Euskal literatura: baliabide literarioak eta egile klasikoak (Etxahun, Iparragirre)

Laburpena

Dokumentuak euskal literaturako oinarrizko baliabide literarioak aurkezten ditu: onomatopeia, aliterazioa, anafora, metafora edo metonimia, besteak beste. Gainera, Bizenta Mogel, Etxahun eta Iparragirre bezalako egile klasikoen lanak sailkatzen ditu, haien olerki- eta ipuin-motak azalduz.

Funtsezko puntuak

Baliabide literarioak: onomatopeia, aliterazioa, sinonimia, asindetoa, anafora, paralelismoa, konparaketa, metafora eta metonimia.
Konparaketan bi elementu parekatzen dira, bata erreala eta bestea irreala; metaforan elementu erreala irreal batekin berdintzen da.
Metonimian, nolabaiteko erlazioa dagoenean, hitz baten ordez bestea erabiltzen da.
Pierre Topet "Etxahun" (1786-1862) olerki autobiografikoen eta satirikoen egilea da.
Etxahunen olerki satirikoak nekazarien lanari eta alferrei buruzkoak dira, eta apaizen kontrakoak ere badira.
Jose Maria Iparragirre (1820-1881) aberrikoi, amodiozko, umorezko, dedikatu, kritikazko eta kontatzaile bertsoen egilea da.
Iparragirreren bertso aberrikoien ardatza hiru ideia dira: Jainkoa, euskara eta Lege Zaharra.

Frogatu zeure burua

Baliabide Literarioak

Onomatopeia: din-don.
Aliterazioa: letra baten errepikapena.
Sinonimia: ideiak azpimarratzeko sinonimoak pilatzea.
Asindetoa: bizitasuna lortzeko, juntagailuak kentzea.
Anafora: esaldi hasierak errepikatzea.
Paralelismoa: egitura sintaktikoa errepikatzea.
Konparaketa: antza duten bi elementu, bata erreala eta bestea irreala, elkarren artean parekatzea.
Metafora: elementu erreala gertuko duen irreal batekin berdintzea.
Metonimia: nolabaiteko erlazioa izanda, hitz baten ordez bestea erabiltzea.

Bizenta Mogel (1782-1854)

Ipuin onak.

Pierre Topet "Etxahun" (1786-1862)

Olerki autobiografikoak

Etxahunen bizitza gaitzat duten kantuak dira: Ahaide delezius huntan, Bi berset dolorüsik, Mündian malerusik, Ürx'aphal bat...

Olerki satirikoak

Askoren ustez autobiografikoak bezain onak edo hobeak dira. Satirikoen artean ezaguna da Oi laborari gaixua, nekazarien lanei eta hauen kontura bizi diren alferrei buruzkoa. Apaizen kontrakoak ere baditu batzuk.

Zirkunstantzia olerkiak eta beste

Norbaiten omenez edo eskaera bati erantzunez eginak, ezkontzaren batean jarriak...

Jose Maria Iparragirre (1820-1881)

Aberrikoiak: Euskal Herria gai dutenak. Autobiografikoak ere hemen sar daitezke. Hiru ideia nagusi dira bertso hauen ardatz: Jainkoa, euskara eta Lege Zaharra. Ezagunenak: Gernikako arbola, Kitarra zartxo bat, Gazte-gaztetandikan, Gora euskera, Zibilak esan dute, Hara nun diran.
Amodiozkoak: Maitea ikusi nahia, bihotzeko mina, alde egin beharra, maitearen bikaintasuna... dira ideia erabilienak honako bertso sail hauetan: Beltzarana naizela, Zugana Manuela, Nere izarra, Ume eder bat.
Umorezkoak: Gaur bai jana eta edana, Glu, glu, glu, Ezkongaietan.
Dedikatuak: Ameriketatik Urretxuko semeei, Nere ongile maiteei.
Kritikazkoak: Euskal Herria eta Amerika. Amerikako zoroaldia amaitu dela eta Euskal Herria bezalakorik ez dagoela esaten dio gazteriari.
Kontatzaileak: Aloñamendi sortan, hogeita bost kopla dira, Oñatiko jaiak zein ondo pasatu zituen kontatuz.

Ohiko galderak

Zein dira euskal literaturako baliabide literario nagusiak?

Dokumentuak onomatopeia, aliterazioa, sinonimia, asindetoa, anafora, paralelismoa, konparaketa, metafora eta metonimia zerrendatzen ditu. Bakoitzak esaldiari indar edo kolore berezia ematen dio.

Zein gai dituzte Iparragirreren bertso aberrikoiek?

Euskal Herria dute gai nagusi. Haien ardatzak Jainkoa, euskara eta Lege Zaharra dira, eta Gernikako arbola eta Gora euskera bezalako kantuak aipatzen dira.

Zertaz dira Etxahunen olerki satirikoak?

Nekazarien lanari eta hauen kontura bizi diren alferrei buruzkoak dira, adibidez Oi laborari gaixua. Apaizen kontrakoak ere badira batzuk.