Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

HAMABI

• Zakur eder askoa: galanta
• Otzur: zatitxo
• Sigi-saga: zeharka-meharka
• Gorotza: kaka
• Gehiago hurbildu eta ahur janari eskaini diot: eskukada janari
• Usnatu: somatu
• Urruma: kurruka
• Miazkatu: milikatu
• Gaurdanik: gaurtik aurrera
• Kriseilu: oliozko argia
• Zirats eskondu berritan: nahiko ezkondu berritan
• Belus urdin finezko bere soineko ederra: zeta finez egindako soineko
• Harrabotsa: zalaparta txikia

HAMAHIRU

• Otu: bururatu
• Ihardetsi: erantzun
• Uskia!: arranopola!
• Galanki harrotuko nizkioke hautsak!: gauzak esan
• Astazakil: astapotroa
• Alu-kume hori!: tontolapikoa
• Txirri-txirri: kilkerra
• Ateri: aterpe
• Elur-maluta: elur-zatitxoak
• Tarrapataka: arrastaka
• Zur eta lur: harrituta
• Trostan: lauhazka
• Orea: masa
• Dolumina: norbaiti bere doluan adierazten zaion atsekabea
• Zalgurdi: kotxea

HAMALAU

• Pinkarda:

Erromantizismoa Europan eta AEBetan

Ingalaterra

John Keats

Erromantizismo ingeleseko poetarik esentzialena izan zen. Haren poema estimatuenak sonetoak ziren, hala nola Odak, Urretxindor bati eta Udazkenari; azken hau, lirika modernoaren gailurra izan zen.

Frantzia

Victor Hugo

Genero literario guztiak landu zituen, eta nobelagile gisa arrakasta handia lortu zuen. Cromwell eta Hernani obrekin artegintzarako askatasuna aldarrikatu zuen. Odak eta Baladak eta Ekialdekoak irudi sekulakoz, fresko, koloretsu eta exotikoz kargaturik daude. Udazkeneko hostoak intimoagoa da, izadia, maitasuna eta heriotza kantatzen baititu.

Espainia

José de Espronceda

Byronen estiloa imitatu zuen, eta erromantizismo liberalaren ordezkari nagusi izan zen.

Gustavo Adolfo Bécquer

Lirikotasun...

Baliabide Literarioak

• Onomatopeia: din-don.
• Aliterazioa: letra baten errepikapena.
• Sinonimia: ideiak azpimarratzeko sinonimoak pilatzea.
• Asindetoa: bizitasuna lortzeko, juntagailuak kentzea.
• Anafora: esaldi hasierak errepikatzea.
• Paralelismoa: egitura sintaktikoa errepikatzea.
• Konparaketa: antza duten bi elementu, bata erreala eta bestea irreala, elkarren artean parekatzea.
• Metafora: elementu erreala gertuko duen irreal batekin berdintzea.
• Metonimia: nolabaiteko erlazioa izanda, hitz baten ordez bestea erabiltzea.

Bizenta Mogel (1782-1854)

Ipuin onak.

Pierre Topet "Etxahun" (1786-1862)

Olerki autobiografikoak

Etxahunen bizitza gaitzat duten kantuak dira: Ahaide delezius huntan, Bi berset dolorüsik, Mündian malerusik, Ürx'aphal bat...

Olerki satirikoak

Askoren...

\n

Euskarazko hiztegia: hitzak eta definizioak

\n

Laburpena

\n

Jarraian emandako hitzak eta definizioak zerrendatu dira. Hitz bakoitza lodiz agertzen da, eta definizioa ohiko testuarekin. Edukia zuzenketa ortografiko eta gramatikalekin aurkezten da, originala mantenduz.

\n\n

Hitzak eta definizioak

\n

• \n
• aginpide: agintzeko boterea\n
• aidanez: dirudienez\n
• aise: erraz\n
• akituta: oso nekatuta\n
• aldaba: ateetako burdinazko pieza, etxeetan deitzeko jartzen dena\n
• aldarte: umorea\n
• amarru: maltzurkeria\n
• andana: taldea\n
• ardaila: eztabaida\n
• arian-arian: pixkanaka-pixkanaka\n
• arrenkura: kexa\n
• ase: gosea berdindu arte jan\n
• aztarren: aztarna\n
• burduntxali: janaria banatzeko erabiltzen den koilara\n
• burko: ohean buru jartzeko ipin­tzen den zaku modukoa\n
• deliberatu: erabaki\

HASIERAKO AGURRAK

1.FORMALAK

Jaun/Andre agurgarria;

Jaun/Andre agurgarri hori:

2.NEUTROAK:

Jaun/Andre  hori:  

3.ADISKIDETSUAK

Laguna:

Adiskide hori

AMAIERAKO AGURRAK

1.FORMALAK

Adeitasunez, agur

Begirunez, agur

2.NEUTROAK:

 Besterik gabe, agur

3.ADISKIDETSUAK

  Agur adiskide

DATA

Lekeitio(n), 2006ko urtarrilaren 7a(n)

Bergara, 2017ko urtarrila 7a

ORDUA

15:00etan

15:03an

15:30ean

SIGLAK

Hitz multzo bat da.Erakunde, elkarte edo beste baten hasierako hizkiak hartu.

Ez dute punturik hartzen.Marrarik gabe deklinatzen dira. AEK rekin.

Siglaren amaiera eta atzizkiaren hasieran letra bera marra jartzen da. AEK-k

IKURRAK

Unitateak dira;cm,$... Deklinatzean, marra jartzen da( 6cm-ko/sei zentimetroko)

LABURDURAK

Laburtuta emateko modua dira.(eu/euskera, es/espainera)

Euskal Pizkundea (1876-1936)

Euskal kultura eta literaturaren berpiztea izan zen, XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen hasiera arte. Mugimendu kultural eta politiko zabala izan zen, euskal literaturan aldaketa nabarmenak ekarri zituena.

Ezaugarri nagusiak:

• Aldaketa sozioekonomikoek eta ideologikoek eragina izan zuten.
• Mugimenduaren helburua euskal identitate kulturala eta hizkuntzaren garapena sustatzea zen.
• Aldizkari garrantzitsuak: Euskalduna, Euskal Herria eta Euskaltzale.
• Lore Jokoak: Olerkiak bultzatu zituzten lehiaketak.

Euskal Pizkundearen Gailurra: Olerkariak

Testuingurua: aldaketa sozial eta ekonomiko handiak XIX. mendearen amaieran. Abertzaletasunaren ideologia indartu zen. Sabino Aranak euskara garbi eta estandar bat sortzea sustatu zuen...

Euskal Eleberri Modernoa

Euskal narratibak 1957an, José Luis Álvarez Enparantza (Txillardegi) idazleak Leturiaren egunkari ezkutua argitara ematearekin batera, bere aro modernoa estreinatzen du, eleberri modernoarena, alegia. Zer da eleberri modernoa?

Denboraren oraingotasun soilez gaindiko kontzeptua da. Prozesu hori eleberriaren forma aldatu duten aldagaietan oinarritu izan da; eta aldagai horiek guztiek eleberrigintza moderno askotarikoak eragin dituzte. Eleberri modernoaren ezaugarri nagusiak lau elementu hauek dira:

• 1. Subjektibitatea: munduaren ikuskera norberarena dela nabarmendu nahi delako;
• 2. Fragmentazioa: munduaren atxikipena nork berea duelako, eta, beraz, zatikatua delako ezinbestean;
• 3. Ironia: kritika egiteko era bat da, errealitatearen

Euskarazko Esaldi Praktikoak

Hona hemen euskarazko hainbat esaldi eredu, gramatika-egitura desberdinak erakusten dituztenak:

• A zer nolako bakea emango lukeen behin betiko isilduko balitz!
• Lanik ez egitekotan, geratu zaitez etxean.
• Esaten dutena esaten dutela, inoiz ez dut atzera egingo.
• Askotan nahi gabe min egiten diogu lagun hurkoari.
• Inoren laguntza behar izan balute, eskatuko zuten.
• Egoera hau aldatzekotan, beste agintari batzuk beharko genituzke.
• Agintzen digutena agintzen digutela, guk geureari eutsiko diogu.
• Izena ikastaro batean baino gehiagotan eman omen dezakegu.
• Horren tiropean egon ezin genuenez, Bilbora joan ginen kamioian sartuta.
• Eguraldi txarra egiten badu ere, badira egunero ibiltzera irteten direnak.
• Ikusi besterik ez dago merkatuan zenbat

1. Egilearen Bizitza eta Datuak

• Izen osoa: Pedro Agerre, Axular izenez ezaguna, bere jaiotetxearen izenetik hartua.

• Jaiolekua eta urtea: Urdazubi (Nafarroa), 1556.

• Heriotza: Sara (Lapurdi), 1644.

• Ikasketak: Bordelen ikasi eta Teologia ikasketak egin zituen Iruñean.

• Bizilekua: Donibane Lohizunen bizi izan zen garai batez.

• Obra nagusia: Gero (1643), hil baino urtebete lehenago argitaratua.

2. Testuinguru Soziokulturala eta Politikoa

• Euskara eta idazle gutxi: XVII. mendea euskararentzat garai zaila izan zen; ahozko erabilera zen nagusi, eta idatziz erabiltzea arraroa zen.

• Kristautasunaren eragina: Elizak eragin handia zuen gizartean eta kulturan; literatura gehienbat gai erlijiosoetara bideratuta zegoen.

• Helburua: Euskararen idatzizko erabilera bultzatu