Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lotura Ionikoa

Metal baten eta ez-metal baten artean sortzen da. Metalak elektroiak galtzen ditu katioi (+) bihurtuz, eta ez-metalak elektroiak irabazten ditu anioi (-) bihurtuz. Azkenik, katioiek eta anioiek elkar biziki erakartzen dute (erakarpen elektrostatikoa), eta ondorioz, konposatu ioniko solido eta kristalino bat sortzen da. Adibidez: NaCl, CaBr₂.

Propietate Orokorrak

• Giro-tenperaturan fusio-puntu altua duten solido kristalinoak dira.
• Hauskorrak dira eta, kolpatuz gero, kristal txikietan hausten dira.
• Asko uretan disolbagarriak dira.
• Egoera solidoan ez dira elektrizitatearen eroale.
• Disoluzioan edo urtuta daudenean eroale elektriko onak dira.

Lotura Kobalentea

Ez-metal baten eta beste ez-metal baten arteko atomoen artean sortzen da. Bi atomoak...

Gasen Legeak

• Boyle-Mariotte-ren Legea (T konstantea):
  Presioa eta bolumena alderantziz proportzionalak dira.
  P1 · V1 = P2 · V2
• Gay-Lussac-en Legea (V konstantea):
  Presioa eta tenperatura zuzenki proportzionalak dira.
  P1 / T1 = P2 / T2
• Charles-en Legea (P konstantea):
  Bolumena eta tenperatura zuzenki proportzionalak dira.
  V1 / T1 = V2 / T2

Gasen Lege Orokorra

Gasen lege orokorrak hiru legeak batzen ditu:

P1 · V1 / T1 = P2 · V2 / T2

Unitateak eta Bihurketak

• 1 litro (L) = 1 dm³
• 1 atmosfera (atm) = 760 mmHg
• Tenperatura bihurketak:
  • Celsius (°C) → Kelvin (K): K = °C + 273
  • Kelvin (K) → Celsius (°C): °C = K - 273

Materiaren Partikulen Ezaugarriak

• Materia partikula oso txikiz osatuta dago. Partikulen arteko distantzia materiaren egoera fisikoaren araberakoa

URA

EGITURA

Materia eta Sistemak

Materia espazioan leku bat hartzen duen eta masa duen guztia da.

Sistema materiala espazio zati batean dagoen materia zati espezifiko bat da, materia hori aztertzeko hartzen duguna.

Substantzia puruak

Substantzia puruak bere hedadura osoan konposizio kimiko zehatza duen materia homogeneoa da, eta propietate bereizgarri batzuei esker identifika dezakegu.

Elementuak eta konposatuak

Elementu kimikoak substantzia bakunagoetan deskonposatu ezin diren substantzia puruak dira.

Konposatu kimikoak prozesu kimikoen bidez substantzia bakunagoetan deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira.

Nahasteak

Nahasteak konposizio aldakorreko sistema materialak dira, metodo fisikoen bidez bereiz daitezkeen bi substantzia puruk edo gehiagok osatuak....

Disoluzio Prozesua

Disoluzio batzuei ideal esaten zaie, haien osagaien proportzioa nahi adinakoa izan daitekeelako. Halakoa da, adibidez, uraren eta etanolaren disoluzioa.

Disoluzio Asearen Kontzeptua

Likidoetan disolbaturiko solidoen kasuan ez da horrela izaten, likido kantitate jakin batean solutu (solido) kantitate mugatu bat disolba daitekeelako.

Esate baterako, gatza eta ura. Gatz gutxirekin erraz disolbatuko da, baina gatz gehiago jarriz gero, ontziaren hondoan metatuko da. Hori gertatzen denean, disoluzioa ase egin dela esaten dugu.

Tenperatura jakin batean solutu gehiago onartzen ez duen disoluzioari disoluzio ase deritzo.

Disoluzio Prozesuaren Mekanismoa

Ikus dezagun nola disolbatzen den solutu solido bat likido batean:

1. Solidoaren partikulak

Izaki Bizidunetan Urak eta Gatz Mineralek duten Funtzioa

Uraren Funtzioak Izaki Bizidunetan

1. Substantziak disolbatzeko ahalmena: Erreakzio biologiko gehienak ur-ingurune batean gertatzen dira.
2. Garraiatzailea: Organismoko zelulei elikagaiak eramaten dizkie eta hondakinak kanporatzen ditu.
3. Funtzio biokimikoa: Hidrolisian parte hartzen du, eta hidrogeno-iturri gisa fotosintesian.
4. Funtzio egituratzailea: Urak bolumena eta forma ematen die zelulei.
5. Funtzio mekanikoa eta moteltzailea: Likido-poltsak artikulazioetan.
6. Funtzio termoerregulatzailea: Bero espezifiko eta lurrunketa-beroari esker.

Gatz Mineralak

Gatz mineralak bi modutan ager daitezke: solidoan eta disoluzioan.

1. Prezipitatuan (Solidoak): Forma eskeletikoak eta euskarrikoak. Adibidez, CaCO₃ (kaltzio

Nahasketak eta Substantzia Puruak

Nahasketak: Bi substantzia puru edo gehiagoko sistemak dira, konposizio aldakorra dute eta beren propietateak konposizioaren arabera aldatzen dira.

Disoluzio Motak

• Homogeneoa: Osagaiak ez dira bistaz bereizten.
• Heterogeneoa: Osagaiak bistaz bereizten dira.

Substantzia Puruak

Konposizio finkoa duten sistemak dira. Beren propietateak ere finkoak dira. Propietate bereizgarriak: Fusio Tª, irakite Tª...

Elementuak

Prozedura fisiko edo kimiko arrunten bidez ezin dira deskonposatu.

Konposatuak

Metodo fisiko edo kimiko baten bidez deskonposa daitezke eta elementu bat baino gehiagoz osatuta daude.

Nahasketa Banatzeko Metodoak

• Iragazketa: Solidoa + likidoa banantzeko. Banandu nahi dugun solidoaren partikulak iragazpaperean geratzen

Atomoaren Ereduen Bilakaera Historikoa

Antzinako Greziako Ereduak

Empedokles

Materia lau elementuz osatuta dago: lurra, sua, ura eta airea.

Demokrito

Materia partikula txikiz osatuta dago: atomoa.

Eredu Atomiko Modernoak

Daltonen Eredua (1808)

• Materia partikula txiki zatiezinez osatuta dago (atomoa).
• Elementu baten atomo guztiek masa eta propietate berdinak dituzte.
• Elementu desberdinen atomoek masa eta propietate desberdinak dituzte.
• Elementuak konbinatuz konposatuak sortzen dira.

Thomsonen Eredua (1904)

• Elektroiak deskubritu zituen.
• Atomoak karga positibo bat izan behar du, neutroa izan dadin.

Rutherforden Eredua (1911)

Atomoak hutsuneak zituela ondorioztatu zuen, eta bi ataletan banatu zuen:

• Nukleoa: Karga positibo osoa du, eta masa gehiena.
• Elektroiak: Nukleoaren

Le Châtelier-en Printzipioa eta Oreka Kimikoa

Sistema kanpotik egindako aldaketaren aurka jokatzen du, oreka apurtzeko egin den ekintzaren aurka, oreka-egoera berri bat lortu arte.

Adibidez: 2 NOCl(g) ⇌ 2 NO(g) + Cl2(g)

Oreka Kimikoaren Aldaketak

• Presioaren eragina

  Presioa gas-mol kopuruarekin lotuta dago. Presio handia dagoenean, sistema saiatuko da presioa jaisten. Horretarako, gas-mol kopurua txikiagotzen den noranzkoan desplazatuko da, kasu honetan ezkerraldera. Ondorioa: erreaktiboa ekoiztuko da eta produktuak desagertuko dira.

• Tenperaturaren eragina

  Tenperatura handitzeak: Sistema saiatuko da jaisten, emandako beroa kontsumituz. Horretarako, alde endotermikorantz desplazatzen da, eskuinerantz. Ondorioa: erreaktiboa desagertuko da eta produktuak

Kimikako Oinarrizko Printzipioak eta Definizioak

Konfigurazio Elektronikoa

Aufbau Printzipioa: Elektroiak azpimailetan antolatzen joaten dira, energia kantitate txikienetik energia kantitate handienera.

Pauli-ren Esklusio Printzipioa: Atomo bereko bi elektroik ezin dituzte lau zenbaki kuantiko berberak izan. Orbital bakoitzak (n, l eta m_l zenbakiez definitua) bi elektroi izan ditzake gehienez, eta elektroi horiek kontrako spinak (elektroi parekatuak) izan behar dituztela. Maila berean, gehienez, elektroi kopuru hau egon daiteke: 2n².

Hund-en Anizkoiztasun Handienaren Araua: Zenbait elektroi orbital degeneratuetan (energia berekoetan: p, d eta f) daudenean, ahal den neurrian orbital desberdinetan eta spin paraleloekin (elektroi desparekatuak) egongo...