Hiriaren Egitura: Alde Zaharra, Zabalgunea eta Periferia

Alde Zaharra: Sorreratik XIX. Mendera Arte

Alde zaharra hiriaren jatorrizko gunea da, XIX. mendera arte urbanizatutako zatia hartzen duena. Harresiz inguratuta egon ohi zen, eta planoari dagokionez, erregularra, erradiozentrikoa edo koadrikula itxurakoa izan zitekeen. Bideak estuak eta itxiak ziren, eta lurzoruaren erabilera anitzak eta gizarte maila desberdinak nahasten ziren bertan.

• Hiri erromatarra: Bi bide nagusi gurutzatzen ziren.
• Erdi Aroko hiri kristaua: Harresiak, askotariko planoak, elizak eta jauregiak zituen ezaugarri.
• Erdi Aroko hiri musulmana: Harresia, plano oso irregularra eta meskitak zituen.
• Pizkundea: Plaza eta kale nagusiak, merkatua, udaletxea eta fatxada uniformeak agertu ziren.
• Barroko ilustrazioa: Kale zabalak, plazak, lorategiak eta eraikin monumentalak eraiki ziren.

Aldaketak Industria Iraultzaren Ondorioz

Planoan, harresiak bota eta bide handiak egin ziren. Hirigunean, dentsifikazioa gorantz joan zen, eta desamortizazioen ondorioak nabaritu ziren. Lurzoruaren erabilerari dagokionez, sektore tertziarioak garrantzia hartu zuen, eta pilaketa arazoak sortu ziren.

Zabalgunea: Industria Iraultzatik XX. Mendera

Zabalgunea XIX. mendearen erdialdetik XX. mendearen hasierara arte garatu zen hiri-eredua da. Burgesiaren zabalgunea zen, hirien hazkunderako planifikatua. Harresiak bota ziren, eta plano erregularra ezarri zen, ordena eta zerbitzuak bermatuz.

• Uraren hornikuntza hobetu zen.
• Kale luzeak eta zabalak eraiki ziren.
• Komunikabideak dibertsifikatu ziren denborarekin.
• Lurzoruaren erabileran aldaketak egon ziren.
• Langileen auzoak eta industria guneak sortu ziren.

Periferia: Industrializaziotik Gaur Egun Arte

Industrializazioak eta demografiaren hazkundeak hiriaren periferiaren garapena bultzatu zuten. Gaur egun, industriak eta biztanleriak periferiarantz jotzeko joera dute.

Auzo Motak

• Auzo marjinalak (txabolak).
• Sustapen ofizialeko bizitegi-auzoak.
• Sustapen pribatuko poligonoak.
• Etxadi itxiak.
• Familia bakarreko etxebizitzak.

Industria eta Ekipamendu Guneak

Periferian, industria poligonoak, industria espazio berriak eta ekipamendu guneak aurkitzen dira.

Langileen Auzoen Garapena

Inmigratutako langileak periferiako auzoetan kokatu ziren, eta barruti suburbanoen garapena gertatu zen. Planoak askotarikoak ziren, bilbe txikikoak, eraikuntza tamaina txikikoak eta kalitate urriko eraikuntzak nagusituz. Lurzorua industriak eta etxebizitzak eraikitzeko erabiltzen zen. Azpiegiturak eta zerbitzuak urriak ziren.

Lorategi-Hiriak eta Hiri Lineala

Auzo batzuk lorategiekin egin ziren, korronte naturalista eta higienisten eraginez. Hiri lineala ere garatu zen, kale nagusi baten inguruan, familia bakarreko etxebizitzekin, zerbitzuekin eta gizarte zatiketa gainditzeko asmoz.