Lexikogintza

Maileguak

Hizkuntza batek beste hizkuntzetatik hitzak hartzeari esaten zaio mailegutza. Euskara historian zehar hizkuntza askorekin egon da harremanetan.

• Zeltiarretik: mailegatukoak, zilar, hartz, deba.
• Latinetik: Hitz asko dira, hona hemen batzuk: lege, errege, makila, eliza, gurutze...
• Arabiarretik: atorra, alkandora, alkate, gutun, azoka.
• Erromantzeetatik: Leku, erregu, zeru.

Hizkuntza batek hitz ugari mailega ditzake:

• Hitz osoak
• Atzizkiak
• Hitz multzoak
• Kultur erroak
• Kalkoak

Elkarketa

Hitz elkartua osatzen da bi elementu, bakoitzak bere aldetik esanahia dutenak, elkartutakoan. Elkarketak elipsidunak eta elipsigabeak izan daitezke.

Elipsidunak:

• Izena + izena: eskola kontseilua (eskolaren kontseilua)
• Aditzoina + izena: jangela (jateko gela)
• Aditzoina

Musika-Oinarriak: Notak, Isiluneak eta Alterazioak

Musika-Figurak eta Balioak

Musika-figurak soinuaren iraupena adierazten dute. Hauek dira ohikoenak:

• Biribila: 4 denbora
• Zuria: 2 denbora
• Beltza: 1 denbora
• Kortxea: 1/2 denbora
• Kortxerdia: 1/4 denbora

Isiluneek ere iraupen bera dute, baina isiltasuna adierazten dute.

Alterazio-Zeinuak

Alterazio-zeinuek notaren altuera aldatzen dute:

• Sostenitua (#): Tonu erdia igotzen du.
• Bemola (b): Tonu erdia jaisten du.
• Bekoadroa (♮): Aurreko alterazioaren eragina ezeztatzen du.

Konpas-Adierazlea

Konpas-adierazleak bi zenbakiz osatuta dago:

• Goiko zenbakia: Konpas bakoitzeko zati kopurua adierazten du.
• Beheko zenbakia: Zati bakoitzak irauten duen figura mota adierazten du (adibidez, 4 = beltza).

Adibidea: 4/4 konpasean, lau...

Musikaren Oinarriak: Soinua, Isiltasuna eta Zarata

Musika planetaren erritmo eta taupadetatik sortu zen, eta baita gizakiak erritmo eta taupada horiek imitatzeko eta adierazteko dituen ahalmenen miaketatik ere.

Soinua da musikaren materia, eta soinurik eza, isiltasuna. Soinua aire bibrazioek gure tinpanora iristean garunean sortzen duten sentipena da. Bere bibrazioak maiztasun erregularrez neur ditzakegulako bereizten ditugu soinua eta zarata. Gaur egun, estilo guztietako musikagile askoren musika-lanetan eta musika elektronikoan erabiltzen da zarata. Hots kutsatzaile orori zarata dei diezaiokegu; kutsatzen ez duenari, soinua.

Soinuaren Parametroak

Akustika soinua ikertzen duen fisikaren atala da. Zientziari dagokionez, musikaren elementuetan aurkitzen...

Musika historikoa: Barrokoa, klasizismoa eta erromantizismoa

Barrokoa (1600–1750)

Barrokoaren ezaugarriak dira argiaren eta ilunaren arteko kontrastea, gehiegizko apaindura, mugimendua eta kolore biziak. Musika barrokoa 1600 eta 1750 urteen artean garatu zen. Musika barrokoaren ordezkari nagusienetako handiena Johann Sebastian Bach da.

Musika barrokoa Italian hasi eta Europan zehar hedatu zen. Bere ordezkari nagusiak hauek izan ziren:

• Antonio Vivaldi
• Tomaso Albinoni
• Henry Purcell
• Georg Friedrich Händel
• Johann Sebastian Bach

Gobernatzaileek euren boterea eta aberastasuna erakusteko erabiltzen zuten musika.

Nola ezagutu musika barrokoa?

Estilo kontzertantea

Estilo kontzertantea soinuen arteko kontrasteetan oinarritzen da: soinu-multzoen eta bakarlariaren...

Berpizkundea: Testuingurua eta Ezaugarriak

Berpizkundearen Jatorria eta Gizartea

1. Noiz eta non gertatu zen Berpizkundea?

XV. eta XVI. mende tartean gertatu zen. Italian sortu zen, Florentzian zehazki, eta gero Europa osora hedatu zen.

2. Zein ezaugarri sozial nabarmentzen da? Eta zein pertsonaia?

Humanismoa nabarmentzen da. Gizakiak bere burua unibertsoaren zentrotzat hartzen du (antropozentrismoa).

Garai hartako artearen munduko pertsonaia garrantzitsuak Michelangelo eta Leonardo Da Vinci izan ziren.

3. Zein zen garai hartako testuinguru historiko eta kulturala?

Testuinguru Historikoa:

• Boterea monarkia absolutisten eskuetan dago.
• Noble eta aberatsak artisten mezenas bihurtzen dira.
• Garapen ekonomiko handia dago eta komunikabide zein garraioak hobetzen

Jazza

Jazza: Definizioa eta Jatorria

- Zeintzuk izan ziren Jazzaren musika-aurrekari zaharrak?

Work songs eta negro spirituals izan ziren.

- Zer dira work songs-ak?

Laneko abestiak dira, kantu errazak. Afroamerikarrek abesti horiek kantatzen zituzten lan gogorra arintzeko asmoz.

- Zer dira negro spirituals edo izpiritual beltzak?

Melodia eta himno erlijiosoak dira, zuriei ikasiak. Beltzek erritmo afrikarrez hornitu zituzten.

- Non hartu zuen indarrik handiena jazzak?

New Orleansen hartu zuen indarrik handiena jazzak. Mississippi ibaiaren ahoa eta merkataritzako portu handia zeuden, eta bertako biztanlerik gehienak beltzak ziren.

- Jazz hitza zein urtetan agertu zen? Noiz egin zen ezagun?

Jazz hitza 1910ean agertu zen eta ezagun 1917an egin zen.

- Non grabatu

Zer da Erromantizismoa?

Mugimendu honek moldea baztertu eta sentimenduak goresten ditu.

• Subjektibismoa, indibidualismoa eta adierazkorra den guztia goraipatzen ditu.
• Artistek beren barnetik ateratzen dituzte ideiak.
• Garai honetan emakume asko interpretatzaile bilakatu ziren.

Nazionalismoa

Erromantizismoko joera nagusietako bat nazionalismoa izan zen.

• Errusian agertu zen lehenengoz.
• Herriaren esentzia bilatzeko ahalegina egin zuen folklorearen eta musikaren bitartez.
• Nazionalistek folkloreari beren nortasuna adierazteko modua hartzen zuten.
• Musika nazionalistak hainbat ezaugarri ditu: herrikoa den esentzia folklorearen bitartez bilatzen da.
• Dantza eta kanta folklorikoak dira diragaina nagusiak.
• Doinuak aberastasun handia dauka.
• Errusia, folklore aberatsa

Euskarazko Hitz eta Esamoldeen Zerrenda

Hemen bildu dira euskara batuko hainbat hitz, sinonimo eta haien esanahia:

• Galtzera: Desagertzera
• Ehorzketan: Lapurketan
• Biluzi: Larru gorritan
• Gatazkarik: Borrokarik
• Agian: Beharbada
• Gertaera: Jasoera
• Geldotan: Moteletan
• Hantua: Harroa / Erranditsua
• Arineketan: Korrikaladan
• Hedatzen: Zabaltzen
• Zerraldoan: Hilik
• Aldendu: Urrutiratu
• Gainerako: Beste / Gainontzeko
• Bart: Atzo gauean
• Hozkirri: Hotzikara
• Mendre: Haulak / Ziztrin
• Ordez: Beharrean
• Doi-Doi: Nekez
• Kazetak: Egunkari
• Errainuek: Izpiek
• Umotzen: Ondu / Heldu
• Begira: So / Beha
• Halaber: Era berean
• Suntsitzen: Txikitu
• Zulako: Zu bezalako
• Adats: Ilajea
• Izkiriatzen: Idatzi
• Islatzen: Erreflejatzen
• Ailegatzen: Iritsi
• Moduan: Eran / Anztera
• Sakelean: Patrikan
• Laztantzera: Xerak egin
• Arrastoak:

Afrikako herrialdeak eta hiriburuak

Afrika bost eskualdetan banatzen da: Erdialdea, Iparraldea, Hegoaldea eta Ekialdea. Jarraian, eskualde bakoitzeko herrialdeak eta haien hiriburuak zerrendatzen dira.

Afrika Erdialdea

• Angola – Luanda
• Kamerun – Yaoundé
• Afrika Erdialdeko Errepublika – Bangui
• Txad – N'Djamena
• Kongoko Errepublika – Brazzaville
• Kongo Demokratikoaren Errepublika – Kinshasa
• Ginea Ekuatoriala – Malabo
• Gabon – Libreville
• São Tomé eta Príncipe – São Tomé

Afrika Iparraldea

• Aljeria – Algeri
• Egipto – Kairo
• Libia – Tripoli
• Maroko – Rabat
• Sudan – Khartum
• Hego Sudan – Juba
• Tunisia – Tunis

Afrika Hegoaldea

• Botswana – Gaborone
• Lesotho – Maseru
• Namibia – Windhoek
• Hego Afrika – Fraisko Hiria (Ciudad del Cabo)
• Eswatini

Musika Klasikoaren Generoak

Musika Instrumentala

Concerto Grosso

Instrumentuak: bakarlariaren eta orkestraren arteko eztabaidan datza. 2 edo 3 izan daitezke (bikoitza, hirukoitza). Hiru aldi ditu: azkarra, geldoa, azkarra. Concerto grosson bakarlari bat izan beharrean talde bat aritzen da. Barrokoan (XVII-XVIII. mendeak) garatu zen. Adibidea: "Las 4 estaciones", Primavera (1. mugimendua), A. Vivaldi.

Sonata

Sonata: instrumentu 1 edo 2 gehienez eginda, 3 edo 4 denboraz osatuta.

• Geldoa - Azkarra
• Azkarra - Geldoa - Azkarra
• Azkarra - Geldoa - Motela - Azkarra

Hasieran musika-formei sonata deitzen zitzaien. Bach-en semea izan zen sonatari gaur egun ezagutzen zaion forma eman zionetako bat. Adibidea: "Claro de Luna", L. V. Beethoven.

Sinfonia

Sinfonia: orkestrarako...