Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Substantzia Puruak eta Lege Kimikoak

Substantzia Puruen Sailkapena

• Substantzia Puruak: Ezin dira aldaketa fisikoen bidez banatu, eta konposizio eta propietate konstanteak ditu.
• Substantzia Bakunak / Elementuak: Ezin dira inoiz banatu.
• Substantzia Konposatuak: Prozesu kimikoen bidez bakarrik deskonposa daitezke.

Lege Kimiko Fundamentalak

Masaren Kontserbazioaren Legea (Lavoisier)

Erreakzio kimikotan parte hartzen zuten erreaktibo eta produktu kantitateak zehazki pisatuz, erreakzioaren hasierako eta bukaerako masak berdinak zirela frogatu zuen Lavoisierrek.

Proportzio Definituen Legea (Proust)

Konposatu berbera eratzen duten guztietan, elementuak, bi nahiz gehiago izan, beti konbinatzen dira masa proportzio berean.

Proportzio Anizkoitzen Legea (Dalton)

Elementu Kimikoen Taldeak

H-LI-NA-RB-CS-FR: Metal alkalinoak.

BE-MG-CA-SR-BA-RA: Metal lurralkalinoak.

HE-NE-AR-KR-XE-RN: Gas nobleak (geldoak).

F-CL-BR-I-AT: Halogenoak.

O-S-SE-TE-PO-UUH: Anfigenoak.

Kontzeptu Kimiko Garrantzitsuak

• Orbital atomikoa: Elektroiak egon daitezkeen probabilitate handiko espazio-eremua (%90etik gorako probabilitatea).
• Konfigurazio elektronikoa: Atomo batean elektroiak nukleoaren inguruan nola kokatzen diren deskribatzen duen modua.
• Balentzia-elektroiak: Atomoen jokabide kimikoa baldintzatzen duten elektroiak, normalean azken energia-mailan kokatzen direnak.

Propietate Kimikoak eta Loturak

• Propietate Periodikoa: Elementu kimikoen ezaugarriak, sistema periodikoan duten kokapenaren arabera aztertzen direnak.
• Lotura Ionikoa: Zeinu

1) Arrheniusen teoria

Arrheniusen teoria: Disoziazio ionikoaren teoria aurkeztu zuen. Horren arabera, substantzia asko ur-disoziotan jartzen direnean, hautsi edo disoziatu egiten dira, ioi positibo eta negatibo bihurtuz.

Azidoa: Ur-disoziotan disoziatzean hidrogeno ioia (H₊) ematen edo eratzen duen substantzia da.

Basea: Ur-disoziotan disoziatzean hidroxido ioia (OH⁻) ematen edo eratzen duen substantzia da.

Neutralizazio-erreakzioa: Azido batek base batekin zeharo erreakzionatzen duenean, gatza eta ura eratzen dira. Beste era batera esanda, azidoaren H₊ ioia eta basearen OH⁻ ioia elkartzen direnean disoziatu gabeko H₂O sortzen da.

2) Brønsted eta Lowryren teoria

Brønsted‑Lowry teoria:

Azidoa: Beste substantzia bati H⁺ ioi bat (protoi bat)...

Rutherforden Eredu Atomikoa

XX. mendearen hasieran, Ernest Rutherford fisikariak (1871-1937), erradioaktibitatea ikertzen ari zela, esperimentu bat egin zuen, atomoaren egitura aztertzeko aukera eman zuena. Esperimentuan, urrezko xafla mehe-mehe bat material erradioaktibo batetik zetozen alfa partikulekin (helio nukleoak) bonbardatu zen.

Behaketak

• Partikula gehienek desbideratu gabe zeharkatzen zuten xafla.
• Batzuek desbideratze txikiak izaten zituzten, eta beste batzuek handiagoak.
• Harrigarriro, partikula gutxi batzuek errebotatu egiten zuten.

Ondorioak

• Ematen du atomoa ia hutsik dagoela.
• Aldaratuta ateratzeko, alfa partikulek positiboki kargatutako masa handiko zona txiki baten aurka egin behar dute talka. Zona horri atomoaren nukleoa deitu zion.
• Partikula

Atomoaren Ereduen Eboluzioa

Thomsonen Eredua

Thomson: Atomoa karga positibozko bola bat zen, eta barruan karga negatibodun elektroiak zituen, mahaspideak bezala. Gehienbat protoiak eta neutroiak nukleoan (nahiz eta Thomsonen garaian neutroiak oraindik ez ziren ondo definituta). Elektroiak oso gutxi.

Rutherforden Eredua

Rutherford: Esperimentu batean Thomsonen eredua (teoria) ez zela zuzena ikusi zuen. Nukleo bat dagoela baieztatu zuen, karga positiboa duena, eta nukleoaren inguruan orbita zirkularretan elektroiak biraka ari direla.

Bohren Eredua

Bohr: Elektroiak soilik posizio edo kokaleku egonkor batzuetan egon daitezke. Posizio bakoitzak energia kantitate zehatz bat du. Energia igortzen edo xurgatzen bada, elektroia maila batetik bestera pasatzen...

Erradio atomikoa (atomoaren tamaina)

• Talde berean: Zenbat eta zenbaki atomiko (Z) altuagoa izan, orbita gehiago ditu; beraz, erradioa handiagoa da.
• Periodo berean: Zenbat eta Z altuagoa izan, karga nuklearra handiagoa da; beraz, elektroiak erakarriago daude eta atomoa txikiagoa da.

Ionizazio-energia (IE)

Atomo bati elektroi bat (e⁻) galtzeko eman behar zaion energia da.

• Talde berean: Zenbat eta Z altuagoa izan, orbita gehiago ditu; beraz, azken elektroia nukleotik urrutirago dago eta errazagoa da kentzen. Hau da, ionizazio-energia txikiagoa da.
• Periodo berean: Zenbat eta Z altuagoa izan, karga nuklear handiagoa da; beraz, azken elektroia kentzen zailagoa izango da erakarriago dagoelako. Hau da, ionizazio-energia handiagoa da.

Elektronegatibitatea

Atomo...

Geosferaren konposizioa

Geosferaren % 98,6 8 elementuk osatzen dute: O, Al, Ca, K, Si, Fe, Na eta Mg. Elementu hauek ez dira forma askean aurkitzen, elkarren artean lotuta baizik.

Mineralak eta haien sorrera

Elementu ezberdinak lotzean mineralak sortzen dira, eta mineralak elkartzean, berriz, arrokak.

Mineralen propietateak

• Solidoa da.
• Ez-organikoa da.
• Prozesu natural baten bidez eratzen da.
• Konposizio kimiko homogeneoa du.
• Baldintza tarte jakin batean egonkorra da.
• Kristal-egitura du.

Kristalizazioa eta egitura

Minerala hazten denean, bere elementuak ahalik eta gertuen jartzen saiatzen dira, espazio txikiena hutsiz. Atomoen tamainaren arabera, elementuak era batera edo bestera antola daitezke.

Kristal-egitura

Atomo, ioi edo molekulen dimentsio-ordenamendu...

Zinetika kimikoa

Zinetika kimikoa erreakzioen abiadura aztertzen duen kimikaren adarra da. Bertan, erreakzioen abiadura neurtu, erreakzioen etapak ikertu eta abiaduran eragina izan dezaketen faktoreak aztertzen dira.

Talken teoria

Erreakzio kimikoak bi molekularen edo gehiagoren arteko talken ondorio dira. Talka eraginkorrak gertatzen dira molekulek loturak hausteko adina energia zinetiko dutenean (energia minimo hori aktibazio-energia da) eta molekulek orientazio egokia dutenean.

Trantsizio-egoeraren teoria

Talken teoriaren egokitzapena da. Talka eraginkorra bada, erreaktibo-molekulak elkarrekin geratzen dira denbora-tarte batez, konplexu aktibatua edo trantsizio-konplexua sortuz. Trantsizio-egoeran, molekuletako batzuen loturak hautsi eta beste...

Uraren propietate biologikoak

Urak funtzio biologiko garrantzitsuak betetzen ditu:

• Garraiatzailea eta termorregulatzailea: Odolak larruazala berotu eta izerdia lurrundu egiten du gorputza hozteko. Likido organikoek gorputza berotu edo hozten dute.
• Termorregulazioa: Laku eta ozeano izoztuetan bizia egotea ahalbidetzen du.
• Disolbatzailea: Disolbatzaile gisa jokatzen du; substantzia ionikoak, polarrak eta molekula anfipatikoak disolbatzen ditu.
• Biokimikoa: Hainbat erreakziotan parte hartzen du.
• Propietate fisiko-kimikoak: Molekulen arteko kohesioa eta atxikidura, bero espezifiko handia, ahalmen disolbatzaile handia, 1kg/dm³-ko dentsitatea eta ionizatzeko joera ditu.

Zelulen oreka osmotikoa eta azido-base oreka

Oreka osmotikoa eta osmosia

Uretan disolbaturiko...