Bakterioak eta birusak: ezaugarriak eta sailkapena

Laburpena

Testuak bakterioen formaren araberako sailkapena azaltzen du (baziloak, espirilonak, bibrioak eta kokoak) eta birusen ezaugarriak eta egitura. Halaber, birusak azido nukleikoaren motaren arabera nola sailkatzen diren eta erretrobirusek nola ugaltzen diren azaltzen da.

Funtsezko puntuak

Bakterioak formaren arabera lau motatan sailkatzen dira: baziloak, espirilonak, bibrioak eta kokoak.
Birusak azelularrak dira, oso txikiak eta nahitaezko ostalariak behar dituzte ugaltzeko.
Birioiak zeluletatik isolatuta daude eta azido nukleiko bakarra (DNA edo RNA) eta kapsida proteikoa dute.
Birusak nagusiki azido nukleikoaren motaren arabera sailkatzen dira: DNA eta RNA birusak, eta RNA positibo edo negatiboa izan daiteke.
Erretrobirusek RNA bakuna dute eta alderantzizko transkriptasa entzimari esker DNA sintetizatzen dute ostalariaren kromosomara sartzeko.
Erretrobirusen probirusa latentzia-egoeran egon daiteke urtetan zehar, eta gero aktibatu daiteke birion berriak sortzeko.

Frogatu zeure burua

Bakterioak

Formaren aldetik, lau mota ezagutzen dira: baziloa (luzanga), kate linealetan elkartuta agertzen dena; espiriloa (luzanga eta kurbatua); bibrioa (kurbatua) eta kokoa (esferikoa). Kokoak kate linealetan (estreptokokoak), luku modukotan (estafilokokoak) edo kubo itxurako taldetan (sarzinak) ager daitezke, banaka eta linealki edo bi edo hiru norabidetan antolatzen diren kontuan izanda.

Birusak

Birusen ezaugarriak eta egitura

Oso txikiak dira.
Egitura azelularra dute.
Ugalketa-funtzioa betetzen dute (zelula ostalarien laguntza behar dute).
Nahitaezko ostalariak dira.
Birioia:
- Zeluletatik isolatuta dago.
- Egitura bakuna du.
- Azido nukleiko bakarra du (DNA edo RNA nukleoidea).
- Kapsida: proteinaz egina dago (kapsomeroa).
- Glukoproteinazko bilgarria izaten dute fagoek: egitura proteiko luzanga dute (isatsa).

Birus motak eta sailkatzeko irizpideak

Birusak zenbait irizpide erabiliz sailkatzen dira. Gehien onartzen dena birusen azido nukleiko motan oinarritutakoa da, eta, horren arabera, DNA eta RNA birusak ditugu. Azido nukleikoa kate bikoitzekoa edo bakunekoa izan daiteke, eta RNA bada, positiboa (+) edo negatiboa (-). Irizpide horren arabera, 6 talde handitan banatzen dira.

Sailkatzeko beste irizpide batzuk bilgarria izatea edo ez eta kapsidaren forma dira.

Zer organismo motatako zelulen bizkarroi diren kontuan hartuta ere sailkatzen dira: landare-birusak, animalia-birusak eta birus bakteriofagoak.

Erretrobirusak

Material genetiko modura RNA bakunaren (kate bakarrekoa) molekula bat duten birus talde bat dira erretrobirusak. Zenbait erretrobirus aurkitu dira animalietan eta gizakietan; besteak beste, GIB ospetsua edo hiesaren birusa. Birus horiek kutsatutako zelulak alderantzizko transkriptasa deitzen zaion entzima erabiltzen du DNA sintetizatzeko, birusaren RNAtik abiatuta.

Hasteko, alderantzizko transkriptasak birusaren RNA molekula eredutzat hartuta, DNA kate bat sintetizatzen du; ondoren, kopiatu egingo da, bi kateko DNA ekoizteko. DNA hori, gene eta guzti, kromosoma ostalari batean sartzen da, probirus forman. Birus-kutsadura latentzia-egoeran egon daiteke hainbat urtetan, birus-partikula berriak sortu gabe. Hala eta guztiz ere, latentzia-epe horretan, zelula ostalaria banatzen den bakoitzean, zelula kutsatuen kopurua areagotu egiten da.

Profagoaren kasuan bezalatsu, indargetutako egoera horretan denbora bat egon ostean, probirusa aktibatu egin daiteke eta RNA ekoitzi. Ondorioz, zelula utziko duten birionak osatu eta zelula berriak kutsatuko dituzte.

Ohiko galderak

Zein dira bakterioen formaren arabera ezagutzen diren mota nagusiak?

Lau mota ezagutzen dira: baziloa (luzanga), espiriloa (luzanga eta kurbatua), bibrioa (kurbatua) eta kokoa (esferikoa). Kokoak kate linealetan, lukutan edo kubo itxurako taldetan egon daitezke.

Zer da birus baten birioia?

Zeluletatik isolatuta dagoen birus-partikula da, egitura bakuna duena: azido nukleiko bakarra (DNA edo RNA) eta proteinazko kapsida.

Zer da alderantzizko transkriptasa?

Erretrobirusek erabiltzen duten entzima da, birusaren RNA molekulatik abiatuta DNA sintetizatzen duena.