Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Aniztasuna gizarte bakoitzaren barruan

Sarrera

Gizakiak betidanik taldetan bildu izan dira: lehenengo klan eta tribuetan, geroago herri, hiri, estatu, inperioetan. Gizartean mailak bereizten dira, hierarkia baten arabera antolatutak. Ez dago hierarkierik gabeko gizarterik. Pertsonek egokitu zaien gizarte-maila aldatzeko duten erraztasunen edo zailtasunen arabera, bi gizarte mota bereizten dira: gizarte estatiko edo itxia eta gizarte dinamiko eta irekia. Aldaketek gizarte osoaren egiturari eragiten diotenean, gizarte-iraultza gertatu dela esaten dugu.

• Iraultza neolitikoa: nomadak izateari utzi zioten, kontzienteak zirela nekazaritza eginez berriz janaria lortuko zutela.
• Iraultza liberalak: berdintasuna zegoen legearen aurrean, estamentuak kendu

Espainiako errepide sarea

Sarrera

Espainiako 2008ko errepide sareak bidaiari eta merkantzien trafikoaren gehiengoa hartzen du. Azpiegitura garrantzitsua da irisgarritasuna errazten duelako eta lurraldearen egituraketan laguntzen duelako. Bere egitura erradiala, XVIII. mendean Borboitarrek ezarria, nabarmena da. 1960ko hamarkadan, sareak modernizazioa jasan zuen, baina egitura erradiala mantenduz.

Egitura erradiala

Egitura erradial hau garraio sistema guztietan islatzen da (errepide, trenbide, airekoa), Madril zentroa izanik. Zentroa eta periferiaren arteko komunikazioa errazten badu ere, zeharkako loturak oztopatzen ditu.

Erliebearen eragina

Espainiako errepide sarearen eragozpen bat erliebea da. Zailtasun topografikoek, pendizek eta klimaren ezaugarriek...

1. Industriaren Aldiko Urbanizazioa

a) Urbanizazio-tasa hazkunde handia.

b) Faktoreak:

• Administratiboak: Hiriburu hautatutako hirien hazkundea bultzatu.
• Ekonomiko-sozialak: Industria modernoa sortu, nekazaritza erakarri.

c) Etapak:

1. 1 (XIX. mend.) Pilaketa demografikoa txikia (%24,6). Industralizazioa ahula, urbanizazio-faktore eta itsas-merkataritza izatea.
2. 2 (XIX. mend.) Hirien hazkunde nabarmena. Hiri-hazkundearen faktore nagusia industria zen, landako biztanleria hiri industrializatuetara erakarri zuena.
3. 3. Gerra Zibilak eta gerra osteak hirien hazkundea geldiarazi zuten. Hiriek arazoak jasan zituzten, eta Francoren erregimenak industria sustatu zuen, eta industria horiek hartu zituzten hiriak asko hasi ziren (Madril, Bartzelona eta Bilbo).
4. 4. Garapenaren

Landa Eremuko Jarduerak

Ustiategiak minifundistak dira (10 ha baino gutxiago). Nekazariek lursail txikiak dituzte, heskaien bidez bananduta eta bata bestetik urrunduta. Hori dela eta, errentagarritasuna gutxitu eta mekanizazioa zaildu egiten da. Hori zuzentzeko, lursailak bateratzea proposatu da, baina emaitza gutxi lortu dira. Kasu batzuetan, denbora partzialean landutako minifundio tradizionalak dira eta etekin txikiak eragiten dituzte; beste kasu batzuetan, ustiategi modernoak dira, plastikoen azpiko barazki-ekoizpenera bideratuak eta askoz ere errentagarriagoak.

Lurraren edukitza-erregimena aldatu da. Iraganean, lurraren jabetza eta beronen ustiaketa bereizita zeuden, zeren eta gehienetan jabeak lurraren ustiapena beste pertsona bati lagatzen...

Alde Zaharra: Sorreratik XIX. Mendera Arte

Alde zaharra hiriaren jatorrizko gunea da, XIX. mendera arte urbanizatutako zatia hartzen duena. Harresiz inguratuta egon ohi zen, eta planoari dagokionez, erregularra, erradiozentrikoa edo koadrikula itxurakoa izan zitekeen. Bideak estuak eta itxiak ziren, eta lurzoruaren erabilera anitzak eta gizarte maila desberdinak nahasten ziren bertan.

• Hiri erromatarra: Bi bide nagusi gurutzatzen ziren.
• Erdi Aroko hiri kristaua: Harresiak, askotariko planoak, elizak eta jauregiak zituen ezaugarri.
• Erdi Aroko hiri musulmana: Harresia, plano oso irregularra eta meskitak zituen.
• Pizkundea: Plaza eta kale nagusiak, merkatua, udaletxea eta fatxada uniformeak agertu ziren.
• Barroko ilustrazioa: Kale zabalak, plazak, lorategiak

Tertziarizazioa

Ekonomiaren hirugarren sektoreak beste bi sektoreekin alderatuta pisua irabaztea da, sektore nagusi bihurtu arte, okupatutako biztanleria aktiboari zein BPGdri egindako ekarpenari dagokionez.

Garapen Iraunkorra

Etorkizuneko belaunaldien beharrizanak arriskuan jarri gabe oraingo belaunaldien beharrak asetzea posible egiten duen garapena.

Garraio-Azpiegiturak

Garraioa ahalbidetzen duten baliabideen eta azpiegituren multzoa da. Baliabideak osagai mugikorrak dira (ibilgailuak, autobusak, kamioiak, trenak, ontziak edo hegazkinak), eta azpiegiturak eraikin finkoak dira (errepideak, autobideak, trenbide-sareak, portuak, aireportuak).

Irisgarritasuna

Kokapen geografiko bakoitzetik leku horretara iristeko dagoen erraztasuna edo zailtasuna da....

1. Errepideko garraioa:

   Sarearen gaineko eskumenak

   Sarearen gaineko eskumenak Estatuaren, autonomia-erkidegoen eta diputazio eta kabildoen artean banatzen dira.

   Iberiar penintsulako errepide-sarearen diseinua

   Iberiar penintsulako errepide-sareak diseinu erradiala du. Erdigunea Madrilen dago, eta ardatzak ditu periferiako portu eta hiri nagusietarantz, bertan biztanleria eta jarduera ekonomikoa biltzen dira eta. Eredu hori Estatuaren ikuskera zentralistari dagokio. XVIII. mendean abiatu zen Borboitarrekin eta 1960ko hamarkadan sendotu zen, errepide-sarea modernizatu zenean. Gaur egun, egitura erradialari eusten zaio, baina zeharkako ardatz batzuk gehitu zaizkio, hala nola Ebrokoa, Mediterraneokoa eta Andaluziakoa.

   Bidaiarien eta salgaien barruko trafikoa

   Bidaiarien