Bertsolaritza: Euskal Kulturaren Adierazpide Indartsua

Bertsolaritza euskal kulturaren adierazpide indartsuenetakoa da, hainbat belaunalditako entzuleengana iristen jakin duelako.

Tradizioa eta Modernitatea Uztartzen

Bertsolaritzak gaur egun euskal kulturan duen sendotasunaren arrazoietako bat tradizioa eta modernitatea uztartzea da. Kultura adierazpide zaharra zena gai berrietara egokitzen asmatu da. Gaur egungo bertsolaritzan jartzen diren gaiak askotarikoak dira. Bertsolari gazteak, helduak eta zaharrak aritzen dira plazan elkarrekin kantuan, eta entzuleak ere belaunaldi ezberdinetakoak dira.

Bertsolari Txapelketen Historia

Lehenengo Txapelketa Donostian jokatu zen, 1935ean, eta Iñaki Eizmendi "Basarri" zarauztarrak irabazi zuen. Handik urtebete batera, Jose Lujanbio "Txirrita" bertsolari famatua izan zen txapelduna. Urte hartan bertan hil zen.

1939an, gerra bukatutakoan, euskarazko adierazpen guztiak debekatu zituzten. Hogei urteko etenaldiaren ondoren, 1960an, txapelketa antolatzeko baimena lortu zuen Euskaltzaindiak. Bigarren txapela jantzi zuen Basarrik. Hurrengo hiruak Manuel Olaizola "Uztapide" zestoarrak lortu zituen.

Nahiz eta txapelik ez irabazi, aipatzekoa da Fernando Aire "Xalbador", Urepeleko artzaina. Oso bertsokera sakona bota zuen, bai ahoz bai idatziz.

Bertsolaritza Berritzen: Xabier Amuriza

1980ko eta 1982ko txapelketetan, Xabier Amuriza bizkaitarra izan zen txapelduna. Amuriza mugarri izan da bertsolaritzan; poesia modernoari lotutako iruditegia eta doinu eta neurri berriak ekarri zituen.

Gaur Egungo Bertsolaritzaren Arrakasta

Azken hamarkadan bertsolaritzak arrakasta ikaragarria lortu du. Arrakasta horren arrazoiak hauek dira:

• 90eko hamarkadan, Hitzetik Hotzera bertso-saioa emititzen hasi zen ETB.
• Emakume bertsolariak gero eta gehiago dira bertsolaritzan, eta gero eta parekideagoa da lehen gizonezkoena zen kultur irizpidea.
• Bertso-Eskolei esker, bertsotan egiten ikasi egin daitekeela erakutsi da. Horrez gain, ikastetxe askotan bertsolaritza ikasgai gisa dute ikasleek.
• 2005etik, Barakaldo BECen egiten dira finalak, milaka lagunen aurrean.

Ohar Historikoa

Euskal literatura idatzia berankorra izan da. 1545ean argitaratu zuen euskarazko lehen liburua, Bernart Etxepare baxenabartarraren Linguae Vasconum Primitiae olerki-liburua.