Lurraren barne egitura eta litosferaren eboluzioa: mineralak, plaka tektonika eta neurketa metodoak
Mineralen ezaugarri fisikoak
Mineralen ezaugarri nagusiak hauek dira: hausturak, esfoliazioa, gogortasuna, zailtasuna, fusio, kolorea, errefrakzioa (mineralak argia norabide guztietan abiadura berean hedatzen du; bikoitza bada, norabide batean azkarrago), luminiszentzia, disdira, magnetismoa eta elektrikoak.
Litosferaren irudikapena (dibujo)
- Litosfera
- Mantua
- Fosa ozeanikoa
- Arku-isla bolkanikoa
- Subdukzioa
- Litosfera ozeanikoa
- Magmaren igoera
- Ozeano Bareko dortsala
- Fosa
- Subdukzioa
- Andeak
- Hego Amerikako plaka
- Litosfera ozeanikoa
- Riftа (Ozeano Atlantikoko dortsala)
- Magmaren igoera
- Faila eraldatzailea
- Plaka kontinentala
Wilson zikloa (litosferaren bilakaeraren eredua)
- Kontinentea zatitzea: plaken tentsioak zortzen dira.
- Rift fasea: Afrikako Rift Valley-n bezala, plakak aldentzen dira eta litosfera hondoratzen da.
- Itsas Gorriaren fasea: sortutako riftа ozeano batera hedatzen da, urez betetzen da eta itsaso bat sortzen da.
- Ozeanoaren hedapena: dortsala sortzen da; litosfera ozeanikoa bi ertz kontinentaletan hedatzen da eta sedimentatzen da (Atlantikoa).
- Ozeano murrizketa: itsas hondoetan litosfera ozeanikoa hautsi eta subduzitzen da; itsas hondoa murrizten duen ertz konbergentea sortzen da (Ozeano Bareko ekialdea).
- Kontinenteen talka: litosfera ozeanikoa subduzitzen da, ozeanoa itxi eta kontinenteen talka gertatzen da; mendikatea sortzen da (Himalaya).
Lurraren eraketa
Lurraren eraketa (duela 4.550 milioi urte):
- Planetesimalen kondentsazioa eta urtzea.
- Dentsitate banaketa: nukleo metalikoa eta atmosfera primitiboa sortzen dira.
- Hoztea eta eboluzioa: lurrazal primitiboa eta hidrosfera sortzen dira (atmosferako ur lurruna prezipitatu eta kondentsatzen da).
Lurraren barne egitura ikertzeko metodoak
Zuzeneko metodoak
Geosferaren harrien laginetan egindako behaketak: zundaketak, meatzeko indusketak, laginen azterketa eta harrien azterketa.
Zeharkako metodoak
- Grabimetrikoa: anomaliak (barneko harrien dentsitatean/konposizioan aldaketak).
- Magnetikoa: kanpo nukleoa urtua eta barne nukleoa solidoa.
- Elektrikoa: korronte elektrikoak neurtzea; eroankortasun elektrikoa.
- Geotermikoa: fluxua (handiagoa: mantu sakoneko harri beroak; txikiagoa: lurrazal oso lodia).
- Meteoritoen azterketa: sideritoak (Fe eta Ni), siderolitoak (mantuaren konposizioa) eta aerolitoak (lurrazalaren konposizioa).
- Sismikoa: lurrikaren bibrazioen azterketa: uhin P, S eta azaleko uhinak. Lurraren etenak: Moho (20 km), Gutenberg (2.900 km), Lehmann (5.100 km).
Teknologia
Teledetekzioa (sentsore bidez urrutiko informazioa), kokapena (GPS) eta geografia informazio sistemak (GIS).