Hiriak: Kontzeptua, Morfologia, Egitura eta Arazoak

Hiri Kontzeptua

Kuantitatiboa

Gizon-emakumeen kopuruan oinarritzen da. Irizpide hori aldatu egiten da herrialde batetik bestera.

Kualitatiboa

Kontuan hartzen dira biztanle-dentsitatea, populazio-mota bildua, azpiegitura-eskaintza zabala eta biztanleek, batez ere, hirugarren sektorean lan egitea.

Hiri-Morfologia

Plano Irregularra

Kale estuak eta bihurriak ditu. Itxura batean ez dago ordenarik, eta eraikin gabeko espazioak falta dira. Biztanleen antolamenduaren arabera jarraitu dute eraikitzen. Horrelako planak hirietako zatirik zaharrenak dira.

Plano Ortogonala

Kaleak zuzenak eta zabalak dira, eta perpendikularki gurutzatzen dira. XIX. mendeko zabalguneetan nahiko ohikoak dira.

Plano Lineala

Forma luzatua du, komunikabide baten ondoan, ibai baten ondoan edo kostaldean garatu delako.

Plano Erradio-Zentrikoa

Zentro bat oinarri eta erreferentzia hartuta, kaleak hortik abiatzen dira, modu erradialean, eta artean beste kale zentrokide batzuen bidez komunikatzen dira.

Hiri Egitura

Alde Zaharra

Hiri-bilbe itxia du, hiriaren zati txiki bat hartzen du, eta eraikin eta monumentu historiko eta artistikoak kokatzen dira bertan. Etxebizitzak berritzeko laguntzak ematen dira, eta oinezkoei ematen zaie lehentasuna.

Zabalgunea

Industrializazioarekin, biztanleria izugarri hazi zen. Harresiak eraitsi eta espazio berriak sortu ziren XIX. mendearen erdialdean eta XX. mendearen hasieran. Plano ortogonaletan eta kale zabaletan oinarrituta eraiki ziren, burgesiaren etxebizitzak kokatzeko. Zerbitzu hauek eskaini ziren: zolaketa, estolderia, ur-hornidura, berdeguneak. XIX. mendean, trenbideen inguruetan industrialdeak eta langileen auzoak sortu ziren. Askotan bilbe itxikoak ziren, kalitate apaleko etxebizitza txikiekin. Gaur egun batzuk birmoldatu egin dituzte; beste batzuk, ordea, hondatuta jarraitzen dute.

Hiriaren Kanpoaldea

Hirigunetik urrunduta dauden auzoak dira, azken hamarkadetan sortuak. Batzuetan herriak bereganatu ditu, nekazaritza-inguruneetako lurrak eta bizimodua hirikoarekin nahastu dira. Ingurune hauek bereizten dira:

• Bizitegi-izaerako auzoak

  • Hondakin-materialekin egindakoak, ilegalki, eta ez daukate oinarrizko zerbitzurik.
  • Lotarako auzoak: familia bakarreko etxebizitzak edo etxaldi handiak dituztenak.
  • Goi-mailako biztanleen bizitegi-auzoak: familia bakarrekoak, elkarri atxikitakoak.

• Industrialdea

  Garraiobideen ondoan kokatuta; batzuk inolako kontrolik gabe, beste batzuk, berriz, nabe ugari dituzte.

• Ekipamendu-inguruneak

  Merkataritzarako eta zerbitzuetarako gune handiak dira (ikastetxeak, kiroldegiak, etab.). Horiek espazio zabala eta lurzoru merkea bilatuz sortu dira.

Hirietako Arazoak

• Ingurumenaren kutsadura
• Hornidura-arazoak
• Etxebizitza-arazoak: Etxebizitzen prezioak oso altuak dira, eta soilik errenta handieneko pertsonek eros ditzakete. Errenta txikiak dituzten herritarrek interes txikiko maileguetara jo behar izaten dute edo etxebizitza-promozio publikoetara.
• Udalen finantza-arazoak: Hiriek sortzen dituzten gastu ikaragarrien ondorioz, udalek finantza-arazoak izaten dituzte. Zirkulazio-arazoak eta hiriaren hazkundearen kontrola ere ohiko arazoak dira hirietan.