Batxilergoa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. CO₂-aren grafikoak

• Atmosferako CO₂-aren kontzentrazioa handitzen ari da.
• CO₂-a berotegi-efektuko gasa da.
• CO₂ gehiago egoteak berotegi-efektua indartzen du eta berotze globala areagotzen du.
• Grafiko bat aztertzean: joera azaldu, interpretatu eta ondorioa atera.

2. Klima-aldaketa

• Lurraren historian klima-aldaketak gertatu dira, baina gaur egungoa oso azkar gertatzen ari da.
• Gaur egungo klima-aldaketaren eragile nagusia gizakiaren jarduera da.
• Erregai fosilak erretzeak CO₂ kantitatea handitzen du.
• Berotegi-efektu naturala beharrezkoa da bizitzarako; gizakiak, ordea, indartu egin du.

Ebidentziak:

• Tenperatura globala igo da.
• Glaziarrak urtzen ari dira.
• Itsas maila igotzen ari da.

3. Korronte termohalinoak eta AMOCa

• Korronte termohalinoak: Uraren

Mineralen ezaugarri fisikoak

Mineralen ezaugarri nagusiak hauek dira: hausturak, esfoliazioa, gogortasuna, zailtasuna, fusio, kolorea, errefrakzioa (mineralak argia norabide guztietan abiadura berean hedatzen du; bikoitza bada, norabide batean azkarrago), luminiszentzia, disdira, magnetismoa eta elektrikoak.

Litosferaren irudikapena (dibujo)

1. Litosfera
2. Mantua
3. Fosa ozeanikoa
4. Arku-isla bolkanikoa
5. Subdukzioa
6. Litosfera ozeanikoa
7. Magmaren igoera
8. Ozeano Bareko dortsala
9. Fosa
10. Subdukzioa
11. Andeak
12. Hego Amerikako plaka
13. Litosfera ozeanikoa
14. Riftа (Ozeano Atlantikoko dortsala)
15. Magmaren igoera
16. Faila eraldatzailea
17. Plaka kontinentala

Wilson zikloa (litosferaren bilakaeraren eredua)

1. Kontinentea zatitzea: plaken tentsioak zortzen dira.
2. Rift fasea: Afrikako Rift Valley-n bezala, plakak

Erliebea

Erliebeak:

Kosta Erliebea:

Atlantikoa: Bizkaiko golkoa kosta zuzena da, gorabeherak, itsaslabarrak eta itsasadarrak dituena. Galiziako itsasafarra Espainiako gorabeheratsuena da, rias baixa-altas banatuta. Andaluziako kosta erliebe zuzena eta baxua da, gorabeherak padurak dituena.

Mediterraneoa: Gibraltarretik Ekialdera, Andaluzia tarte labartsua eta tarte baxua du; Valentzia hondo zabalekoa da; Katalunia hegoaldean ordoki txiki eta lauak ditu, eta iparraldean labarrak eta kalak.

Uharte Erliebeak

Uharte Baleariarrak:

• Menorca: Katalunia mendien luzapena, materiala paleozoikoa, iparraldean tramuntana mendia, hegoaldean lautada karexarriduna, materiala mesozoikoa.
• Eivissa eta Mallorca: Subbetiko mendien luzapena. Mallorca iparraldean tramuntana

Iberiar Penintsulako erliebea: mesetak eta mendikateak

Erliebea-unitate bakoitzak homogeneotasun handia du egituretan, materialetan eta adin geologikoan.

Meseta

• Lur garaien ingurua da, eta bere inguruan antolatzen da erliebea.
• Orogenesi alpetarrean atlantikorantz okertu zen; beraz, altuera gutxiago dauka mendebaldean.

a) Zokaloa

Aro arkaikoan sortu zen. Leku batzuetan zokalo higatua ikusi ahal da, esaterako mesetaren mendebaldean.

b) Barnealdeko mendilerroak

Erdialdekoak

• Tolestura alpinoaren ondorioz, bloke handiak mugitu eta osatu ziren gailur altuekin.
• Material zaharrak (granitoa) dira.
• Gailur ez tontordunak, higatuak, gainazal horizontala dutenak.
• Glaziarren eragina 1800-2500 m artean: zirku glaziarrak.
• Mendilerro nagusiak: Guadarrama, Somosierra eta

Lápiz corrector - Blanco · Agitar antes de usar

Euskal Herriko erliebea unitate orogenesikoa da. Pentsatu behar da Aro Tertziarioan sortu zela, plaka iberiarra eta europarra talka egitean. Materialak altxatu eta tolestu egin ziren, eta horrela sortu ziren Pirinioak, mendizerrak, Aralar, Aizkorri, Anboto eta Gorbeia.

Hiru erregio nagusi bereiz daitezke: Arlas eta Orhy.

1. Pirinioak

Euskal Herriko eremu kontinentala eta Nafarroako ipar-ekialdetik hedatzen dira, hiru erregio mailaka hasi eta Larrun raino.

A) Pirinioen ardatza

• Ez oso garaiak, malda handikoak.
• Ibaien jarduera biziak haitz-arteak sortu ditu.
• Material paleozoikoak: Larrun eta Urtzumendi.

B) Pirinioen hego isurialdea

• Barrualdeko mendiak sektore garaiena eta hedadura handiena dute (Aunamendi,

Kristal-sareak:osagaiak 4 era: atomoak, ioiak, ioi-taldeak,molekulak. Osagai hauen antolamendu geometrikoaren arabera kristal sarea eratu. Bravais sarea, hamalau mota:trikliniko,monokliniko, erronbiko, erronbiko, erronboedriko, hexagonala, tetragonala, kubikoa.mononikliniko bakuna, monokliniko base zentratuduna, erronbikoa, erronbiko alde eta base zentraduna, erronbikoa zentratua, erronboedrikoa, hexagonala, tetragonal bakuna, tetragonal zentratua, kubiko bakuna, kubiko alde zentratua, kubiko zentrata

Metaforfimo motak: dinamikoa: presio handiak, lurrazaletik gertu.Termikoa: tenperatua handia magma poltsa gertu, harri trinko eta txiki. Termodinamikoa: harri masa handietan

ITSASERTZEKO MODELATZEA: Itsasoko urak hiru mugimendu mende daude: Olatuak,itsaslasterrak eta itsas saldiak. Itsasoak higadura garraio eta sedimentazio. HIGADURA SORTUTAKO ITSASERTZEKO FORMAK: Itsaslabarra: Itsasertzeko higadura forma ohikoena da eta itsasoa azaleratutako lurretik banantzen duen malkarra da forma horren ezaugarri nagusia. Azpijana sortzen da. Azpijanaren dauden harriak hegal bat sortzen dute,hegala urteak pasa eta gero erori egingo dira. Abrasio-plataforma: itsaslabarraren oinarrian dagoen gainazal horizontala.Harkaitzak eta badiak: Itsasertzean itsas higadurarekiko erresistenteak diren harriak eta hain erresisteak ez direnak ere,harkaitzak eta lurmuturrak bidiekin txandatzen dituen kostaldeak osatutako dira. –Kostaldeko

3.2 Multzoa

ARROKAK SORTZEN DITUZTEN PROZESUAK ETA INGURUAK