Gerra Hotza: Kubako Krisia, Vietnamgo Gerra eta SESBren Gainbehera

Gerra Hotzaren Sarrera

Zer da Gerra Hotza? Noiz Hasi eta Amaitu Zen?

XX. mendearen bigarren erdian, mundua bi superpotentziaren arteko borrokaren mende bizi izan zen: Ameriketako Estatu Batuak (AEB) eta Sobietar Batasuna (SESB). Biek gatazka zuzena pizteko beldurra zuten, gerra nuklear baten bidez elkar suntsitzeko arriskua baitzegoen. Zehazki, Gerra Hotzak Bigarren Mundu Gerraren amaieratik (1945) bloke komunista desagertu zen arte iraun zuen, 1991 arte.

Kubako Misilen Krisia

Fidel Castroren Botere Hartzea eta AEBen Erantzuna

Kuba Ameriketako Estatu Batuen aliatua zen, baina 1959an Fidel Castrok gidaturiko gerrillak boterea eskuratu zuen. Kubako gobernu berria haien interesetarako arriskutsua zenez, Ameriketako Estatu Batuek ez zuten onartu. Hori dela eta, Kubako gobernua Sobietar Batasunera hurbildu zen eta, handik laster, Kuban erregimen komunista ezarri zen. Egoera hori oso arriskutsua zen AEBen iritziz, haien kostaldetik hurbil Sobietar Batasunaren aliatu bat egotea, hain zuzen ere.

Cochinos Badiako Inbasio Saiakera (1961)

Kubako gobernuak Sobietar Batasunari laguntza eskatu zion. Horregatik, 1961ean, CIAk prestatutako kubatar erbesteratuek Kuba inbaditu nahi izan zuten Cochinos Badiatik, AEBen babesaz. Hala ere, inbasioa erabateko porrota izan zen. Kubaren erantzuna Sobietar Batasunari laguntza militar handiagoa eskatzea izan zen.

Misilen Krisiaren Gailurra (1962) eta Konponbidea

Gatazka larriena 1962an piztu zen, AEBetako hegazkin espioiek Sobietar Batasuneko misil nuklearrak jaurtitzeko arrapalak deskubritu zituztenean Kuban. AEBetako presidente John F. Kennedyk, egoera ikusita, Kubaren itsas blokeoa agindu zuen, kanpoko hornidura militarra eragozteko. Une batean, ia gatazka zuzena sortu zen bi superpotentzien artean: Kuba blokeatzen zuten AEBetako itsasontziek uhartera hornigaiak zeramatzan sobietar konboi bati gelditzeko agindu zioten, baina sobietarrak ez ziren gelditu. Azken unean, Nikita Khrustxovek (SESBeko buruzagiak) sobietar itsasontziak erretiratzeko eta Kuban zeuden misil-arrapalak desegiteko agindua eman zuen. Une horretan, mundua gerra nuklearraren atarian egon zen.

Vietnamgo Gerra

Indotxinaren Egoera Koloniala

Indotxinako penintsula Frantziako kolonia izan zen.

Vietnamen Zatiketa Gerraren Ostean

Baina Frantziak gerra gogorra galdu ondoren, lurralde hartatik erretiratu behar izan zuen. Bake-itunean, Vietnam bi estatutan zatitzea erabaki zuten:

• Ipar Vietnam: Ho Chi Minh buru zuen erregimen komunista batek gobernatua.
• Hego Vietnam: Ngo Dinh Diem buru zuen Mendebaldearen aldeko diktadura batek gobernatua.

Herrialdea batzeko hauteskundeak aurreikusi zituzten.

Vietkong Gerrilla Komunista

Hego Vietnamen Vietkong izeneko gerrilla komunista sortu zen. Gerrilla horren helburua Hego Vietnamgo gobernua eraistea zen.

Hego Vietnamen Babesa eta AEBen Interesa

Hego Vietnamgo gobernuari, berriz, Ameriketako Estatu Batuek laguntzen zioten, komunismoa Asian hedatzearen beldur zirelako.

AEBen Esku-hartze Zuzena eta Gerraren Bilakaera

Ameriketako Estatu Batuetako armadak esku-hartze zuzena hasi zuen 1964an, eta laster 500.000 soldadu baino gehiago zituen Vietnamen. Arma kimikoak erabili zituzten eta bonbardaketa masiboak egin zituzten. Hala ere, dena alferrik izan zen, ezin izan baitzuten etsaia menderatu, komunistek gerrilla-taktikak erabili eta herriaren laguntza zutelako. Agerian geratu zen AEBetako armadak ezin zuela gerra irabazi. Gainera, gatazkaren aurkako mugimendua Mendebalde osoan zabaldu zen, baita AEBen barnean ere, telebistak gerraren irudi lazgarriak erakusten baitzituen.

AEBen Erretiratzea eta Gerraren Amaiera

Agerian geratu zen AEBetako armadak ezin zuela gerra irabazi. Gainera, gatazkaren aurkako mugimendua Mendebalde osoan zabaldu zen, baita AEBen barnean ere, telebistak gerraren irudi lazgarriak erakusten baitzituen. Azkenean, AEBetako presidenteak gerrari amaiera emango ziola agindu zuen. Hortik aurrera, su-etena adostu zen eta AEBek tropak erretiratu zituzten.

Hala ere, Ipar Vietnamen eta Hego Vietnamen arteko borrokak 1975eko apirilera arte jarraitu zuen, Vietkongek eta Ipar Vietnamgo tropek Saigon (Hego Vietnamgo hiriburua) hartu zuten arte. Vietnamgo Gerrak ondorio larriak ekarri zizkien AEBei: prestigio handia galdu zuten eta porrot militar itzela izan zen.

Bloke Komunistaren Hondamendia

Gorbatxoven Politikak eta Berlingo Harresiaren Erorrera

1985ean, Mikhail Gorbatxov aukeratu zuten SESBeko Alderdi Komunistako idazkari nagusi. Barne-politikan, erreforma demokratikoak bultzatu zituen herrialde komunistetan, Perestroika (berregituraketa ekonomikoa) eta Glasnost (gardentasun politikoa) politiken bidez. Politika berri horren adibiderik adierazgarriena 1989an Berlingo harresiaren erortzea eta Alemaniaren bateratzea izan ziren.

Sobietar Batasunaren Desegitea eta Gerra Hotzaren Amaiera

Hala ere, Sobietar Batasunak ezin izan zion eutsi armamentu-lasterketak eta barne-arazo ekonomikoek eragindako gastu militarraren zamari. Ondorioz, bloke komunista desegin egin zen, eta errepublika askok independentzia aldarrikatu zuten. 1991n Sobietar Batasuna formalki desegin zen, eta horrekin Gerra Hotza amaitutzat eman zen.

Bigarren Mundu Gerrari Buruzko Ohar Solteak

Testu nagusiarekin lotura zuzenik ez duten zenbait ohar:

• Norvegia, Danimarka, Herbehereak, Belgika eta Maginot defentsa-lerroa gainditu ondoren.
• Hungaria, Errumania, Eslovakia, Bulgaria eta Jugoslaviarekin.
• Aliatuak (britainiarrak, estatubatuarrak eta De Gaulle jeneralaren Frantzia Askeko armada).
• Tunisiaz, Aljeriaz eta Marokoz jabetu ziren.
• Hong Kong, Singapur, Malaysia, Birmania, Indonesia (Herbehereen koloniak), Guam eta Filipinak.

Japoniaren Porrota Asian eta Ozeanian (BMG)

Guadalcanalgo garaipenaren ondoren, estatubatuarren aurrerapena mailakatua baina etengabea izan zen. Uhartez uharte (Filipinak, adibidez, 1944ko urria eta 1945eko udaberria bitartean bereganatu zituzten estatubatuarrek) tropa japoniarrak beren artxipelagora hurbilduarazi zituzten. Azkenik, Hiroshiman (abuztuaren 6an) eta Nagasakin (abuztuaren 9an) estatubatuarrek lehen bonba atomikoak jaurti zituzten, eta japoniarrek errenditu egin behar izan zuten 1945eko irailaren 2an.