Batxilergoa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Atmosferako Osagaiak eta Klima Faktoreak

Atmosferan aztertu eta neur daitezkeen osagaiak. Aldaketa handiak izan ditzakete klimaren faktoreen eraginaren arabera.

1. Intsolazioa eta Hodeiak

a) Intsolazioa: Lurrazalak jasotako eguzki-erradiazioaren kantitatea. Kontraste handiak Bizkaiko golkoaren eta intsolazio handiko inguruen artean.

b) Hodeiak: Atmosferaren egoera bat, zerua hodeiz estalita. Bizkaiko golkoaren inguruan hodei gehien.

2. Airearen Tenperatura

Tenperatura airearen berotasun-maila da. Espainian faktore nagusiak latitudea, itsasora dagoen distantzia eta altuera dira.

a) Urteko tenperatura-bihartea: Hilabetetik beroeneko eta hotzeneko batez besteko tenperaturen arteko aldea.

b) Izozteak: Airearen tenperatura 0ºC-tik beherakoa. Izozteak irradiaziozkoak...

Unitate Morfoestruktural Motak

Erliebeak barrualdean hartzen dituen formak eta eraketak dira, eta indar tektonikoen arabera sailkatzen dira unitateak.

1. Zokaloak

• Sorrera: Era Primarioko mendikateen erosio/higadura luzearen ondorioz eratutako lautadak edo goi-lautadak dira.
• Materiala: Material paleozoiko oso gogorrak dira: granitoa, arbela eta kuartzita.
• Itxura: Erliebe horizontalak izaten dira orokorrean, baina beste presio batzuen eragina badute, haien material zurrunak ez dira tolesten, hautsi egiten dira. Ondorioz, bloke bat altxatu (horst) eta bestea hondoratu (graben) egiten da, egitura germanikoa sortuz.
• Kokapena: Penintsularen mendebaldea.
• Adibideak: Zokalo hertziniarra.

2. Antzinako Mendiguneak edo Mazizo Zaharrak

• Sorrera: Era Tertziarioan

Inguru silizeoa

Noiz: Aro Kanbriarra eta Primarioa.

Non: Iberiar penintsularen mendebaldean, Kantabriar mendikatearen, mendikate zentralaren, Toledoko mendien eta Sierra Morenaren mendebalderantz adarrak ditu. Beste inguru batzuetan ere aurki daiteke.

Mota: Granitoa.

Erliebe mota:

• Granitoa kimikoki eta sakon aldatzen da uraren eraginez.
• Kristalak deskonposatu eta harea horixka arrea bihurtzen da.
• Granitoa harriaren arrailduraren edo ahusturaren eraginez aldatzen da.
• Formak desberdinak dira altitudearen arabera.

Inguru buztintsua

Noiz: Tertziarioan eta Kuaternarioan.

Non: Ipar eta Hego goi-ordokietan, Ebroren eta Guadalquivirren sakonuneetan, inguru hondoratuetan eta Mediterraneoko kostako lautadetan.

Harri mota: Buztina.

Erliebe mota: Horizontala. Material...

1. Pirinioak: Hiru Erregeen Mahaitik (2.428 m) hasi eta Larruneraino (900 m) hedatzen dira.

• 1.1. Ardatzetako Pirinioak: Larrun, Irati eta Aiako Harriak dira mendi nagusiak. Ez dira oso garaiak. Materiala kuartzitak, granitoak eta kareharriak dira. Ibaien jarduera oso bizia da eta haitzarte sakonak sorrarazi ditu.

• 1.2. Pirinioen Hego isurialdea:

• • 1.2.1. Barrualdeko mendikateak: garaiena eta hedadura handikoenak dira (Orhi 2.021 m; Auñamendi 2.521). Horma bertikalak eta ibaiek sortutako arroilak.

• • 1.2.2. Barrualdeko sakonuneak: Irunberritik Iruñeraino eta Arakileko korridoretik luzatzen da. Material tertziarioak, flysch eta marga sektoreak nabarmentzen dira.

• • 1.2.3. Kanpoaldeko mendikateak: Erreniega, Alaitz, Izko eta Leire. Tertziarioko materialez

Inguru Silizeoa: Jatorria eta Ezaugarriak

• Noiz sortu? Kanbriarraurreko aroan eta Aro Primarioan.
• Kokapena: Iberiar penintsularen mendebaldean, Kantauriar mendikatean, Mendikate Zentralean, Toledoko mendietan eta Sierra Morenan.
• Harri nagusia: Granitoa.

Erliebe Granitikoa

Granitoa bi modutan aldatzen da:

1. Uraren eraginez, granitoa kimikoki eta sakon aldatzen da.
2. Arrailduren eta hausturen eraginez aldatu:

• Goi mendian: Ura harrien hausturetatik iragazi, tontor zorrotzak eta harritzak pilatu.
• Garaiak ez diren inguruetan: Formak hausturen kokapenaren araberakoak dira:
  • Arraildurak paraleloak badira: Domo izeneko forma biribilduak dituen paisaia sortu.
  • Perpendikularrak badira: Bolak sortu, bata bestearen gainean pilatzean berrokalak sortu, eta bolak mendien hegaletan

Geosferaren Geruzak Etenune Sismikoen Arabera

Metodo sismikoen bidez erdietsitako informazioa harrien konposizioari, egiturari, tenperaturari, presioari edo adinari buruzko beste azterketa-metodoen bidez lortutako datuekin osatzen da. Horren guztiaren emaitza da Lurraren barne-egiturari buruz dugun ezagutza.

Lurrazala

Lurrak kanpoaldean duen geruza solidoa da, eta geosferaren bolumenaren % 1,6 hartzen du. Mohorovicicen etenuneak Mantuarekin mugatzen du. Tenperaturak sakonerarekin egiten duen gorakadari gradiente geotermiko deitzen zaio, eta, batez beste, 30 ºC igotzen da kilometro bakoitzeko.

Geruzaren lodieran, egituran eta konposizioan oinarrituta, bi lurrazal mota bereizten dira:

Lurrazal Kontinentala

• Lodiera: Aldakorra da, 30-40 km ingurukoa

Espainiako Erliebearen Bilakaera Geologikoa

Aro Arkaikoa edo Kanbriarraurrea (4000-600 milioi urte)

Arbelak eta gneisak osatzen zuten.

Aro Primarioa edo Paleozoikoa (600-255 milioi urte)

Orogenesi hertziniarra gertatu zen. Material silizeoekin eratuta: granitoa, arbela...

Aro Sekundarioa edo Mesozoikoa (225-68 milioi urte)

Higadura eta sedimentazioa izan ziren nagusi.

Aro Tertziarioa (68-1,7 milioi urte)

Alpetar orogenesia:

• Alpetar mendikateak sortu ziren.
• Sakonune aurrealpetarrak eratu ziren.
• Goi-lautadak alpetar orogenesiaren eragina izan zuen:
  • Atlantikorantz inklinatu zen.
  • Ekialdeko eta hegoaldeko mendi-ertzak eratu ziren.
  • Goi-lautadako zokaloak, hausturak eta failak sortu ziren. Bloke altxatuek goi-lautadaren iparraldeko mendigunea eta goi-lautadaren

Estratigrafiaren helburua erregistro estratigrafikoa interpretatzea da; horretarako, geruzen ezaugarriak ikertzen dira, horietan erregistraturiko gertaerak identifikatzeko eta Lurraren historian kokatzeko.

Estratigrafiaren Oinarrizko Printzipioak

Geruzetan erregistraturiko gertaerak interpretatzeko eta denboran antolatzeko, serie estratigrafikoei oinarrizko printzipio hauek aplikatzen zaizkie:

• Aktualismoaren Printzipioa
• Gertaera Geologikoen Segidaren Printzipioa
• Gainjartzearen Printzipioa
• Segida Faunistikoaren Printzipioa

Aktualismoaren Printzipioa

Aktualismoaren Printzipioaren arabera, iraganean gaur egungo mekanismo geologiko berdinek jardun zuten. Adibidez, arroka batzuetan ripple-marks deritzenak ikusten dira, olatuek hondartzetako harean eratutako...