen mendetan deus aldatzeko baimenik izango, aho batezko iritzien batasunik ez baitugu ikusiko.
• Bizitzen jarraitzeko arrazoiak bukatu zitzaizkiolako, tirokatu zuen bere burua.
• Ez dugu zertan joan; dagoeneko ikustera joan omen zaio eta/ joan omen zaiolako/ joan omen baitzaio.
• Gaur ez dut kotxerik

Teoria Funtzionalista

• Estratuen teoria: lau puntu nagusi ditu oinarri.
• Estratu sozialak faktore subjektibo, ekonomiko, politiko eta okupazionalen arabera definitzen dira.
• Estatu Batuetan: klase sozialari ez zaio garrantzi handirik ematen.

Egile Nagusiak Funtzionalismoan

Émile Durkheim

Durkheimek pentsatu zuen faktore ekonomikoak nagusi ziren ideologietara moldatzen zirela. Marxen historiaren ikuspegia ukatu zuen, gizarte-gertakizunen arrazoia bilatu behar dela defendatuz. Lanaren zatiketak desoreka berregituratzen duela eta lehia murrizten duela zioen.

Talcott Parsons

Parsonsen ustez, estruktural-funtzionalismotik dator estratifikazio soziala. Egitura eta funtzioa aztertu zituen, ekintzaren sistema orokorra osatzen duten lau sistema eta edozein sistematan...