Hasiera / Apunteak / Hizkuntza eta literatura /

Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Konpletiboak eta perpausa osagarriak euskaraz: motak eta adibideak

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua5,28 KB

1. Konpletiboak

–(E)LA, –(E)NIK, –T(Z)EA, –T(Z)EAK, –T(Z)EARI, –T(Z)EKO,...

  1. Zehar galdera

 –(E)N, EA...–(E)N,  –(E)N ALA EZ.

  1. Erlatibozkoak

–(E)N, –TAKO  (–DAKO), –(R)IKO.

  1. Denborazkoak

Aurrekotasuna: baino lehen, aurretik,...  

Gerokotasuna: eta gero, ondoren, –TAKOAN,...

Berehalakotasuna: bezain laster, –(E)NEKO,...

Aldiberekotasuna: –(E)NEAN, –T(Z)EAN,...

Maiztasuna: –(E)NEAN, –(E)N BAKOITZEAN,...

  1. Moduzkoak

–(E)N BEZALA, –(E)N LEGEZ, –(E)N     MODUAN, –(E)N  ARABERA,...

  1. Konparaziozkoak

Berdintasuna: bezain (kual.),  beste  (kant.)

Desberdintasuna:  baino... –ago, baino gehiago, baino gutxiago.

  1. Helburuzkoak

ZERTARA eta ZERTARAKO galderei erantzuten diete

  1. Kausazkoak

–(E)LAKO, ...Eta,  BAIT–..., –(

...
Jarraitu irakurtzen "Konpletiboak eta perpausa osagarriak euskaraz: motak eta adibideak" »

Helburuzko perpausak: funtzio komunikatiboak eta perpaus motak

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua1,46 KB

Adierazkorra:igorlearen sentimenduak adierazten ditu eta harridura perpausak dira nagusi, 1.Pertsona. Eragilea: Hartzaileak erantzutea du helburu eta aginte,galdera eta harridura perpausak dira nagusi. Erreferentziala: testuinguruari buruzko informazioa ematen du eta 3.Pertsona. Fatikoa: Ea komunikazioa dagoen ziurtatzea da helburua eta ea kanala funtzionatzen duen.Galdera laburrak azaldu ohi dira. Poetikoa: Mezua estetikoki landuz aurkeztea du helburu. Metalinguistikoa:kodeari, hizkuntzari buruzko azalpenak ematea du helburu. Hizkuntzalaritzari dagozkion lexikoa eta esamoldeak dira nagusi.

Konparazio perpausak

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua1,04 KB

Aditzlaguna: Postpozizioak: NOR( barik,gabe,barru)

NORI(begira,buruz,esker NOREN(alde,arabera,artean,
aurka,bile,esku,azpitik,ondoan,ordez,truke)NON(zehar,
gora,behera)NONDIK(zehar,gertu)ZEREZ(gain)
IZENONDO (LOTUAK)(-en:izenondo maila,-ago:konparazio
-egi:gehiegi) -TAR edo -DUN agertzen bada, en la izquierda.

RECONOCER EN FRASES: A.S,I.S, IZENA(berezia/arrunata,
zenbakarria/zenbakaitza(neurgarria/neurgaitza) 
biziduna/bizigabea,eta forma(bakuna,eratorria,elkartua),Izenondoa,
Izenlaguna, aditzodoa eta aditzlaguna.



Z hizkia duten hitzak eta esamoldeak

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua3,16 KB

Zinoizkorik - Zmikelek - Zerregalatu (Durangarra, EH) - Zarkeologia, kanoia - Zantariak irrintzika - Horrek ere badaki - Inork ez omen - Mundu guztiari - Ehun umetatik - Aizu, kaskamotz, - Esanak esan, - Aza/azalorea/enborra/leka - Oinazea/mina/erresumina/grina - Mirenekin j den - Zebat - Eginnahiean - Apaizak (goian) - "Aita (tira) - Aita (ezpal) - Asmo (onbeharrez) - Asmotan gara (gu ere bai) - ...azken (Iraileko jaisten) - Asko da zuk (harrigarria) - Biharko (jakina) - Bihotzeko (ziplo) - Bi egun barru (etzi) - Besoetako dut (neu naizela) - Bere txikian (txikitasuna) - Benetan (itsu) - ...dituen haurrari… (mainak-mainontzia) - Duela gutxi gertatutako (lehengo batean) - Ez didazu (horixe) - Ezdakit (zuberoatik gipuzkoara) - Ez da batere

...
Jarraitu irakurtzen "Z hizkia duten hitzak eta esamoldeak" »

Gabriel Aresti: "Nire aitaren etxea..." poemaren analisia

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua4,23 KB

1. Kokapena: Idazlearen eta obraren zehaztasunak

Poesia hau lehenengoz 1964. urtean argitaratu zen, Harri eta Herri poema bildumaren barruan.

Bere egilea, Gabriel Aresti Segurola (1933–1975), Euskal Literatura berriaren sortzaile-eragileetako bat dugu. Poesia arloan, hain zuzen, garrantzi eta oihartzun handiena lortu zuena izan zen. Jaiotzez bilbotarra izanik, Arestik euskara bere kabuz ikasi behar izan zuen, sakontasunez ikasi ere. Euskalkiak ikasiz eta klasikoak landuz, bere lanik helduenetan artean finkatu gabe zegoen literatur hizkuntza eredua eskaini zuen, gaur egungo Euskara Batuara asko hurbiltzen zena.

Arestiren poemagintzaren lehen emaitza Maldan Behera (1960) izan zen, Jon Miranderen poesia landuaren eraginez sinbolismoaren bidetik...

Jarraitu irakurtzen "Gabriel Aresti: "Nire aitaren etxea..." poemaren analisia" »

Euskarazko hitz eta esamolde arrunten glosarioa

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua4,35 KB

Hitz eta Esamoldeak

Akitu
nekatu, leher egin, abaildu, lur jota, unatu
Aditzen
entzuten
Afera
arazoa, auzia
Ahalegintzen
saiatzen
Ahaideen
senideen
Algara
barre handiak, karkaiak, barre oihua
Amaraun
armiarma-sarea
Amarru
engainu, azpijoko, iruzur
Amatatu
itzali, iraungi, isiotu
Amorru
gorroto, haserre bizi, sumin, ernegu
Anabasa
nahasketa, nahaspila
Antzina
aspaldi, behiala
Aipatu
esan, aitatu
Arrastoa
aztarna, lorratza
Atzeman
harrapatu, aurkitu
Atzinean
aurrean
Axola
arduratu, inporta
Bazter
ertz, alde, alderdi, inguru, zonalde
Behaztopatu
estropezu egin
Begirunea
errespetu, estimua, adeitasuna
Bebarruak
ataria, ezkaratza
Burutik egin
erotuta, zoratuta, burutik joanda
Erran
esan
Erruki
gupidaz
Erdietsi
eskuratu, lortu
Etekin
irabazi, mozkin
Gaiztotu
txartu, okertu
Gauzatu
egin, burutu
Goibeltzen
tristatu,
...
Jarraitu irakurtzen "Euskarazko hitz eta esamolde arrunten glosarioa" »

Idazten ikasteko faseak: haurren idazkuntza-garapena

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua4,27 KB

Idazten Ikasteko Faseak

Imitazioaren Fasea

  • Idazte ekintzaren keinuak imitatzen dituzte.
  • Grafiaren zenbait ezaugarri formal imitatzen dituzte.
  • Elementu figuratiborik ez: ez ditu elementu figuratiborik egiten; adibidez, ez du etxea egiten, badaki etxearen irudia ezin dela irakurri, letrak jarri behar dituela.
  • Linealitatea: linealtasunean idazten dute, badakite ezkerretik eskumara idazten dela.
  • Banaketa: hasieran ez ditu letrak eta zenbakiak desberdintzen; aldiz, fasearen amaieran, letrak idazteko eta zenbakiak kontatzeko direla dakite.
  • Elementu grafiko motak: zirkuluak, makilatxoak, kakoak... Hitzak borobilez eta marratxoz konposatuak daudela uste dute.
  • Idazkera bereizgabeen garaia.
  • Hitza eta objektuaren arteko harremana: hitza eta objektuaren arteko
...
Jarraitu irakurtzen "Idazten ikasteko faseak: haurren idazkuntza-garapena" »

Puntuazio-markak, erromantzeak, aditzaren aspektua eta bertsolaritza

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua3,3 KB

Gaia: Puntuazio-markak eta Erromantzeak

Puntuazio-markak

  • Puntua: Esaldia bukatu dela adierazten du.
  • Bi puntua: Esaldia bukatu ez dela adierazten du. Zerrendetan eta hitzez hitzezko aipamenetan nahiz eta agertzen den.

Erromantzeak

Zer dira erromantzeak? Belaunaldiz belaunaldi transmititzen diren, antzinatik orain arte iritsi diren kantu zaharrak dira.

  • Epikoak: Zaharrenak dira, XV-XVI. mendekoak. Nobleziaren arteko guduak eta liskarrak kantatzen zituzten.
  • Epiko-lirikoak: XVII. mendekoak. Eredu epikoen antzekoak dira gaiak, baina hemen pertsonaien sentimenduak tartekatzen dira. Ez dira benetako kronikak, baizik eta asmatuak.
  • Lirikoak: XVIII. mendekoak. Amodiozko kantak dira, sentimenduak dira nagusi eta sinboloz beteta daude.

Atzizkiak (4. gaia)

  • -tar: Silaba
...
Jarraitu irakurtzen "Puntuazio-markak, erromantzeak, aditzaren aspektua eta bertsolaritza" »

Euskal atsotitzak eta aditz perifrastikoen gramatika

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua3,52 KB

Euskararen Altxorrak: Esaera Zaharrak eta Gramatika

Esaera Zaharrak: Herri Jakinduriaren Islada

Maiatzean kukuak kuku, diruz banitu bi zaku: Kukuak kantu egiten duenean poltsikoan dirua baduzu, urtean zehar izango duzu.

Zenbat buru, hainbat aburu: Nork bere iritzia dauka.

Kantari txarra, beti kantetan dago: Zerbait egiten jakin ez, eta ondo egiten duela esanez puzten den pertsonari esaten zaio.

Agure onari ez ateak itxi: Edadetuei begirunea zor diegu.

Azeriak buztana jaso ezin, eta bai gabia: Indarra gauza handia da, baina trebetasuna handiagoa.

Umearen zentzuna, etxean entzuna: Etxean egiten dena barneratzen du umeak.

Ahal dena, itsasoan den arrain hoberena: Eskuartean dugunari eustea da zentzuzkoena.

Txakurra txakurtegian, oilarra oilategian: Gauza...

Jarraitu irakurtzen "Euskal atsotitzak eta aditz perifrastikoen gramatika" »

Euskal ahozko literatura: tradizioa eta bilakaera

Hizkuntza eta literatura-n eguneratua2,78 KB

Euskal Ahozko Literatura

Euskal ahozko literatura oroimenean oinarritzen den eta ahoz transmititzen den euskal literatura mota da. Ahozko literatura oso errotua egon izan da gizartean. Euskara berandu heldu zen idazketara eta denbora luzean ez zen oso emankorra izan, beraz, ahozko komunikazioa izan da bizirik irauteko izan duen modua.

Ahozko Literaturaren Adierazpenak

Ahozko euskal literaturan sartzen dira: herri-kantuak, kopla zaharrak, esaera zaharrak, baladak, ipuinak, bertsoak. Ahozko transmisio horretan garrantzi handia izan dute erritmoak, errimak, kantuak eta gorputz espresioak. Mekanismo horiei esker gorde ahal izan du herriak bere memorian mendeetan zehar ahozkoaren altxorra.

Ahozkotasunaren Bilakaera

AEL duela urte asko biltzen, paperan

...
Jarraitu irakurtzen "Euskal ahozko literatura: tradizioa eta bilakaera" »