Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Karlos IV.aren erregealdia: Krisiaren arrazoiak (1788-1808)

1. Krisi ekonomikoa eta soziala

Nekazaritza sektorean krisia hasi zen. Biztanleriaren aldetik, heriotza-tasak gora egin zuen sukar horiaren epidemiaren ondorioz. Gainera, prezioen igoerak gizarte-ezinegona eragin zuen.

2. Frantziako Iraultzaren eragina Espainian

Garai hartan, Inkisizioaren jarduera areagotu egin zen.

2.1. Isolamendua: Floridablanca ministroa

Espainiak kontrol eta aduana zorrotzak ezarri zituen isolamendua lortzeko. Frantziako liburuen salmenta eta frantsesa ikastea debekatu ziren. Azkenik, Karlos IV.ak Floridablanca kargutik kendu zuen.

2.2. Frantziarekiko jarrera bakezalea: Aranda ministroa

Agintea eskuratu zuenean, Luis XVI.a erregea atxilotuta zegoen eta Konbentzioak errepublika...

Euskal Ohitura Eleberria: Ezaugarriak eta Egileak

Euskal ohitura eleberriak herri bateko ohiturak eta bizimodua deskribatzen ditu, historia baten inguruan.

Ezaugarri nagusiak

• Europako ohitura eleberria XIX. mendean sortu zen; Euskal ohitura eleberria, berriz, XX. mendean.
• Baserri giroaren eta arrantzaleen bizimoduaren aldekoa.
• Euskaltzaletasunak, abertzaletasunak eta kristautasunak garrantzi handia dute.
• Bizimodua: ideala, ona eta garbia.
• Kanpotik etorritako pertsonaiak oso gaiztoak dira.
• Pertsonaia sinpleak: zintzoak oso zintzoak eta gaiztoak oso gaiztoak.

Txomin Agirre (1864-1920)

Ondarroan jaioa, euskal idazlea. Kapilaua eta apaiza izan zen Gasteizko seminarioan eta Karrantzan. Euskaltzaindia sortu zenean, euskaltzain oso eta zuzendari izan zen.

Euskal...

Bakterioak

Formaren aldetik, lau mota ezagutzen dira: baziloa (luzanga), kate linealetan elkartuta agertzen dena; espiriloa (luzanga eta kurbatua); bibrioa (kurbatua) eta kokoa (esferikoa). Kokoak kate linealetan (estreptokokoak), luku modukotan (estafilokokoak) edo kubo itxurako taldetan (sarzinak) ager daitezke, banaka eta linealki edo bi edo hiru norabidetan antolatzen diren kontuan izanda.

Birusak

Birusen ezaugarriak eta egitura

• Oso txikiak dira.
• Egitura azelularra dute.
• Ugalketa-funtzioa betetzen dute (zelula ostalarien laguntza behar dute).
• Nahitaezko ostalariak dira.
• Birioia:
  • Zeluletatik isolatuta dago.
  • Egitura bakuna du.
  • Azido nukleiko bakarra du (DNA edo RNA nukleoidea).
  • Kapsida: proteinaz egina dago (kapsomeroa).
  • Glukoproteinazko bilgarria izaten

Definizioa

Mintzik gabeko partikula azpizelularrak dira, aletxo esferikoen formakoak, mikroskopio elektronikoarekin baino ezin dira ikusi.

Kokapena Zelulan

Erribosomak zelula guztietan egon daitezke, espermatozoideetan izan ezik. Hala ere, globulu gorrietan oso urriak dira.

Modu desberdinetan egon daitezke erribosomak:

1. Aske, zitosolean (isolatuta edo polisoma edo polirribosoma izeneko taldeetan).
2. Sare endoplasmatiko zimurreko mintzaren kanpoaldera atxikita.
3. Kanpoko mintz nuklearreko alde zitoplasmikora atxikita.
4. Aske, mitokondrien matrizean eta kloroplastoen estroman.

Erribosoma Motak

Bi mota daude:

1. Erribosoma prokariotoak: 70 S-ko sedimentazio-koefizientea dute. Azpiunitate handiak 50 S-ko koefizientea dauka, eta txikiak, 30 S-koa.
2. Erribosoma eukariotoak:

Giza Ehunen Motak

• Ehun epiteliala: Zelula geruza batek edo gehiagok osatzen dute. Ehun horrek gorputzaren kanpoko gainazala estaltzen du (azala eratuz), baita hodi eta organo hutsak ere (adibidez, urdaila).
• Ehun muskularra: Forma luzanga duten zelulek osatzen dute; zuntz muskular deritzenak. Zuntz horiek uzkurkorrak dira (laburtu egin daitezke). Muskulu-ehunak (eskeleto-muskuluak), bihotzarenak (miokardioa) eta hainbat organoren paretak osatzen ditu (muskulu lisoa).
• Nerbio-ehuna: Neuronek osatzen dute. Neuronak kinadak jasotzeko, horiei erantzuteko eta organismoaren jarduera kontrolatzeko gai diren zelulak dira.
• Ehun konektiboa: Matrize esaten zaion zelularteko substantziak bereizitako zelulek osatzen dute. Substantzia hori lotzeko eta eusteko

Prosazko drama burgesa/bertsozko drama erromantiko berantiarra.Antzerkiaren eredua agortu eta berrikuntza mugatuak.Ekarpen teknikorik ez,gai aldaketak:garaiko konfliktoak,emakumearen egoera. Strindbergek naturalismoa eta espresionismoa,sibolismoa,mistizismoa.Txekhovek-lirismoaz gain errealismoa,errealitatea markoa soilik:pertsonai etsiak,aukerak galdu baino ez dituztenak,gizaki hutsak eta krisian daudenak.  Henrik Ibsen:-banakakoak errespetatu,gatazka itogarriak,gizabanakoaren borroka,ideiazko drama,pertsonaien azpiko psikologia,banakoak eta errekurtso erabiliak Peer Gynt:-lehen garaia-erromantizismoa.Exotismoa-antiheroia-protagonistaren azken porrota,neskak salbatzen du  Ahate basatiak:2.Garaia,hipokresiaren gaia  John Gabriel Borkman:bi...

ADNaren erreplikazio-prozesua

1. Hidrogeno-loturak hautsi eta bi harizpiak askatzen dira.
2. Jatorrizko kate bakoitza molde bat da, beste kate osagarri bat sintetizatzeko.
3. Kate berriak eratzen diren bitartean, hidrogeno-loturak sortzen dira baseen artean, eta harizpiak biribilkatzen hasten dira. Ondorioz, bi ADN molekula sortzen dira, elkarren eta jatorrizko molekularen berdin-berdinak.

Geneak eta Genoma

Genea:

Proteina bat sintetizatzeko informazioa daraman ADN zatia da, eta proteina hori ezinbestekoa da banako batean karaktere jakin bat adierazteko.

Genoma:

Organismo baten gene multzo osoa.

Mezu genetikoaren adierazpena

Mezuaren transkripzioa

ADN molekula baten barruan dagoen informazio genetikoa ARNm molekula batean kopiatzen da. Nukleoan gertatzen da. ADN...

Arnasketa: Zer da eta zertarako?

Arnasketa airetik oxigenoa hartu, zeluletara garraiatu eta, alderantziz, zeluletatik karbono dioxidoa gorputzetik kanpo ateratzea da.

Zer da arnasketa?

Gorputzaren oinarrizko funtzio bat da. Bi minutu baino gehiago ezin da arnastu gabe egon.

Arnasketaren helburuak

• Zelulei oxigenoa garraiatu.
• Zelulek sortutako karbono dioxidoa kanporatu.

Arnasketaren osagai nagusiak

Arnasketa prozesuan hainbat osagai eta fase bereizten dira:

Garraioa

Kanpoaldearen eta gas-trukearen zona arteko garraioa arnas aparatuaren laguntzaz gertatzen da, eta gas-trukearen zona eta zelulen artekoa, berriz, zirkulazio aparatuaren laguntzaz.

Gas-trukea

Bi mailatan gertatzen da:

• Biriketako gas-trukea: Biriketan, odolak oxigenoa hartu eta karbono dioxidoa

Zerga Zuzenak eta Zeharkakoak: Desberdintasunak eta Adibideak

Zein da zeharkako eta zuzeneko zergen arteko desberdintasuna?

Zerga zuzenak pertsona fisikoen edo juridikoen errenta edo ondarea zuzenean zergapetzen duten zergak dira. Hau da, pertsona edo enpresa batek bere errenta edo jabetzengatik ordaindu behar dituen zergak dira, nahiz eta ez kontsumitu. Adibidez, PFEZ (Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga) edo Sozietateen gaineko Zerga.

Zeharkako zergak, aldiz, ondasunen edo zerbitzuen kontsumoa zergapetzen dute. Hau da, zerbait erosteagatik edo zerbitzu bat jasotzeagatik ordaindu behar diren zergak dira. Adibidez, BEZ (Balio Erantsiaren gaineko Zerga).

Zer zergapetzen du BEZak eta zein tarifa ditu?

BEZa, kontsumoa zergapetzen duen zeharkako...