Batxilergoa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Lurraren barrualdearen osaera eta egitura

Lurraren osaera eta egitura azaltzen saiatzen diren eredu aipagarrienak hauek dira:

a) Eredu estatikoa edo geokimikoa

Ikuspuntu mineralogikotik sortua, geruzen konposizioaren arabera sailkatzen da. Dentsitatearen araberako banaketa:

• Lurrazala: Mohorovicic-en etenuneraino (10-70 km artekoa).
  • Lurrazal ozeanikoa: 5-10 km
  • Lurrazal kontinentala: 20-70 km
• Mantua: Gutenberg-en etenuneraino (70-2900 km artekoa).
• Nukleoa: Fe eta Ni.
  • Kanpoko nukleoa: Lehman-en etenuneraino (2900-5150 km).
  • Barneko nukleoa: Lurraren erdiguneraino (5150-6350 km).

b) Eredu dinamikoa edo geodinamikoa

Geruzen egoera fisikoan (solidoa, likidoa) eta propietate mekanikoetan (zurruna, plastikoa edo fluidoa) oinarritzen da: Litosfera, Astenosfera,...

Depresio Ondulatorioak

Easterliak (aire hotza) eta Westerliek (aire epela) 60 gradutan talka egiten dute, fronte polarra sortuz.

Fronte polarra ondulatu egiten da: aire hotza (fronte hotza) beroaren atzetik eta aire beroa (fronte beroa) hotzaren atzetik abiatzen dira, depresio ondulatorioak sortuz. Hauek Atlantikotik Europarantz datozkigu.

Fronte Beroa

Aire beroak hotzarekin talka egin eta hau poliki desplazatuko du. Talka egitean, aire beroa (arina) gora igoko da, hoztuz eta hodeiak sortuz: ninbostratoak (zeru grisa). Fronte beroak tenperatura epelak eta etengabeko prezipitazioak, intentsitate gutxikoak (**zirimiria**), ekarriko ditu.

Fronte Hotza

Aire hotza azkar mugitzen da, sendoa delako. Talka egitean aire beroa igoaraziko du. Hodeiak: kumuluak...

1. Geosfera Aztertzeko Zuzeneko Metodoak

Azaleko harrien azterketa

Azaleko harriei zuzenean begiratuta, iraganean pairatu zituzten prozesuak ondoriozta daitezke, sumendien bitartez azaleratu direlako, higadurak agerian utzi dituelako edo meteorito handiek talka egin duten eremu handietan agerian gelditu direlako.

Barneko harrien azterketa

Zientzialariak geosferaren barnealdera sartu ahal izaten dira, meatzetako indusketen bitartez edo tutu zulagailuekin egindako zundaketen bitartez. Metodo honekin, gutxi gorabehera 13 metroko sakonerako datuak neur daitezke eta harrien laginak hartzeko edo tenperatura neurtzeko balio dute.

Laginen azterketa laborategian

Harrien laginak proba fisikoekin eta kimikoekin azter daitezke edo ebaki mikroskopiko petrografikoarekin...

Aliseo haizea

Aliseo haizea: Haize iraunkorra, bereziki behe-atmosferakoa, antizikloi subtropikal batetik eskualde ekuatorialetara jotzen duena. Ipar hemisferioko aliseoek ekuatorera jotzen dute (hego mendebalderantz), eta Hego hemisferiokoek, berriz, ipar-mendebalderantz.

Antizikloia

Antizikloia: Presio handiko gunea duen eta egonkortasun atmosferikoa dakarren egoera. Antizikloietan presio atmosferikoa erdigunean handiena izaten da eta erdigunetik kanpoaldera txikitzen doa.

Azaleratze (upwelling)

Azaleratze (upwelling): Latitude altuetan, azaleko ur hotzak hondoratzen direnean, ozeano sakonetatik datozen ur hotz eta elikagai-ugariak azaleratzen dira. Ur hori azaleratzean urteetan pilatutako nutriente ugari ateratzen dira azalera, eta horrela produktu...

1. Grafiko Mota

2. Azalpena

Silizezko Eremua

1. Inguru silizeoa

• Jatorria: Aro primarioko harri zaharrek osatua.
• Kokapena: Iberiar penintsularen mendebaldean.
• Harri nagusia: Granitoa. Bi mota nagusi: kimikoki eta sakon aldatutakoa (uraren eraginez) eta arrailduren edo hausturen eraginez aldatutakoa.

2. Kareharrizko ingurua

• Jatorria: Aro tertziarioan tolestutako aro sekundarioko harriek osatua.
• Kokapena: C forma.
• Ezaugarriak: Harri gogorra da, pitzadurak sortuz apurtzen da eta urarekin erraz disolbatzen da, erliebe karstikoa sortuz.
• Forma karstikoak:
  • Lapiazak: Isurketa urek sortuak.
  • Zintzurrak: Haran estu eta sakonak.
  • Poljeak: Hondo horizontaleko sakonuneak, ur lasterrek zeharkatuak.
  • Dolinak: Ura gelditzen den lekuetan sortuak.
  • Kobazuloak: Ura pitzaduretatik iragaztean lurzoruan sortutako galeriak.
  • Leizeak:

GOI LAUTADAREN KANPOKO MENDIKATEAK

Ozeano Atlantikoko Kostak

Bizkaiko golkoaren kosta zuzena da. Gorabehera nagusiak labarrak eta zabalguneak dira. Horrez gain, itsasadarrak daude, normalean laburrak eta aho estukoak, hala nola Balonena eta Ibaizabalena; hondartza hareatsu batzuk eta tonbolak; besteak beste Gixonekoa, Santanderrekoa eta Donostiakoa.

Galiziako itsasadarrak Espainiako kostarik gorabeheratsuena dira. Itsaso Galiziako mendiguneko haustura ugarietan irekitako ibai haranetan sartzearen ondorioz eratu dira. Haran horietatik itsasoa barrualderantz 25 eta 35 kilometro bitartean sar daiteke. Besteak beste, Ortigueira, Vigo eta Arousa aipatu behar dira.

Andaluziako kosta atlantikoaren gorabehera nagusiak hauek dira: padurak, esaterako Guadalquivirren bokalean eratutakoak;...

Harriak eta erliebe mota: Silizioa, kareharria eta buztina. Modelaketa: granitikoa, karstikoa, buztintsua edo higadura diferentzialen eraginez sortua.

1. Siliziozko erliebea

Kantabriaurreko aroko eta aro primarioko harri zaharrek osatzen dute. Mendebaldean dago eta Kantabriar mendikatea, Mendikate Zentrala, Toledoko mendiak eta Sierra Morenaren mendebalderanzko adarrak ditu.

• Harri nagusia: Granitikoa.
• Erliebe granitikoa:
  • Kimikoki era sakon aldatzen da uraren eraginez.
  • Hausturen eraginez: Goi mendian ura harrien hausturetatik sartzen da eta forma hausturen kokapenaren araberakoa da.

2. Kareharrizko erliebea

Aro tertziarioan tolestutako aro sekundarioko harriek osatzen dute.

• Kokapena: Z alderantzikatua osatzen dute: Pirinioen aurretik, Euskal Mendietan,

Iberiar Penintsulako Erliebearen Ezaugarri Orokorrak

• Itxura trinkoa eta zabala: Kostaldeak zuzenak ditu.
• Batez besteko altitudea: 660 metrokoa da, eta erliebe menditsua periferian kokatzen da.

Unitate Morfoestruktural Nagusiak

• Zokaloak: Paleozoikoko harri gogorreko lautadak dira; ez dira tolesten, apurtu baizik.
• Antzinako mendiguneak: Aro tertziarioan sortuak dira, baina materialak paleozoikoak dira. Gailur biribilak dituzte. Adibideak: Mendikate Zentrala, Toledoko mendiak, Galiziako mendigunea eta Kantabriar mendikatearen mendebaldea.
• Tolestura-mendikateak: Aro tertziarioan sortu ziren, itsasoak aro sekundarioan jalkitako sedimentuak tolestean.
• Sakonuneak: Aro tertziarioko gune hondoratuak dira.
  • Arro sedimentarioak: Zokalo baten blokea hondoratzean