Euskal Literatura eta Hizkuntzaren Oinarriak: XVIII. Mendea

Euskal Literatura XVIII. Mendean

Eredu Lirikoko Erromantzeak

XVIII. mendetik aurrera sortutakoak dira. Maitasun-kantuak dira gehienbat eta sinboloz beteta daude.

Egile eta Obra Garrantzitsuak

• Acto para la Nochebuena (Pedro Ignazio Burrutia, 1711-1752): Idazle eta antzerkigile arabarra. Ebanjelioetako pertsonaiak eta Gabon giroko gertaerak Arrasateko gorabeherekin nahastu zituen.
• Diccionario trilingüe del Castellano, Bascuence y Latín (Manuel Larramendi, 1745): Itzal handiko lana, bertan neologismo eta hitz berri ugari sartu zituen.
• Lau-urdiri gomendiozko karta, edo guthuna (Joanes Etxebarri Sarakoa, 1718): Euskararen ikuspegi aurrerakoia zuen, euskara eskoletan irakastea eskatuz.
• El Impossible vencido (Manuel Larramendi, 1729): Apologista gartsua izanik, euskara ezjakinen hizkuntza zela ziotenei erantzuteko idatzi zuen.
• Euskeraren berri onak (Agustin Kardaberaz, 1761): Euskara goraipatzeaz gain, erlijiorako hizkuntza aproposa dela azaldu zuen.
• Euskalerriaren Adiskideen Elkartea: Manuel Ignacio Altunak eta Karlos III.ak sustatua. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan artea, zientzia eta arte ederrak bultzatzeko erakundea.
• El borracho burlado (Frantzisko Xabier M. Munibe, 1764): Opereta estiloko lana. Prosazko pasarteak gaztelaniaz eta kantuzkoak euskaraz idatzi zituen.

Hizkuntzaren Alderdiak

Atzizkiak eta Aditzondoak

Argiro, maltzurki, lasaiki, ondo, apalki, hobeto, txioka, zukarka.

• Oihuka: Gritando
• Ardi larru: Piel de oveja
• Ozenki: En voz alta

Antonimoak eta Hitz-jokoak

• Poliki: Astiro, bizkorki
• Gaizki: Ongi, ondo
• Zakarki: Lehunki
• Traskeski: Treberki
• Hots (ruido) vs Hotz (frio) vs Hatz (dedo) vs Hats (mal oler)
• Aipatu (mencionar) vs Aipu (cita)

Fonika: TZ, TX, TS

Etzanda, iluntasunari, arratsaldean, gertatukoaz, pentsatzean, hasi, atsekabea, sentitzen, zama astuna, bihotzean, ahaztezina, zitzaidan, eszena, tristea, txistu, hotsa, entzun zenuenean, eskua, kristala, hotzaren, zure, xukatu ezinik.

Gramatika Oharrak

Bezala (Nork) vs Modua (Noren). Jokatuak (persona eta numeroa) vs Jokatugabeak (sin conjugar).

Ariketak

• Satorrek bezala ez du ezertxo ere ikusten.
• Pausu txikiak emanda, urrutira iristen da.
• Bertan behera geratuko zela jakinda, ez ginen kontzertura joan.
• Txorimaloen moduan geldi-geldi egoten daki.