Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

-Hika:toka(gizon),noka(neska)-Hikako alokutiboa lagun arteko hizkeran erabiltzen da,eta solaskideen artean Konfidantza edo parekotasuna dagoela adierazten du.-Hika ari garenean, forma alokutiboak eta Neutroak erabiltzen ditugu. Izan ere, 2.Pertsonari erreferentzia egitean beti Neutroa.-Behin hikako tratamendua aukeratuz gero, Behartuta gaude hikako alokutiboa erabiltzera.

-Zukako edo xukako alokutiboa:-zukako tratamendua errespetua adierazten Dute.

-Berorika:-Errespetu Handia zor zaien pertsonarekin erabili, baina zahartuta dago gaur egun. Hirugarren pertsonako aditzak erabiltzen dira.

Euskararen Jatorria: Enigma Bat

Euskararen jatorria enigma bat izan da eta da hizkuntzalaritzarentzat. Euskara ez dator latinetik, ezta honen sorburua den indoeuroparretik ere. Bestela esanda, Europako hizkuntzak bi familia nagusitan banatzen dira, baina euskara ez da sartzen bi familia horietan. Gure inguruan ditugun hizkuntzak, aldiz, hizkuntza indoeuroparren barruan kokatzen dira. Izan ere, jatorria Siberian duen hizkuntza indoeuroparretik beste hainbat hizkuntza jaio ziren, Siberiatik Europa barrena hedatu ziren biztanleek hizkuntza desberdinak garatu zituztelako lekuaren arabera.

Euskararen Jatorriari Buruzko Teoriak

• Tubalismoa: Erlijio kristauaren arabera, Jainkoak hizkuntza guztiak sortu zituen Babeleko Dorrean. Hasiera batean bizi ziren

1. Bokal-fenomenoak

1.1. Bokal-alternantziak edo txandakatzeak

Bokalen arteko txandakatzeak euskalki batzuetan gertatzen diren aldaketa fonologikoak dira:

1.1.1. e/a alternantzia

• Berdin > bardin (B)
• Beltz > baltz (B)
• Igerri > igarri (B)
• Piper > pipar (B)
• Elkar > alkar (B, G)
• Izerdi > isardi (B)

1.1.2. o/u alternantzia

• Gizon > gizun (L, BN eta Z)
• Iparraldeko euskalkietan: Ontsa > untsa (L, BN eta Z)
• Izorratu > izurratu (L, BN eta Z)

1.1.3. i/u alternantzia

• Ile > ule (B)
• (H)iri > uri (B)
• Iltze > ultze (B)

1.1.4. e/i alternantzia

• Etxea > itxea (G)
• (Latina) Hechura > itxura (EB)

1.1.5. i/e alternantzia

• Irten > erten (G)
• (Latina) Virtutem > bertute (EB)

1.2. Bokal-asimilazioak

Hiru silabako hitzetan gertatzen diren asimilazioak:...

Joxean Artze Agirre

Joxean Artze Agirre,[1] zenbaitetan JosAnton edo Joxe Anton izenekin edo Hartzut eta Hartzabal ezizenekin ere ageri dena (Usurbil, Gipuzkoa, 1939ko apirilaren 6a), euskal idazlea eta txalapartaria da, Artze anaietako bat.

Bizitza

Batxilerra amaitu ondoren, Ingalaterrara joan zen, eta zenbait urtez Euskal Herritik kanpo bizi izan zen. Harakin moduan lan egin ondoren, 1966an Euskal Kantagintza Berria mugimenduaren baitan Ez Dok Amairu taldearen sortzaileetako bat izan zen, Mikel Laboa, Xabier Lete, Benito Lertxundi, Lourdes Iriondorekin batera. Bere anaia Jesus Marirekin txalaparta jo zuen. 1969an, Ez Dok Amairu taldeko hainbat kiderekin Baga, Biga, Higa ikuskaria prestatu zuen. Horrez gain, ikus-entzunezko ekitaldiak ere prestatu...

Inprentaren Sorrera eta Bere Eragina Euskal Literaturan

XVI. mendea Pizkunde garaia izan zen. Inprentaren sorrerak erabat aldatu zuen ordura arteko egoera, liburuen zabalkundea erraztuz eta Europako hizkuntza askotan literaturaren hastapenak bultzatuz. Giro aproposa sortu zen literaturarako.

• 1456an, Gutembergek inprenta sortu zuen. Lehen liburua Biblia izan zen.
• Ordura arte, eskuizkribuak urriak eta garestiak ziren, eta latinez idazten ziren gehienbat, aberats eta intelektualen eskuetan zeudenak.
• Inprentaren sorrerarekin, liburuak ugaldu eta merkatu egin ziren, eta herri hizkuntzetara itzultzen hasi ziren.
• Inprenta erabakigarria izan zen Erdi Arotik Aro Modernorako urratsean.

Trentoko Kontzilioa (Erlijioan)

Trentoko Kontzilioa (1545-1563) Eliza Katolikoaren...

Etxahunen olerkari edo koblakari fama oso handia izan zen. Haren bertso-paper guztiak erre zituzten haren baina haren kanta asko ezagutzen ditugu, jendeak buruz ikasi, ahoz aho transmititu eta XX. mendearen azken aldean ikertzaileek bildu zituztelako.
Hiru multzotan bereizten da haren poesia:
1) Minaren poesia. Autobiografikoa da eta Etxahunek be barne-mina adierazten du: Ürxaphal bat, Mundian malerusik...
2) Gorrotoaren poesia. Etxahunek barneaurkako jarrera kontrajartzen ditu: Etxahunen bizitzaren
kantoria.
3) Ezkontzetan eta bat-batean kantatutakoak.
Iparragirre -->Euskal poetarik kantatuena da ziur asko
Abenturaz betetako bizimodua izan zuen Iparragirrek. Urretxun jaio zen, 1820. urtean. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an...

Errealismo Magikoa: Ezaugarriak

• Osagai magiko-fantastikoen agerpena nobelaren edukian, bertako pertsonaiek normaltasunez hartzen dituztenak.
• Intuizioari lotutako elementu magikoak, orokorrean, azalpenik ematen ez direnak.
• Zentzumenen agerpena, errealitatearen jabetzaren zati gisa.
• Mito eta legenden agerpena nobelaren edukian.
• Hainbat narratzaile izatea, ikuspuntu anitz eskaintzeko eta testuari konplexutasun handiagoa emateko.
• Denbora ziklikoa da, ez lineala.
• Egunerokoa aldatu egiten da esperientzia fantastiko eta naturaz gaindikoekin.
• Benetako gertaerei lotutako esperientziak.
• Heriotzaren fenomenoa: pertsonaiak hil daitezke eta, beharrezkoa bada, piztu.
• Eguneroko errealitatea eta mundu irreal-fantastikoa nahastuta.
• Eszenatoki gogorrak, pobrezia nagusi

Mendebaldeko Euskararen Azterketa

Sarrera

Jarraian, mendebaldeko euskararen, bizkaieraren, ezaugarri nagusiak aztertuko ditugu, adibideekin batera. Aldaketa fonetiko, fonologiko, morfologiko eta sintaktikoak landuko dira, galdera-erantzun formatuan eta hiztegi txiki batekin osatuta.

Aldaketa Fonetiko eta Fonologikoak

• Andidxa (Handia): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. Hiatoaren artean kontsonantea gehitu da (d) eta honi epentesia deritzo.
• Ardao (Ardoa): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. Hiato txandakatzea: oa > ao.
• Baltza (Beltza): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. "e" > "a" bokal txandakatzea "l" albokari aurretik.
• Nausixenetaikua (Nagusienetarikoa): Lau aldaketa agertzen zaizkigu hemen eta guztiak dira fonetiko-fonologikoak: bokal arteko herskariaren