Bioelementuak eta Biomolekulak: Bizitzaren Oinarri Kimikoa

Zer dira bioelementuak?

Bioelementuak materia bizia osatzen duten elementu kimikoak dira. Organismoen masa totalari egiten dioten ekarpenaren arabera, hiru taldetan bereizten dira: primarioak, sekundarioak eta oligoelementuak.

Bioelementu primarioak

• Ugarienak dira, organismoaren pisuaren %98 inguru.
• Ezinbestekoak dira biomolekula organikoak zein ez-organikoak eratzeko.
• Elementuak: O, C, H, N, S eta P.

Bioelementu sekundarioak

• Primarioak baino proportzio txikiagoan agertzen dira (%2).
• Gatz mineralak eratzen dituzte, katioietan eta anioietan disoziatuta.
• Funtzio garrantzitsuak:
  • Eskeleto-egiturak eratu.
  • Oinarrizko gradiente ionikoak sortu nerbio-bulkadaren eroapenean.
  • Muskuluak uzkurtu.
  • Oreka osmotikoari eutsi.
  • Makromolekuletako kargak neutralizatu.
• Elementuak: Mg, Ca, Na, K eta Cl.

Oligoelementuak

• Oso kantitate txikian agertzen dira (< %0,1), baina funtzio katalitikoak betetzen dituzte; beraz, ezinbestekoak dira.
• Izaki bizidunetan 60 inguru isolatu diren arren, 14 soilik agertzen dira bizidun guztietan.
• Elementuak: Fe, Mn, Cu, Zn, F, I, B, Si, V (banadioa), Cr, Co, Se, Mo (molibdenoa) eta Sn.

Karbonoaren (C) garrantzia

• Gai da, beste atomo batzuekin, bi lotura kobalente oso egonkor baino gehiago eratzeko.
• Lau lotura oso egonkor eratu ditzake eta konplexutasun handiko egiturak sortzen ditu (hiru dimentsioko egiturak C-C loturen bitartez).
• Ugaria da lurrazalean, atmosferan eta hidrosferan, O, H eta N bezala.
• Gai da O eta H-arekin elkartzeko.

Zer dira biomolekulak?

Biomolekulak materia bizia osatzen duten molekulak dira eta bioelementuz osatuta daude.

Sailkapena eta talde funtzionalak

1. Biomolekula ez-organikoak

• Materia bizigabean eta bizian agertzen dira, baina proportzio desberdinetan.
• Egitura biokimiko bakuna dute.
• Ez dute C-C eta C-H loturarik.
• Adibideak: Ura (H2O) eta gatz mineralak (NaCl, CaCO3, Ca3(PO4)2).

2. Biomolekula organikoak

• Bakarrik materia bizian agertzen dira, karbono-katez osatuta daude eta funts-gai izenez ere ezagutzen dira.
• Kate hidrokarbonatuak dira.
• Molekula linealak, adarkatuak edo ziklikoak izan daitezke.
• Gehienak makromolekulak dira (polimeroak).

Gluzidoak

• Osaketa: C, H eta O-z osatuta.
• Talde funtzionala: Hidroxiloa eta karboniloa (aldehidoa eta zetona).

Lipidoak

• Osaketa: C, H eta O-z osatuta.
• Talde funtzionala: Karboxiloa, esterra eta fosfatoa.

Proteinak

• Osaketa: C, H, O, N eta S-z osatuta.
• Talde funtzionala: Karboxiloa, aminoa, amida eta tiola.

Azido nukleikoak

• Osaketa: C, H, O, N eta P-z osatuta.
• Talde funtzionala: Aminoa eta fosfatoa.