Batxilergoa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Hondakinen Kudeaketa eta Tratamendua

Hondakin geldoak

Eraldaketa fisiko, kimiko edo biologiko nabarmenik jasaten ez duten eta arriskutsuak ez diren hondakinak dira. Hondakin mota hauek ez dira disolbagarriak, ezta erregaiak ere; ez dira biodegradagarriak eta ez diote kalterik eragiten ukitzen duten materiari.

Hondakin erradioaktiboak

Partikula edo erradiazio ionizatzaileak askatzen dituzten eta legez onartzen dena baino erradioaktibitate maila handiagoa duten hondakinak dira. Hondakin hauek, bereziki, zentral nuklearrek sortzen dituzte, baina beste arlo batzuetan ere sortzen dira.

Berrerabiltzea

Objektu bat konpondu edo garbitu ondoren, jatorrizko helburuarekin berriro erabiltzeko aukera ematen duen sistemari deritzo berrerabiltzea. Adibidez, honako...

Baliabide Abiotikoak

Baliabide abiotikoak naturan aurkitzen diren elementu ez-bizidunak dira, gizakiak hainbat helburutarako erabiltzen dituenak.

Airea

Airea baliabide agortezina da, baina kutsadura da bere ingurumen-arazo nagusia.

Ura

Lurrazalaren %70 urez estalita dago: %97 ur gazia da eta %3 ur geza. Ura ezinbestekoa da edateko, garbitzeko, lursailak ureztatzeko eta beste hainbat jardueratarako.

Uraren tratamendua

• Potabilizazioa: Uretatik agente patogenoak eta gai kutsagarriak kentzeko prozesua da, gizakion kontsumorako egokia izan dadin.
• Arazketa: Industrietatik, nekazaritza eta abeltzaintza-instalazioetatik eta hirietatik datorren ura tratatu eta araztu egin behar da, ingurumenera itzuli aurretik.

Lurzoruak

Lurzoruak baso, nekazaritza, meatzaritza...

Hidrologia eta Geografia Fisikoko Oinarrizko Definizioak

Ibai Erregimena

Ibai baten emariak urtaroen arabera duen aldaketa da. Prezipitazioaren eta elurraren araberakoa da. Honako ibai erregimen motak bereizten dira:

• Elur erregimenekoa
• Euri erregimenekoa
• Erregimen mistokoa

Emaria (Ibai-Jarioa)

Segundu batean ibaiaren puntu batetik igarotzen den ur kantitatea da. m³/s-tan neurtzen da ibaiaren puntuetan kokatutako ur-emaria neurtzeko estazioetan.

Bi emari mota bereizten dira:

• Emari absolutua: Ibai batek urtean zehar duen ur bolumena.
• Emari erlatiboa: Urteko batez besteko emariaren eta arroaren azaleraren arteko zatidura (edo erlazioa) da.

Ibai Arroa

Urak ibai nagusi batera eta haren adarretara isurtzen dituen lur azalera da. Ibai batek bere sare hidrikoekin...

Arro Hidrografikoa: Definizioa eta Ezaugarriak

Lurraldearen atal bat da, eta bertako urak ibai nagusi batera eta horren ibaiadarretara iristen dira. Arroan ibaiak ibilgu edo ohe batetik mugitzen dira, eta modu hierarkikoan antolatutako sarea osatzen dute, azpiibaiadarretatik eta ibaiadarretatik hasi eta ibai nagusira iritsi arte.

Arroak uren banalerroen bidez banatuta daude. Adibidez, Iberiar penintsulako arroak honako hauek dira: iparraldekoa (Miño, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir), ekialdekoa (Pirinioak, Ebro, Júcar, Segura) eta hegoaldekoak. Isurialde hidrografikoa urak itsaso berera isurtzen dituzten arroen multzoa da.

Uren Banalerroa eta Isurialde Hidrografikoak

Uren banalerroa arro hidrografikoak mugatzen dituzten mendi-erliebeen tontorrek...

Ingurumen Hiztegia

A

Jaiotza-tasa:

Jaiotzen den ume kopurua populazioarekin erlazionatuta.

Jasate-ahalmena:

Lurralde batek jasan dezakeen gehiegizko erabilera.

Kanpoko prozesu geologikoak:

Eguzki-energiaren eta grabitatearen eraginez, kanpoko eragile geologikoek erliebea aldatzen edo modelatzen duten ekintzak. Kanpo eragile geologikoek (ura, airea) erliebea modelatzeko eragiten duten prozesuak dira.

Kiotoko protokoloa:

Nazioarteko ingurumen ituna, non CO₂-ren isurpena gutxitzeko egin zen akordioa. Aldaketa klimatikoen inguruan berotegi-efektua murrizteko akordioa.

Komentsalismoa:

Harreman interespezifiko mota, non komentsalak onura ateratzen duen beste espezieari kalterik egin gabe.

Konpostajea:

Materia organikoa lur organiko bihurtzeko prozesua azkartzea....

Klima eta Fenomeno Naturalak

Fronte Hotza

Aurrerantz doan airea hotza denean horrela deritzo. Ondorioz, aire beroak azkar egiten du gorantz, aire hezea azkar kondentsatzen da eta zaparradak sortzen dira.

Fronte Polarra

Aire-masa beroa eta hotzaren arteko bereizketa-eremua da.

Inbertsio Termikoa

Kutsaduraz osatutako lainoaren ondorioz, beheko aire hotzak eta goiko aire beroak ezin dira nahastu.

Ekosistemak eta Habitatak

Galeria-Basoa

Ibai-ertzetako zuhaitzek osatzen duten basoa, arku baten modukoa.

Habitata

Populazio batek hartzen duen espazioa edo ingurune fisikoa.

Ibai Baten Hidrograma

Ibai baten ur-maila, abiadura, emaria eta beste ezaugarri batzuk denborarekiko nola aldatzen diren adierazten duen grafikoa.

Hondakinak eta Kutsadura

Hiriko Hondakin Solidoak

Hiriguneetako...

E

Ekoizpen Primario Garbia

Maila bakoitzak asimilatu duen energiari, bizi-funtzioak betetzeko behar den energia kenduz gero, biomasa eran pilatzen den energia.

Ekoizpen Primarioa

Ekosistema batean biomasa zenbat handitzen den denbora-unitateko, organismo autotrofoek materia organiko berria sintetizatzen dutenean.

Ekotasa

Kalte ekologikoak konpentsatzeko jartzen den zerga bat.

Elika-baliabidea

Gizakiak bere probetxurako erabiltzen dituen elikagaiak (adibidez, arrainak).

Energia Geotermikoa

Lur barneko tenperatura altuak eta ezarritako ur korronte bat erabiliz lortzen den energia elektrikoari deitzen zaio.

Energia Berriztaezinak

Ez berez, ez gizakiaren eraginez, berritzen ez diren energia motak dira.

Energia Eolikoa

Aerosorgailuen bitartez, haizearen indarretik...

Ezaugarri orokorrak

• Homogeneotasunik eza.
• Eragina kliman, landaredian eta nekazaritzan.
• Geografia-elementuen aberastasuna.
• Bi unitate nagusi:
  • Iparraldean menditsua.
  • Hegoaldean laua: Ebroko sakonuneko lautada zabalak.

Pirineoak

Aro Tertziarioan sortuak, tolestura alpetarrean. Pirinioen ardatza, material paleozoikoak: Aiako Harria, Larrun, Aldude-Kintoa, Iratiko oihana (800-1000 m). Hego isurialdean, Senpere, Azparne (400-700 m).

Barrualdeko mendikateak

Garaienak: Orhi, Auñamendi, Hiru Errege Mahaia.

Barrualdeko sakonunea

Margak eta flyscha.

Kanpoaldeko mendikateak

Mesozoikoko eta Tertziarioko materialak: Erreniega-Leire.

Modelatu glaziarra

Kuaternarioa: Belagua, Santa Engrazia.

Euskal Mendiak

Kostako mendikatea

Gipuzkoako kostako mendikatea. Material sekundarioak:...