Lehen hezkuntza mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Jakintza Motak

Jakintza Arrunta

• Eguneroko bizitzako esperientzian oinarrituta.
• Ez da sistematikoa.
• Aurreiritziz josita dago.

Jakintza Zientifikoa

• Ezagutza sistematikoki antolatua.
• Gertaeren zergatiak azaltzen ditu.
• Zehatza eta kritikoa da.

Jakintza Teknikoa

• Zenbait jarduera nola egin jakitean datza.
• Helburua: mundua kontrolatzea.
• Zientzia ez zen bideragarria izango teknikaren laguntzarik gabe.

Jakintza Filosofikoa

• Galdera filosofikoak egitea da oinarria.
• Pentsatuz eskuratzen da, baina ez edozein modutan.
• Filosofatzea pentsatzea da (argudioa eta arrazoinamendua erabiltzen dira eztabaidatzeko).

Jakintza Artistikoa

• Kontatzearekin dago lotuta.
• Errealitatea hautemateko moduak (poesia, zinema, literatura, etab.).
• Edertasunaren esperientziaren bila dabil.

Jakintza Erlijiosoa

• Sakratua

Aurrezki-kutxak

Haien funtzionamendua, banku pribatuena bezalakoa da. Edonola ere, badituzte bi desberdintasun:

• Aurrezki-kutxek ezin dituzte errenta aldakorreko tituluak jaulki funtsak lortzeko;
• Bankuek baino zerga-tratamendu onuragarriagoa izaten dute, ongintzazko jarduerak egiten baitituzte, beren estatuekin bat.

Kreditu-kooperatibak

Kooperatibak interes eta behar berak dituzten pertsona fisiko edo juridikoen elkarteak dira, enpresa-jarduera jakin bat egiten dutenak, eta emaitza ekonomikoak, bestelako enpresek ez bezala, lehentasunezko helburu honetara bideratzen dituztenak: aurrez adostutako elkarte-funtsak bermatzera.

Funts horiek ase direnean soilik banatzen da soberakina bazkideen artean. Funtsak, kredituek sozietateko edo kooperatibako bazkideek...

Dirua: Definizioa eta funtzioak

Dirua: Gizarteak onartu egin dugun truke-bitarteko bat da.

Funtzioak

• Truke-bitartekoa: Ondasunak ondasunekin trukatzen dira.
• Balio-gordailua: Dirua ondasun iraunkorra da, eta edukitzaileak bere dirua gorde ahal du. Baina diruak balioa galdu dezake inflazioaren bitartez.
• Kontu-unitate komuna: Ekonomiak dirutan neurtzen du gauzen balioa, eta horri esker, ondasunen arteko banaketak egin daitezke.

Diru motak

• Legezko dirua: Billeteak eta txanponak.
• Banku-dirua: Txartelak.

Banku-kontuak eta eragiketak

Banku-kontuak: Diru-gordailuak dira, banku-eragiketarik ohikoenak ardatz diren produktua.

• Kontu korronteak edo aurrezki-kontuak: Ageriko banku-kontuak dira, txekeen bidez eskura daitezke funtsak. Aurrezki-libreta erabiltzen da.
• Txekea:

Funtzioen Limiteak: Ariketa Ebatzien Gida

152. orrialdea: Limiteen kalkulu oinarrizkoa

Kalkulatu honako limite hauek:

• a) lim_x→3 x² = 3² = 9
• b) lim_x→2 (5x / (x-5)) = (5×2) / (2-5) = 10 / -3 = -10/3. Funtzioa x=2 puntuan definituta eta jarraitua denez, lim_x→2 f(x) = f(2).
• c) lim_x→7 √(3x+4) = √(3×7+4) = 5. Funtzio jarraitua da.
• d) lim_x→π/4 (sin x + 3) = sin(π/4) + 3 = √2/2 + 3.

153. orrialdea: Funtzioen jarraitutasuna

1. Funtzio zatikatuaren limiteak: lim_x→7 f(x) = lim_x→7 (-x+2) = -7+2 = -5.
2. Aztertu g(x) funtzioaren jarraitutasuna x=-2 puntuan: f₁(-2) = 5 eta f₂(-2) = 5. Bat datozenez, funtzioa jarraitua da.
3. Kalkulatu n-ren balioa f(x) jarraitua izateko: 8+n = -3 ⇒ n = -11.

154. eta 155. orrialdeak: Limiteak eta asintotak

1. lim_x→2

Ekoizpena

Ekoizpena: Enpresako jardueraren etapa bat. Oinarrizko baliabideak prozesu batean sartu eta emaitza bat lortzea da.

Ekoizpen prozesua: Input → Prozesuaren sekuentzia → Output

Kontzeptu Garrantzitsuak

• Teknologia: Produktua lortzeko erabiltzen den ekoizpen baliabideen konbinazioa.
• Berrikuntza Tek: Aldaketa bat lehen aldiz enpresak sartzen duenean.
• Produk. Berri: Aldaketa, produktu berri bat egitea edo hobetzea.
• Prozesuaren Berri: Aldaketa, dugun produktua gehiago ekoiztu edo merkeago egitea. Zerbait berria sortu prozesuan.

I+G+B (Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza)

• Ikerketa: Merkatu bati buruzko informazioa bildu eta aztertzea, merkatua hobetzeko.
• Garapena: Funtzionamenduaren hobekuntza. Produktuak hobetzea produktu gehiago eginez edo produktu

Euskal Literatura XVIII. Mendean

Eredu Lirikoko Erromantzeak

XVIII. mendetik aurrera sortutakoak dira. Maitasun-kantuak dira gehienbat eta sinboloz beteta daude.

Egile eta Obra Garrantzitsuak

• Acto para la Nochebuena (Pedro Ignazio Burrutia, 1711-1752): Idazle eta antzerkigile arabarra. Ebanjelioetako pertsonaiak eta Gabon giroko gertaerak Arrasateko gorabeherekin nahastu zituen.
• Diccionario trilingüe del Castellano, Bascuence y Latín (Manuel Larramendi, 1745): Itzal handiko lana, bertan neologismo eta hitz berri ugari sartu zituen.
• Lau-urdiri gomendiozko karta, edo guthuna (Joanes Etxebarri Sarakoa, 1718): Euskararen ikuspegi aurrerakoia zuen, euskara eskoletan irakastea eskatuz.
• El Impossible vencido (Manuel Larramendi, 1729): Apologista gartsua

Euskal Autonomia Estatutua: Bigarren Errepublikaren garaia

Bigarren Errepublikaren ondorioz, euskal autonomia errealitate bat izan zen.

• 1931ko apirila: Agirre gobernuarekin negoziatzen hasi zen autonomia ezartzeko.
• 1931ko ekaina: EHKO eta Nafarroako alkateak Lizarrako (Estella) estatutu proiektua martxan jartzeko bildu ziren.
• 1931ko iraila: Espainiako Gorteetan aurkeztu zen, baina ez zuten onartu, Konstituzioaren aurkakoa zelako (erlijioa eta Aita Santuaren harremanak zirela eta).
• 1931ko abendua: Diputatuei proiektu berri bat egiteko eskatu zitzaien, Konstituzioa errespetatuz. Proiektu demokratikoagoa eta autonomia txikiagokoa zen.

Autonomiaren bidean: 1932-1936

1932ko ekainean, Nafarroako alkateek atzera bota zuten, baina Gipuzkoak eta Bizkaiak onartu...

Nekazaritza eta Abeltzaintza Sistemak

Nekazaritza estentsiboa

Gehienbat tokiko baliabide naturalak erabiliz, teknologia handirik gabe (mekanizazioa salbu) eta lan-indar gutxirekin antolatutako nekazaritza-sistema da. Latifundio edo lursail zabaletan garatu ohi da, gehienetan produktu bakarrarekin. Hektareako errendimendu txikiak izaten ditu, baina handiak lan-unitate bakoitzeko.

NPB: Nekazaritza Politika Bateratua

Europar Batasuneko politika garrantzitsuenetariko bat da. Politika honek landa-munduari ematen zaizkion laguntzak kudeatzen ditu. Bere helburuak etapa desberdinetatik pasa dira: produkzioa bermatu, landako biztanleei bizi-maila duin bat ziurtatu, kontsumitzaileen segurtasuna bermatu, besteak beste. NPB-k Europar Batasunaren aurrekontuaren...

Kontzeptu Nagusiak: Urritasuna, Desgaitasuna eta Minusbaliotasuna

• Urritasuna: Atal batek ondo funtzionatzen ez duenean gertatzen da.
• Desgaitasuna: Urritasun horren ondorioak dira.
• Minusbaliotasuna: Aurreko bien ondorioz sortzen diren desabantailak dira.

Eredu Biopsikosoziala eta Osasunaren Hiru Dimentsioak

Eredu Biopsikosozialaren Mailak

• Maila biologikoa: Urritasuna hor dagoela adierazten duena.
• Pertsonen maila: Ekintzak eta haien mugak aztertzen ditu.
• Maila soziala: Pertsonaren parte-hartzea gizarte mailan.

Osasun Egoeraren Hiru Dimentsioak

• Jarduerak: Pertsonak egunero egiten dituenak.
• Parte-hartzea: Pertsonak duen inplikazio maila.
• Gorputzekoa: Funtzio batean arazo bat dagoenean eta horren ondorioz gorputzak beste era batera funtzionatzen duenean, urritasuna