Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lurrunketa, Ebapotranspirazioa eta Idortasuna

a) Lurrunketa ura giroko tenperaturan lurrun bihurtzeko prozesua da. Intentsitatea handiagoa da tenperatura altuagoetan. Hegoaldean, udan, eguneko ordu zentraletan handiagoa da.

b) Ebapotranspirazioa lurrazalak hezetasuna galtzea da, intsolazioaren eta landareen eta lurzoruaren transpirazioaren eraginez. Benetako ebapotranspirazioa egiaz gertatzen dena da, eta ebapotranspirazio potentziala ur kantitate nahikoa egongo balitz gertatuko litzatekeena da.

c) Idortasuna lurzoruan eta atmosferan behar besteko ura ez egotea da. Zenbat eta tenperatura altuagoa izan eta prezipitazio bolumena txikiagoa, orduan eta idortasun handiagoa.

• Hileko idortasuna: Gaussen indizearekin neurtzen da. Hilabete bat lehorra da

Hiri Hierarkia: Sarrera

Hiri-sistema bateko hirien ezaugarriak tamaina eta gauzatzen dituzten eginkizunak dira. Horien arabera, eragina inguru handiago edo txikiago batean gauzatzen dute eta hiri sisteman kokapen hierarkikoa dute. Neurri demografikoaren, eginkizun eta eragin-esparruaren hedaduraren arabera, Espainiako hiriek antolaketa hierarkikoa dute, metropoliak...

Metropoliak

Hiri nagusi batek eta inguruko zenbait udalerrik sortutako hiri-aglomerazioa da. Egun, metropoli eremu funtzionaltzat jotzen dira, ezaugarri jakin hauek dituztenak: erdigunean, harri eta konplexutasun funtzional handiko hiri bat egotea; periferiatik mugimendu pendularrak izatea; jarraitutasun arkitektonikoa edukitzea... bere eraginpeko eremuarekin lotzeko.

Konurbazioa

Haztearen...

Txina

Azalera: 9,5 milioi km² ditu. Ozeano Bareko potentzia da, ahalmen demografiko, militar eta zientifiko handiarekin.

Txinak merkatu sozialista ezarri zuen, ekonomiaren planifikazioa estatuaren jabetzaren liberalizazio gero eta handiagoarekin uztartzen da.

Biztanleria eta Urbanizazioa

• Biztanleria: Munduko handiena, 1.313,9 milioi biztanlekoa da. Gehienak kostaldeko ordokietan eta Yangzi ibaiaren haranean bizi dira. Hazkunde natural eta heriotza tasa txikiak ditu.
• Urbanizazioa: Txikia da. Hiri nagusiak:
  • Pekin
  • Shanghai
  • Tianjin

Jarduera Ekonomikoak

• Nekazaritza Jarduerak

  Biztanleriaren zati handi batek dihardu. Ureztatzea zabaldu da eta teknikak hobetu dira. Produkzio espezializatua dago, batez ere mendebaldean.

  • Arroz soroak

• Industria Jarduerak

  Baliabide

Ekonomia eta Industria: Oinarrizko Kontzeptuak

Lehengaiak eta Baliabideak

• Lehengaiak: Naturako elementuak dira, gizakiok zuzenean kontsumitzeko, produktuak sortzeko eta energia-beharrak asetzeko erabiltzen ditugunak. Hiru lehengai mota daude: animalia-, landare- eta mineral-jatorrikoak.
• Baliabide Berriztagarriak: Ez dira agortzen, edo denbora laburra behar da kontsumitu ondoren berriztatzeko.
• Baliabide Berriztaezinak: Oso kantitate mugatuan daude naturan, edo haien sortze-prozesua oso geldoa da.

Energia-Iturriak

• Energia-iturria: Industria-prozesuetan eta garraioan behar den indarrez hornitzen duten natura-baliabideei esaten zaie.
• Energia nuklearra: Energia elektriko nuklearra mineral erradioaktiboen atomoen fisio-hausturatik sortzen da. Fisio-prozesua

Alde Zaharra

Alde Zaharra jatorrizko hiri-zatia da, XIX. mendearen erdialdean industrializazioa hasi arte urbanizatutakoa. Gaur egungo hiriaren azalera txikia hartzen du, baina balio handia du, kultura-ondarea baita.

Zabalgunea

Zabalgunea XIX. mendearen erdialdetik XX. mendearen lehen herenaren artean hirietan sortuko den espazio berria da, eta burgesiak hiria hazteko zituen nahiei erantzuten die. Beraz, burgesiaren ordena (plano erregularra du), higienea (zoladura, estolderia, ur-hornikuntza eta espazio berdeak ditu) eta onura ekonomikoa (etxebizitzak eraikita, denden eta garraioen bidez lortuta) islatzen ditu.

CBD (Central Business District)

CBD (Central Business District) hiri bateko gune zentrala da. Bertan bulegoak, dendak… kokatzen dira,...

Migrazio Kontzeptu Orokorrak

Emigrazioa: biztanleak jaioterritik irtetea.

Immigrazioa: biztanleak jomuga batera iristea.

Migrazio saldoa: immigrazioaren eta emigrazioaren urteko balantzea.

Barne Migrazioak

Mugen barruan egiten diren biztanleen mugimenduak dira.

Tradiziozko Barne Migrazioak (XIX. azkena - 1975)

XIX. mendearen azken herenetik 1975 arte garatu ziren.

Bi mota nagusi:

• Urtaroko eta Aldizkako Migrazioak (XIX. azkena - 1970):
  Arrazoiak: lana eta diru-sarrera handiagoak lortzea zen helburua. Landa-inguru batzuetara egindako urtaroko desplazamenduak ziren, baita landa-eremutik hirira aldi baterako egindakoak ere.
• Nekazaritza Exodoa (1900-1975):
  Landa-eremutik hirirako mugimendu masiboa izan zen.
  Etapak:
  • XX. mendearen lehen herena: Bolumen moderatua

Euskal Herriko Klima: Osagaiak

• Hodeiak eta Intsolazioa

  Hodeiak ugariak dira eta intsolazioa urria. Horren arrazoia da lurraldea zeharkatzen duten mendilerroen eraginez iparraldetik datozen itsas fluxuek hezetasuna kondentsatu eta barrualdeko goi-ordokietan (Gasteizko lautada) hodeiak eratzen dituztelako.

• Prezipitazioak

  Prezipitazioen kopuru osoa ugaria da (Bizkaian, Gipuzkoan eta Euskal Herri kontinentalean) eta urriagoa Araban eta Nafarroa Garaian; banaketa nahiko erregularra da. Minimoa udan izaten da, baina ez dago hilabete lehorrik, Azoreetako antizikloiak udan latitudez igotzean kostaldearen ekialdeko muturra gutxiago babesten duelako. Euriaren intentsitatea handia da. Intentsitate hori azaltzeko, orografia eta udaren amaieran nahiz udazkenean

Aurkikuntza Handien Arrazoiak

• Nabigatzeko tresnak hobetu: iparrorratza, nabigazio kartak, astrolabioa.
• Espainian eta Portugalen itsasontziak hobetu eta karabela sortu.
• Liburuak zabaldu (Imago Mundi); horien esker, Lurra biribila zela pentsatzen zen.
• Konstantinopla turkien esku 1453.

Konkistatzaile Handiak

• Hernán Cortés Kubatik abiatu Mexiko konkistatzera 1519an. 1521ean Tenochtitlan konkistatu eta Moctezuma erregea menderatu.
• Francisco Pizarro Peruko konkistatzailea.
• Almagro, Orellana, Valdivia, Coronado eta Cabeza de Vaca.

Indien Antolaketa

Amerikako gai guztiak 1524an sortutako erakundean zentralizatu ziren, Indietako Kontseilua izenekoan.

• Amerikako lurraldean, Peruko eta Espainiako erregeorderriak sortu ziren.
• Entzutegiak justizia auzitegiak ziren.

Hiri Kontzeptua

Kuantitatiboa

Gizon-emakumeen kopuruan oinarritzen da. Irizpide hori aldatu egiten da herrialde batetik bestera.

Kualitatiboa

Kontuan hartzen dira biztanle-dentsitatea, populazio-mota bildua, azpiegitura-eskaintza zabala eta biztanleek, batez ere, hirugarren sektorean lan egitea.

Hiri-Morfologia

Plano Irregularra

Kale estuak eta bihurriak ditu. Itxura batean ez dago ordenarik, eta eraikin gabeko espazioak falta dira. Biztanleen antolamenduaren arabera jarraitu dute eraikitzen. Horrelako planak hirietako zatirik zaharrenak dira.

Plano Ortogonala

Kaleak zuzenak eta zabalak dira, eta perpendikularki gurutzatzen dira. XIX. mendeko zabalguneetan nahiko ohikoak dira.

Plano Lineala

Forma luzatua du, komunikabide baten ondoan, ibai baten ondoan...

Abeltzaintza tradizionalean, inguru berean zenbait espezie aldi berean zeuden, arraza autoktonoak garapen urrikoak ziren, ustiapen txikietan teknika atzeratuak erabiltzen ziren eta sistema estentsiboak ziren nagusi. Horrela, espazio asko erabiltzen zen, eskulan ugari behar zen, eta etekina urria zen. Gaur egungo abeltzaintzak, ordea, aldaketa handiak izan ditu egiturari eta produkzioari dagokienez. Ondorioz, etekinak nabarmen hazi dira.

Abeltzaintzaren Egiturazko Aldaketak

• Espezializazioa eta Arraza Autoktonoak

  Abeltzaintzak espezializaziorako joera du: okela edo esnea sortzen da. Horren ondorioz, bertako arrazen ordez, atzerriko arraza hautatuak ezarri dira, eta egokitasun mistoko arrazak ia erabat galdu dira. Hala ere, arraza autoktonoak berreskuratzen