Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Zer dira bioelementuak?

Bioelementuak materia bizia osatzen duten elementu kimikoak dira. Organismoen masa totalari egiten dioten ekarpenaren arabera, hiru taldetan bereizten dira: primarioak, sekundarioak eta oligoelementuak.

Bioelementu primarioak

• Ugarienak dira, organismoaren pisuaren %98 inguru.
• Ezinbestekoak dira biomolekula organikoak zein ez-organikoak eratzeko.
• Elementuak: O, C, H, N, S eta P.

Bioelementu sekundarioak

• Primarioak baino proportzio txikiagoan agertzen dira (%2).
• Gatz mineralak eratzen dituzte, katioietan eta anioietan disoziatuta.
• Funtzio garrantzitsuak:
  • Eskeleto-egiturak eratu.
  • Oinarrizko gradiente ionikoak sortu nerbio-bulkadaren eroapenean.
  • Muskuluak uzkurtu.
  • Oreka osmotikoari eutsi.
  • Makromolekuletako kargak neutralizatu.
• Elementuak:

...

Materiaren Osagaiak Bereiztea

Substantzien propietate fisiko eta kimikoetan oinarritzen dira nahasteen osagaiak bereizteko metodoak.

Nahaste Heterogeneoen Substantziak Bereiztea

Baheketa

Tamaina desberdineko partikulez osatuta dauden substantzia solidoen nahasteak bereizteko erabiltzen da. Bahea zulodun lanabes bat da, partikula xeheenei pasatzen uzten diena eta handienei ez diena. Adibidez: irina bahetzea.

Iragazketa

Solidoz eta likidoz osatutako nahasteak bereizteko erabiltzen da. Nahastea iragazki batean zehar iraganarazten da, eta partikula solidoak, handiagoak izanik, iragazkian geratzen dira. Adibidez: hareaz eta urez osaturiko nahaste bat iragaztea.

Propietate Magnetikoak

Substantzietako batek propietate magnetikoak dituenean, iman bat erabiltzen...

Materiaren Izaera Elektrikoa

XIX. mendearen amaieran, kimikariek uste zuten atomoak esfera zatiezinak zirela. Alessandro Voltak 1800. urtean pila sortu zuen. Davyk eta Faradayk elementu berri batzuk aurkitu zituzten elektrizitatea erabiliz. Faradayk elektrizitatea eta aldaketa kimikoak lotu zituen, azterketa kuantitatiboa eginez.

Hiru prezipitatu ontzi daude, auspeakin barruan elektrolitoak daude. Metalezko laminak daude, elektrodoak deiturikoak, lau pila seriean konektatuta. Ontzi guztietan kantitate bera iragazten da. Faradayk frogatu zuen:

• Elementu batetik askatutako kantitatea proportzionala zela igarotzen den elektrizitate kantitatearekiko.
• Korronte elektriko batek elektrolito desberdinak zeharkatzean askatzen diren substantzien masak beraien

...

Atomoa

Materia osatzen duen oinarrizko egitura mikroskopikoa da. Elementu bat zatitzean, bere propietate kimikoak galtzen ez dituen partikularik txikienari atomo deritzo. Bere egiturak bi atal nagusi ditu.

Bateria (adibidez, pila)

Erreakzio kimiko batzuei esker energia gordetzeko gai den gailu bat da. Erreakzio horiek, gertatzen diren bitartean, energia askatzen dute, zehazki, energia elektriko moduan.

Disoluzioa

Bi osagaiz edo gehiagoz osaturiko nahaste homogeneoa da. Osagai nagusiak hauek dira:

• Disolbatzailea: proportzio handienean dagoen osagaia.
• Solutua: proportzio txikienean dagoen osagaia edo osagaiak.

Disoluzioak aztertzean, dentsitatea eta kontzentrazioa bezalako magnitudeak kontuan hartu behar dira.

Elektrodoa

Zirkuitu elektriko batean zati...

Nahaste Motak eta Nahaste Osagaiak Banatzeko Prozedurak

1. Nahaste Motak

Nahaste Homogeneoak

Partikulak ez dira jalkitzen, eta iragazki guztietatik pasatzen dira. Aipatzeko modukoak dira disoluzioak, bi substantziaren edo gehiagoren nahaste molekularra.

Nahaste Heterogeneoak

Osagaien agregazio-egoeragatik eta partikulen tamainagatik, nahaste heterogeneo batzuek izen berezia dute:

• Koloideak: Ez dira jalkitzen, iragazki arruntak zeharka ditzakete, ez dira begi hutsez ikusten.
• Esekidurak: Fluido bat eta fluido horretan sakabanatuta dagoen substantzia solido bat dira. Denbora pasa ahala partikulak jalkiz doaz eta banandu egin daitezke.
• Emultsioak: Bi likido nahastezinez osatuta daude, likidoetako bat bestean barreiatuta dago, oso tanta txikitan sakabanatuta.

...

Lotura ionikoa: Metal eta ez-metalen artean ematen den lotura da.
IA=metal alkalinoak; IIA=luralkalinoak; VIIA= anfigenoak; VIIA= halogenoak
Ezaugarriak:
-Urtze eta irakite puntu altuak dituzte. Lotura ionikoa gogorra denez, ioien arteko kohesio indarrak apurtzeko nahiko energia behar da.
-Solido gogorrak dira baina hauskorrak. Aurako ioiak tartekatuta daude, baina kolpe bat ematean, ioiak desplazatu eta karga berdineko ioiak parean kokatzean aldarapen indarrak eman daitezke kristalaren haustura garbia gertatuz.
-Ura bezalako disolbatzaile polarretan disolbagarriak dira. Disolbatzaile batzuk, euren izaera polarragatik, katioiak eta anioiak erakartzen dituzte, eta euren artean dagoen lotura hautsi, konposatua disolbatuz.
-Egoera solidoan ez dira korrontearen...

KIMIKA: ERREAKZIO KIMIKOAK

Erreakzio kimikoak deritzon prozesuan hasierako substantziak(erreaktiboak) amaierako beste substantzia desberdin batzuetan(produktuak) bihurtzen dira

Agregazio egoerak:

EZAUGARRIAK	SOLIDO	LIKIDO	GAS
Bolumena	Finkoa	Finkoa	Aldakorra
Forma	Finkoa	Aldakorra	Aldakorra
Konprimagarritasuna	Oso Txikia	Txikia	Haundia

Eredu zinetiko molarra

-Solidoen posizio finkoa da, molekulak beraien artean oso gertu daude.

-Likidoen posizioa aldakorra da dentsitate txikiagoa duelako eta molekulak haien artean banaturik daudelako.

-Gasek posizio oso aldakorra dute, molekulak urrun daude patak besteengandik.

Materiaren sailkapena:

-Substantzia puruak: Konnposizio finko eta propietate konstantea, ezin dira banatu:

·Elementuak: Substantzi purua, deskonposa ezina.

...

Metalak/+1;Li,Na,K,Rb,Cs,Fr,ag,NH/+2:Be,Mg,Ca,Sr,Ba,Ra,Zn,Cd/+1,+2:Cu,Hg/+3:Al/+1,+3/Au/+2+3:Fe,Co,Ni,Cr(+4+5+6),Mn(+4+5+6+7)/+2+4:Sn,Pb,Pt,Ir.Ezmetalak/H:-1+1/F-1/Cl,Br,I:-1+1+3+5+7/O:-2/S,SeTe:-2+2+4+6/N(+2+4),P:-3+1+3+5/As,Sb:-3+3+5/B:-3+3/Bi:+3+5/C:-4+2+4/Si:+4//Amoniakoa,NH3/fosfina,PH3/Artsina,AsH3/Estibina Sb.H3/Boranoa,BH3/Metanoa,CH4/Silanoa,SiH4/Hidrazina,N2H4/Diboranoa,B2H6.

1-Aurr.2-zk.err.3-hipo,oso.//OXIDOBASIKOAK:(1)met(1)oxido/met(2)oxido/Oxido(3)met(3)//OXIDOAZIDOAK:(1)em(1)oxidoa/em(2)oxidoa/Anhidrido.em(3)/SALB:Nitr;NO:Oxido nitrikoa,NO2;NO4: ez izend.//GATZHEGAZKORRAK:(1)em(1)emURO/Em(2)emURO//HIDROXIDO:Ca(OH)2/Met(1)Hidroxido/Met(2)Hidroxido/Hidroxido metala(3)//S,Se,Te,C,Si,P,As,Sb(3H=ORTO),Hidrogeno(1)oxo(1)emATO(2)/Azido...

Metalak: 1: Litio(Li), sodio(Na), potasio(K), rubidio(Rb), zesio(Cs), zilarra(Ag)// 2: berilio(Be), magnesio(Mg), kaltzio(Ca), etrontzio(Sr), barioa(Ba), zink(Zn), kadmio(Cd)// 3: aluminioa(Al)// 1,2: kobrea(Cu), merkurioa(Mg)// 1,3: urrea(Au)// 2,3: beruna(Pb), estainu(Sn), platinio(Pt)// 2,4: kromoa(Cr), manganesoa(Mn) Ez metalak: 1: fluor(F), hidrogeno(H)// 2: oxigeno(O)// 2,4: karbono(C), silizio(Si)// 2,4,6: sufre(S), selenio(Se), telurio(Te)// 1,3,5: nitrogeno(N), fosforo(P), artseniko(As), antimonio(Sb)// 1,3,5,7: kloro(Cl), bromo(Br), iodo(I).///Como ya sabes, Tchin Tchin 2ª Generación te invita a compartir. Con tu hermana, con tus amigos, con tus padres, con quien prefieras. Llévate unas gafas para ti y comparte un 2º par de gafas...

1.Zein da elementuen sistema periodikoaren zutabeen izena? eta kopurua? Talde edo familia. 18 zutabetan multzokatuta daude. Zein antzekotasun dute zutabe berekom elementuek?Antzeko egitura elektronikoa dute azkenengo geruzan. 2.Zein da elementuen sistema periodikoaren lerro horizontalaren izena? eta kopurua? Periodoa/7. Azaldu zer antzekotasun duten lerro bereko elementuek. Geruza kopuru berean dituzte banatuta bere elektroiak.

Konposatu ionikoen ezaugarriak: oso egonkorrak dira, eta energia asko behar izaten da haien eraukuntza kristalino osoa desegiteko. Solidoak dira, ez dute elektrizitaterik eroaten, fusio-puntu eta irakite-puntu oso altuak dituzte eta gogorrak dira.
Konposatu kobalenteen ezaugarriak: Molekula kobalenteen atomoen arteko loturak...