Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Substantzia sinpleak

O → monooxigenoa

O₂ → dioxigenoa → oxigenoa

O₃ → trioxigenoa → ozonoa

Cl₂ → dikloroa

Ioi monoatomikoak

Katioiak

Na⁺ → sodio (1+)

Fe³⁺ → burdin (3+)

Ag⁺ → zilar (1+)

Aniioak

Cl^- → kloruro (1-) → kloruro

S^2- → sulfuro (2-) → sulfuro

H^- → hidruro (1-) → hidruro

O₂^2- → dioxido (2-) → dioxido

Hidrogenoarekin konbinazio bitarrak

BH₃ → boranoa

CH₄ → metanoa

SiH₄ → silanoa

NH₃ → amoniako / azanoa

PH₃ → fosfanoa

AsH₃ → arsanoa

SbH₃ → estibanoa

N₂H₄ → diazanoa / diamoniako

Hidrogeno ...-uro → azido ...-hidriko

HF → fluoruro de hidrogenoa / fluorhidrikoa

HCl → kloruro de hidrogenoa / klorhidrikoa

HBr → bromuro de hidrogenoa / bromhidrikoa

HI → ioduro de hidrogenoa / iodhidrikoa

H₂O → oxidoa / ura

H₂S...

Frenu-diskoaren osagaiak eta funtzioak

Zer osagai ditu frenu-diskoak eta zein da bakoitzaren misioa?

• Diskoa: Gurpilari tornilluen bidez lotuta dago eta energia zinetikoa beroan bihurtzen du balatak diskoaren aurka presionatzen direnean.
• Pintza: Balatak eusten ditu eta bertan purgadorea, akzionamenduko enbolo, erretenak eta frenu-likidoaren sarrerako rakorra kokatzen dira.
• Balatak: Pintzetan kokatuta daude eta frenatzeko diskoaren aurka egiten dute.

Zein disko mota erabiltzen dira gaur egun beroa ahalik eta azkarren disipatzeko?

Disko aireztatuak, hauek airea kanalizatzeko kanalak dituzte; edota zulatuak, hauek airea kanalizatzeko marruskadura-guneetan zuloak dituzte.

Zein da servofrenoaren eta bonbaren multzoaren funtzioa frenu-zirkuituan?

Frenatzean...

GAIA: URAREN EZAUGARRIAK

Erabilerak

Kontsumorako (hiriko edo etxeko hornidura, industria, nekazaritza eta abeltzaintza), beste batzuk (energia elektrikoaren ekoizpena, ur-ingurunea, akuikultura, aisia eta estetika, nabigazioa).

Propietateak

FISIKO-KIMIKOAK

1. Bero espezifiko altua (bero latentea handia): urtze- eta lurruntze-bero altua. Organismoen eta klimaren termoerregulatzaile termikoa da. Izaki bizidunetan izerdiaren bidezko bero-galerak oso garrantzitsuak dira. Klimaren baitan, ur-lurrunak eta CO₂-ak garrantzi handia dute: egunez beroa xurgatu eta gauez askatzen dute.
2. Konduktibitate termiko handia: materialen beroa garraiatzeko ahalmena neurtzen du. Izaki bizidunetan garrantzi handia du.
3. Urtze- eta irakite-tenperatura altuak: bere homologoekin

Elementuen oxidazio-egoerak

Metalak

Li, Na, K, Rb, Cs, Ag (1); Be, Mg, Ca, Sr, Zn, Cd, Ba, Ra (2); Al (3); Cu, Hg (1,2); Au (1,3); Fe, Co (2,3); Pt, Ba, Ra (2,4)

Cr (2,3,6); Mn (2,3,4,6,7)

Ez-metalak

F (-1); Cl, Br, I (1,3,5,7,-1); S, Se, Te (2,4,6,-2); N (1,2,3,4,5,-2); P, As, Sb (3,5,-3)

C (2,4,-2); Si (4); B (3)

Oxidoak eta azidoak

Nitrogenoaren oxidoak eta azidoak

N₂O: oxido nitroso

NO: oxido nitriko

N₂O₃: anhidrido nitroso

NO₂: dioxido de nitrogeno

N₂O₅: anhidrido nitriko

HNO₃: azido nitriko

HNO₂: azido nitroso

Sufrearen eta fosforoaren azidoak

H₂S₂O₇: azido disulfurikoa

H₂S₂O₃: azido tiosulfurikoa

HPO₂: azido metafosforoso

HPO₃: azido metafosforiko

H₄P₂O₅: azido pirofosforoso

H₄P₂O₇: azido pirofosforiko

H₃PO₃: azido (orto)fosforoso

H₃PO₄: azido (orto)fosforiko

Kromo

Mekanika kuantikoaren oinarriak

Zenbaki kuantikoak eta orbital atomikoak

Sommerfeld-ek maila energetikoa adierazten zuen n zenbaki kuantiko nagusiaz gain, beste bat proposatu zuen: l, zenbaki kuantiko azimutala (n-1), azpimaila energetikoak adierazten dituena.

Zeeman-ek espazioan orbitak orientazio desberdinak dituztela ondorioztatu zuen, eta zenbaki kuantiko berri bat proposatu zuen: m, zenbaki orbital magnetikoa. n, l eta m-k orbital atomikoa definitzen dute.

Izaera bikoitza eta ziurgabetasuna

de Broglie-ren arabera, elektroiek izaera bikoitza dute: partikula eta uhina.

Heisenberg-en ziurgabetasun printzipioaren arabera, ezinezkoa da, aldi berean, elektroi baten posizioa eta abiadura zehatz-mehatz ezagutzea. Horregatik, elektroia aurkitzeko probabilitate...

 1-Erradio Atomikoa:(??)metalen atomoen tamaina da.Neurtzeko solidoetan 2atomoen artekodistantziaren erdia neurtuz. Protoi?, erakarpn indar?, atomoaren tamaina?.

2-Erradio Ionikoa:(??)ioi, katioi(+) edo anioi(-) baten erradioa da. *katioiaren er < jatorrizkoaren=>elektroi kop?, erakarpn indar?, tamaina ? *anioiaren er > jatorriz => kop?, erakar?, tamain?

3-Ionizazio Energia:(??)gas egoeran dagoen atomo neutro batek behar duen energia da, azken elektroia askatzeko. 3fakt: *Z (protoi?, i.O?) *(e.A?, erakarpen?, i.O?) *(orbital betet egotean, elektroi askatzeko zailagoa)

4-Afinitate Elektronikoa:(??)oinarrizko egoeran dagoen atomo gaseoso batek elektroi bat hartu eta ioi negatibo gaseoso bihurtzen danean emandako energia da.

5-Elektronegatibitatea:

Disoluzioak

Sustantzia bat edo gehiago beste batean modu homogeneo batean dispertsatzen denean ematen da.

-Disolbatzailea

-Solutua

-Faktore garrantzitsua: disolbatzailean eta solutuan dauden indar intermolekularrak.

Disolbatzaile partikulak bananduta  + Solutu partikulak bananduta

Disolbatzailea      + Solutu partikulak bananduta

Disolbatzailea   + Solutua

Disoluzioak

ΔH > 0 solutuaren partikulak banatzeko

ΔH2 > 0 disolbatzailearen partikulak banatzeko

ΔH3 > 0 solutu + disolbatzailearen erakarpena

ΔH =ΔH1 + ΔH2 + ΔH3 < 0 , exotermikoa

-Disoluzio eraketa=Berezko edo espontaneo batean=> prozesu endotermiko batzutan entropia desordena igo=> disoluzioa eratzeko tendentzia igo

-Disoluzio saturatuak

-Disoluzio gainsaturatuak

-

Elektroskopioa: Karga Elektrikoa Detektatzeko Tresna

ELEKTROSKOPIOA:

Zer da elektroskopio bat?

Gorputz bat kargatuta dagoen jakiteko erabiltzen den tresna bat da.

Zein da bere funtzioa?

Elektroskopiora kargatuta dagoen gorputza hurbildu eta bere elektroiak aluminiozko xafletan zehar banatuko dira. Karga berdina izango dutenez, aluminiozko xaflak elkarrengandik banatuta egongo dira.

Zelan dakigu gorputz bat kargatuta dagoela?

Xaflak banatzean direnean jakingo dugu, hurbildutako gorputza kargatuta dagoelako.

Globo bat artilearekin igurtzen dugunean, zer karga elektriko transferitzen da?

Elektroiak beti; protoiak ez dira transmititzen, bestela elementua aldatuko genuke.

Ioiak eta Taula Periodikoa

IOIAK

• Anioiak: Karga negatiboa (-)
• Katioiak: Karga positiboa

Unibertsoa eta ikuspegi orokorra

Izarrak gauean geroz eta urrunago eta argi gutxiago ikusten dira. Unibertsoa etengabe hedatzen da. Teleskopio handiak altitudeko toki altuetan edo hirietatik kanpo kokatzen dira atmosferaren oztopoak saihesteko.

Big Bang teoria eta oinarrizko kontzeptuak

Big Bang teoria: unibertsoaren sorrera azaltzen eta azaltzen saiatzen den teoria bat.

Argi-urtea: argiak urte batean egiten duen distantzia. Argia ia 300.000.000 m/s-ko abiaduran doa.
Unitate Astronomikoa (UA): Lurraren eta Eguzkiaren arteko distantzia, 149.600.000 km.
Andromeda: guk ditugun galaxietatik gertuenetako bat, 2,5 x 10^6 argi-urte (2.500.000).

Esne-Bidea

Esne-Bidea espiral forma duen galaxia da, 100.000 eta 400.000 milioi izar artean dituela eta 200.000...