Batxilergoa mailako Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Prosa entonazio arrunta mantentzen saiatzen den idazteko modua da, hainbat alorretan erabilitakoa, hala nola: historiografia, filosofia eta idatzi teknikoak.

Zizeron: Erromako Prosa eta Erretorikaren Maisua

Zizeronen Bizitza eta Ibilbidea

Zizeronek prosan besterik ez zuen idatzi eta garrantzitsuena izan zen horretan. K.a. 106 eta 43 urteen artean bizi izan zen, Arpinon jaio eta txikitatik Erroman bizitakoa. Jurista eta abokatu izateko ikasi zuen, ondoren politikari bihurtuz.

Bere lehen diskurtso aipagarrienetarikoak Verrinak ditugu (K.a. 70. urtea). Siziliarrek Verres izeneko pertsona baten aurkako salaketa egin zuten, eta Zizeronek horren aurka idatzi zuen. Lehenengo diskurtsoaren ondoren, Verres autosalatu egin zen, eta horren bidez Zizeron famatu...

Bernardo Atxaga: Ibilbide Literarioa

Literatura unibertsalaren egile handiekin parekatzeko eta zentsura frankista alde batera uzteko asmoa izan ziren Bernardo Atxaga ezizena hartzera bultzatu zuten arrazoietako batzuk. Ekonomian lizentziaduna da Bilboko Unibertsitatean.

Euskaltzaindiako kidea eta literatura-zale amorratua izateak frogatzen du idazle unibertsala izan daitekeela. Euskal idazlerik itzuliena eta sarituena da; besteak beste, Espainiako Kritika Saria (1989) jaso zuen, Obabakoak lanagatik.

Asteasutik Bilbora: Haurtzaroa eta Formakuntza

Bere gurasoek txikitatik irakurtzeko eta idazteko maitasuna irakatsi zioten. Asteasuko herri txikiko paisaiek eta jendeak markatu zuten egilearen haurtzaroa; 80ko hamarkadatik aurrera, istorio horiek izango...

XIX. mendeko testuingurua eta Errealismoa

Kokapena: XIX. mendean hainbat aldaketa eman ziren gizartean eta hauek arte-adierazpenetan eragina izan zuten, batez ere literaturan. Demografia-hazkunde izugarria gertatu zen; industria eta komertzioaren garapen azpimarragarria egon zen, eta horren ondorioz, burgesia guztiz finkatu zen. Industrializazioak beste maila sozial bat sortu zuen: langileria.

Zientzia, ideologia eta filosofia

Teknologia eta zientzia esperimentaletan sekulako aurrerapenak eman ziren. Ideologikoki proletargoak indarra hartu eta antolatzen hasten da: sozialismoa, komunismoa eta anarkismoa jaiotzen dira. Erlijioak indarra galduko du sektore batzuetan eta zientzia fede berria izango da. Filosofian positibismoak indarra hartuko du....

ANTZERKIA

TRAGEDIA ETA KOMEDIA

Lehenengoan protagonistak jainkoak eta heroiak dira eta bere hizkuntza fina eta solemnea; komedia, ostera, kaleko gizonaz hizkuntza ozarra eta lizuna erakusten du.

KOMEDIA.

komedia erromatarrak monologo luze batekin hasten dira, pertsonai garrantzitsu edo jainko batek hitzegiten duelarik. Normalean pertsonaiak errepikatu egiten dira: gazte axolagabea, emagaldua edo prostituta, agure zekena.

Arlo honetan Plauto eta Terenzio izan ziren autorerik nagusienak.

PLAUTO

Agian, bere garaian benetako arrakasta izan zuen komediagile bakarra. Bera hil ondoren bere fama areagotu egin zen eta mende bat beranduago 130 komedia aurki zitezkeen bere izenean.

Obra batzuk: Amphitruo, Aulularia, Captivi, Miles glorious, Pseudolus eta atab....

Greziar mitologiaren laburpena

Jainko, jainkosa, heroi eta beste izaki mitologiko batzuen bizitza eta abenturak kontatzen ditu. Literatura-iturririk zaharrenak Homeroren 'Iliada' eta 'Odissea' olerki epikoak dira, Troiako gerraren inguruko istorioak kontatzen dituztenak. Hesiodoren 'Teogonia' eta 'Lanak eta Egunak' idazkietan munduaren sorrera, jainkoen agintarien jarraipena, giza aroen hurrenkera eta erlijio-ohituren sorrera azaltzen dira. Mitoak beste poema epikoetan eta K.a. V. mendeko tragedietan ere gorde dira.

Iturriak eta genealogia

Inferentzia-arau nagusiak

• Modus ponens: Baldintza bat betetzen bada eta baldintzaren aurrekaria betetzen bada, orduan nahitaez atzekaria beteko da.
• Modus tollens: Baldintza bat betetzen bada eta atzekaria betetzen ez bada, orduan aurrekaria ez da beteko.
• Silogismo hipotetikoa: Bi baldintza betetzen badira eta lehenengoaren atzekaria bigarrenaren aurrekaria bada, orduan lehenengoaren aurrekariaz eta bigarrenaren atzekariaz osatutako baldintza beteko da.
• Silogismo disjuntiboa: Disjuntzio bat betetzen bada eta bertako elementuetako bat betetzen ez bada, orduan beste elementua beteko da.
• Dilema konstruktiboa: Bi baldintza betetzen badira eta aurrekarien disjuntzioa betetzen bada, orduan atzekarien disjuntzioa beteko da.

2.3 Falazia diren argudioak

Falazia...

Euskal antzerkiaren sorrera

Euskal literaturak antzerkia oso gutxi landu duela esaten da.

Herri‑antzerkia

Hasteko, herri‑antzerkia dugu. Jatorriari begiratuta, beste generoak bezala, honek ere ahozko jardunean izan zuen bere jatorria. Euskal herri‑antzerkia ahozko tradizioaren adierazpen da.

Edonola ere, literaturako herri‑antzerkia ez da antzerki konbentzionala; ez zaio leku-, denbora- eta ekintza‑batasunak betetzea eskatzen. Horregatik, antzerki‑kritikari batzuek parateatro esaten diote herri‑antzerkiari. Hona hemen euskal herri‑antzerkiaren agerpen nagusiak:

Herri‑antzerkiaren agerpen nagusiak

• Xaribariak. Ohiturazko komediatxoak dira. Erdi Aroko drama satirikoen antzekoak izan daitezke. Argumentutzat herriko gertakari eskandalagarriak

Latindar Historiografia

Historiografiak Erroman du bere sorterria. Greziar historialarien aurrean sortu zen erantzun nazionalista da, erromatarrak protagonista harturik. Lehenengo historialariak analistak ziren, Annalak izeneko obrak idazten zituztelako. Grezieraz idazten zituzten eta historiografia helenistikoaren eragina zuten. Julio Zesarrek prosa latindarra heldutasunez idatziko du, baita historiografia ere. K.a. I. mendean Zesar, Salustio, Livio eta Tazitoren obrek, azken biak K.a. I. eta K.o. I. mendearen artean, gorentasuna lortu zuten.

Julio Zesar (K.a. 100-44)

Bere obra historiografikoa Comentarii Rerum Gestarum da eta bi zatitan banatzen da: De Bello Gallico (Galiako Gerrak) eta De Bello Civili (Gerra Zibila). Lehenengoan Galiako kanpaina...

Gesta Kantak

Definizioa: Heroien ekintza gogoangarriak kontatzen dituen generoa.

• Ahozko transmisioa (pasadizoak gehitu edo ezabatu zitezkeen, gustuaren arabera).
• Gerra ekintza loriatsuak jorratzen ditu.
• Pertsonaiak: Nobleak edo aristokrazia feudala.
• Hartzaileak: Noblezia (hasieran); herrikoa (geroago).
• Garaiak: XI-XIII. mendetan, ahotik testura idatzira igaro zen.

Epika Germaniarra

• Epika anglosaxoia: Beowulf.
• Islandiako eta Eskandinaviako epika: Edda eta Saga.
• Alemaniako epika: Nibelungoen kanta.

Epika Erromanikoa

• Errolanen kanta (Chanson de Roland).

Zaldunen Poema Narratiboak

• XII. mendeko genero literario berria.
• Maila altuko autoreak (askotan klerokoak).
• Irakurtzeko testuak ziren.
• Gerra gaiaz gain, maitasuna eta abentura sinesgaitzak ere jorratzen zituzten

Axular (1556-1644)

Nafar idazlea, Urdazubin jaioa eta Saran hildakoa. Apaiza eta euskara jasoaren eredu izan zen luzaroan. Sarako eskolaren sortzaile eta kideetako bat izan zen.

Gero (1643)

Bere maisulana da, liburu aszetikoa. "Gero dioenak bego dio" esaldian laburbiltzen da bere mezua: alferkeria ekidin behar da, lorpenak izateko lan egin behar da eta ez da biharko utzi behar gaur egin daitekeena.

• 623 orrialde, 4 zatitan banatuta.
• Hitzaurrea du eta 6 ale gorde dira.

Sermoigintza eta estiloa

Ezaugarri nagusiak: sinonimoak, errepikapenak, zitak, itzulpenak, egitura gramatikal aberatsak eta baliabide erretorikoak (Exemplum, Similitudo, Auctoritas).

Joanes Etxeberri Ziburukoa

Jaiotze data ezezaguna bada ere, 1580 inguruan jaio zela uste da. Jesuitekin...