Zer da 'usnatu' hitzaren esanahia?

Dokumentuaren arabera, 'usnatu' hitzaren sinonimoa 'somatu' da.

Zer esan nahi du 'zur eta lur' esapideak?

Dokumentuaren arabera, 'zur eta lur' esapideak harrituta egotea esan nahi du.

Euskarazko hitz glosarioa: esanahiak eta sinonimoak

Laburpena

Dokumentu honek euskarazko hitz eta esapide ugari biltzen ditu, hamabi kapitulutan antolatuta, eta bakoitzaren esanahia edo sinonimoa ematen du. Ikasleak hiztegi txiki gisa erabil dezake hitz arrunt eta arkaikoak ulertzeko, batez ere literatura irakurketetan.

Funtsezko puntuak

Glosarioa kapituluka antolatuta dago, eta bakoitzean hitz edo esapide bat dagokio esanahi batekin.
Hitz asko sinonimo gisa azaltzen dira, adibidez 'usnatu' hitzak 'somatu' esanahia du.
Esapide eta modu zaharrak ere biltzen ditu, esaterako 'zur eta lur' (harrituta) edo 'alu-kume hori!' (tontolapikoa).
Gaztelaniaz ez, euskaraz azaltzen dira esanahiak, beraz euskara hobeto ulertzeko balio du.
Hitz batzuk ez dira estandarrak edo bakanak dira, eta testuinguruan ulertu behar dira.

Frogatu zeure burua

HAMABI

Zakur eder askoa: galanta
Otzur: zatitxo
Sigi-saga: zeharka-meharka
Gorotza: kaka
Gehiago hurbildu eta ahur janari eskaini diot: eskukada janari
Usnatu: somatu
Urruma: kurruka
Miazkatu: milikatu
Gaurdanik: gaurtik aurrera
Kriseilu: oliozko argia
Zirats eskondu berritan: nahiko ezkondu berritan
Belus urdin finezko bere soineko ederra: zeta finez egindako soineko
Harrabotsa: zalaparta txikia

HAMAHIRU

Otu: bururatu
Ihardetsi: erantzun
Uskia!: arranopola!
Galanki harrotuko nizkioke hautsak!: gauzak esan
Astazakil: astapotroa
Alu-kume hori!: tontolapikoa
Txirri-txirri: kilkerra
Ateri: aterpe
Elur-maluta: elur-zatitxoak
Tarrapataka: arrastaka
Zur eta lur: harrituta
Trostan: lauhazka
Orea: masa
Dolumina: norbaiti bere doluan adierazten zaion atsekabea
Zalgurdi: kotxea

HAMALAU

Pinkarda: txinpartaka
Berriro nabilela harira joan gabe, inguru-minguruka, gaur gertaturikoa azaltzeke: gauzak zuzenean esan barik egon
Baurrez: hurrumaz
Mela-mela eginda: busti-bustita egonda
Oihartzunak amildegian dagien bezalaxe: oihartzunak amildegian egiten duen bezala
Hitz-aspertu: hitzaldi aspergarri

HAMABOST

Praka zahar eta adabatuak: praka zahar eta konponduak
Agidanez: dirudienez
Gizabidetsu: giza-lege
Sarde: kirten luzeko lanabesa zorrotza
Nardagarri: naskagarri
Hordidura: mozkorkeria
Zabuka: alderaka ibiltzea

HAMASEI

Barrunbeetako lainoa: hodeiaren barnealdea
Soinekoak oso ondo ematen zidan: soinekoak ondo geratzen zitzaidan
Izerdi itsaskorra izan dugu gorputzean: izerditan blai
Ernai geratu: erne egon
Txahal eta moxal: txahalak eta bere kume

HAMAZAZPI

Zoratzear egon: zoratzeko zorian

HAMAZORTZI

Esna: lotan egoteari utzi
Itolarri: larritasun itogarri
Eskuargi: linterna
Ulu negargarri: intziri negargarri
Ezbairik gabe: zalantzarik gabe
Agudo: arin
Arrapaladan: oso azkar
Bidezidor: bide estua
Orbel artean etzanda, aieneka, erostaka: hostoen artean etzanda, kexaka
Artega: urduri egon
Irendu: zikiratu
Xuxurla: xurrumurru
Lo-arazle: lo-eragile
Samina: mina

HEMERETZI

Agor: lehor
Istila: lokatzean
Gutxietsi: mespretxatu
Txepela: tontoa
Ume mokoa: ume txikia
Marruka: orroka
Amorratu: haserretu
Ziostan: aditz trinko
Sastraka: sasia
Oinaze: mina
Horratik: hala ere
Patuaren kontuak: zoriaren kontua

HOGEI

Abelgorri: basoko abereak
Negar-intziriak: negar-zotina
Gaubeila: gauez hildakoa zaintzea
Egun hitsa: egun zurbila
Alborengoak jota: pneumonia jota