Lurraren egitura: eredu dinamikoa eta geokimikoa

Laburpena

Dokumentu honek Lurraren barne egitura aztertzen du bi ikuspegitatik: eredu dinamikoa (litosfera, astenosfera, mesosfera, D geruza eta endosfera) eta eredu geokimikoa (lurrazala, mantua eta nukleoa). Halaber, plaken tektonika, plaka mugak eta kontinenteen higidurari buruzko teoriak azaltzen ditu, Wegenerren argudioekin batera. Ikaslea geruza bakoitzaren ezaugarriak eta lotura geologikoak ulertzeko aukera izango du.

Funtsezko puntuak

Eredu dinamikoak litosfera, astenosfera, mesosfera, D geruza eta endosfera bereizten ditu.
Litosfera (0-100 km) arroka hauskorrez osatuta dago eta batez beste ehun kilometroko lodiera du.
Astenosfera fusio partziala duen egoera plastikoa da (100-670 km).
Eredu geokimikoan lurrazal kontinentala granitoz eta ozeanikoa basaltoz eta gabroz osatuta daude.
Kanpo nukleoa likidoa da eta eremu magnetikoa sortzen du; barne nukleoa solidoa da, sideritoz osatua.
Plaken mugak eraikitzaileak, suntsitzaileak, talkakoak eta pasiboak izan daitezke.

Frogatu zeure burua

Eredu Dinamikoa

Litosfera (0-100 km): Lurrazala eta goi-mantuaren lehen kilometroak hartzen ditu. Arroka hauskorrez osatuta dago eta ehun kilometroko batez besteko lodiera du.
Astenosfera (100-670 km): Goi-mantuaren gainontzeko zatia da. Tenperatura altuengatik fusio partziala aurkezten du (egoera plastikoa, plastilinaren antzekoa).
Mesosfera (670-2900 km): Behe-mantuaren baliokidea da. Presioagatik mineralak dentsoagoak dira eta plastizitate handia dute.
D geruza (2900 km inguru): Nukleotik ateratzen den beroa metatzen den eremua da.
Endosfera (2900-6370 km): Nukleoaren baliokidea da. Kanpoko geruza urtuta dago (mineralen korronteak) eta barnekoa solidoa eta oso dentsoa da.

Eredu Geokimikoa

Lurrazala

Azal kontinentala: 30-70 km-ko lodiera, granitoz osatua.
Azal ozeanikoa: Ozeanoen hondoa, basaltoz eta gabroz osatua.

Mantu eta Nukleoa

Mantuak (Goi eta Behe): Geruza harritsua, peridotitaz osatua. 670 km-ko sakoneran presioak mineralak trinkotzen ditu.
Nukleoa: Kanpo nukleoa likidoa da (eremu magnetikoa sortzen du) eta barne nukleoa solidoa. Osaera metalikoa da (sideritoa).

Plaken Tektonika eta Mugak

Eraikitzailea: Dortsal ozeanikoa (sismikotasuna eta bolkanismoa).
Suntsitzailea: Subdukzio eremua (sismikotasun eta bolkanismo handia).
Talkakoa: Talka orogeneoa (erliebeen eraketa eta tolesdurak).
Pasiboa: Faila eraldatzailea (sismikotasuna).

Kontinenteen Higidura

Kontinenteen higidura bultzatzen duen indarra eta erliebeen jatorria azaltzeko bi teoria nagusi daude:

Kontinenteen jitoa: Kontinenteak ozeanoen gainean higitzen direla dio, baina ez dago mekanismo argirik.
Plaken tektonika: Litosfera astenosferaren gainean herrestan dabil konbekzio korronteei esker.

Wegenerren Argudioak

Alfred Wegenerrek bere teoria babesteko froga hauek erabili zituen:

Geografikoak
Geologikoak
Paleoklimatikoak
Paleontologikoak

Ohiko galderak

Zein da litosferaren lodiera?

Litosfera 0 eta 100 km arteko sakoneran dago, eta batez beste ehun kilometroko lodiera du. Lurrazala eta goi-mantuaren lehen kilometroak hartzen ditu.

Zergatik da likidoa Lurraren kanpo nukleoa?

Kanpo nukleoa urtuta dago, mineralen korronteekin. Egoera horri esker eremu magnetikoa sortzen du.

Zein dira plaka mugen mota nagusiak?

Eraikitzailea (dortsal ozeanikoa), suntsitzailea (subdukzio eremua), talkakoa (talka orogeneoa) eta pasiboa (faila eraldatzailea).