DBH mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Zergatik ez da bermatzen belaunaldi-ordezkapena Europan?

Europako biztanleria oso gutxi hazten da: motela da berezko hazkundea. Batez besteko ugalkortasun-tasak ez du belaunaldi-ordezkapena bermatzen eta gazte biztanle kopurua murrizten ari da. Hauxe da europar biztanleria ongien definitzen duen ezaugarria: zahartzea.

2. Zeintzuk dira Europan bizi diren erlijio nagusiak eta non praktikatzen dira?

• Iparraldean: Protestantismoa/EBK.
• Hegoaldean: Katolizismoa.
• Beste erlijio batzuk: Islama eta judaismoa.

3. Zer gertatu da Espainiako biztanleriarekin?

1. Motel hazi zen biztanleria, jaiotza- eta heriotza-tasa handiak zirelako.
2. XX. mendearen erdialdean, heriotza-tasa jaitsi eta demografia-hazkundea handia izan zen.
3. Azken 30 urteetan, hazkundearen erritmoa motela

Industria Paisaiak

Lehen Industria Iraultza

XVIII. mendearen amaieran hasi eta XIX. mendean garatu zen Britainia Handian. Gero Europara hedatu zen.

• Oinarria: Lurrun-makinan oinarritu zen. Ikatza erabiltzen zen energia-iturri nagusitzat.
• Lana: Lana ez zen fabrika handietan egiten hasieran.
• Sektore nagusiak: Siderurgia eta oihalgintza.
• Garraioa: Lurrun-makina garraioan aplikatuz, trenbidea eta lurrun-itsasontzia agertu ziren.

Kokalekua

• Siderurgia: Burdina eta ikatz kantitate handiak kontsumitzen zituzten, eta harrikatz-harrobietatik, meatzetatik eta portuetatik hurbil instalatu ziren.
• Oihalgintza: Arinagoak ziren, eta hirietan ezarri ziren, merkatutik hurbil egoteko eta eskulana aprobetxatzeko.

Bigarren Industria Iraultza

XIX. mendearen bigarren erdialdetik...

Migrazio Mugimenduak

XIX. mendean eta XX. mende hasieran, Europako herritarrek atzerrira emigratu zuten etorkizun hobearen bila. Guztira, 50 milioi pertsona joan ziren Europatik. Gaur egun, joera bestelakoa da: jende ugari etorri da Europara. Gaur egun, 20 milioi pertsona baino gehiago dira, eta kopuru hori goraka doa.

Euskal Herriko Biztanleria

• Dentsitatea

  Euskal Herriak hiru milioi biztanle ditu 21.000 km²-tan, dentsitate handia duela adieraziz. Hiru lurraldeak populatuagoak dira, eta Bizkaia da biztanle gehien duen lurraldea. Nafarroak Euskal Herriko azaleraren erdia hartzen du.

• Hiri-populazioa

  Biztanleriaren %58,9 udalerrietan bizi da, 20.000 biztanle baino gehiago dituzten herrietan, hain zuzen ere.

Biztanleriaren Bilakaera

2001ean, Euskal Herrian...

XX. mendeko eztanda demografikoa

XX. mendean zehar, izugarrizko eztanda demografikoa izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, hazkunde-prozesu azkar bat hasi zen mundu osoan, eta gaur egun prozesu horrek aurrera jarraitzen du. XX. mendeko azken hamarkadan, hazkundea guztiz azkartu zen:

• Herrialde garatuak: Biztanleria gutxi hazten zen eta, zenbaitetan, hazi beharrean jaitsi egin zen.
• Herrialde azpigaratuak: Biztanleria etengabe ari da hazten.

Migrazio-mugimenduak

Migrazioa jendea lurralde batetik beste batera mugitzea da. Bi kontzeptu nagusi bereizten dira:

• Emigrazioa: Jendea lurralde batetik beste batera joatea.
• Immigrazioa: Beste lurralde batetik biztanleak etortzea.

Migrazio motak

• Behartutako migrazioak eta borondatezkoak: Migrazio ekonomikoak borondatezkoak

Hiri eta Landa Eremuak

Landa Eremua

• Biztanleriaren dentsitatea 150 bizt./km² baino txikiagoa da.

Hiri Eremuaren Ezaugarriak

• Hiriaren definizioa: Espainian, 10.000 biztanletik gorako guneak.
• Eraikinen tipologia: Dentsitate handiko eraikinak.
• Jarduera ekonomikoak: Hirugarren sektoreko (zerbitzuak) eta industriako jarduerak nagusi (adibidez, osasuna, hezkuntza).
• Ingurunean duten eragina: Espazioa eraldatzeko gaitasun handia.

Hirien Funtzioa eta Barne-Egitura

Hirien Funtzio Nagusiak

• Industria funtzioa
• Kultura eta hezkuntza funtzioa
• Funtzio politiko eta administratiboa
• Turismo-funtzioa

Hirian funtzio bakoitzak duen kokapenak hiriaren barne-egitura osatzen du:

Hiriaren Barne-Egitura

• Hirigunea: Europako hirietan, gunerik zaharrena da, erakunde politikoak, udaletxea

Lehen sektorea: Abeltzaintza eta Arrantza

Txerrien eta hegaztien hazkuntza garrantzi handia hartzen ari da, biztanleriaren eskari handiagoaren ondorioz.

Baso-azalerak: isurialde kantauriarrean baino hedadura txikiagoa dauka.

Arrantza

Euskadiko arrantza mota hauek daude:

• Baxurako arrantza: ontzien %79,1 okupatzen ditu, eta enpleguaren %58,8 ematen du. Kostaldean edo hurbileko kaletan egiten da; ontzi txikiak dira, eta legatzak, antxoak, hegaluzeak eta bisiguak harrapatzen dituzte. Bermeoko, Getariako, Orioko, Pasaiako eta Donostiako portuak nabarmentzen dira.
• Alturako arrantza: ontziek %9 okupatzen ditu, eta enpleguaren %10,9 ematen du. Urruneko kaletan asteak ematen ditu. Ontziek edukiera handiagoa dute. Ondarroako eta Pasaiako portuak nabarmentzen

Krisialdia

XVII. mendeko Europak krisialdi demografiko, ekonomiko eta soziala izan zuen. Alabaina, krisialdiak ez zuten eskualde guztiei berdin eragin.

Krisialdi demografikoa

XVII. mendean Europa askotan gelditu zen edo moteltu zen biztanleen hazkundea; Errusiako kasua salbu. Oro har, 1600etik 1700era inguruan 70 milioi biztanle zituen kontinenteak.

Krisialdiaren arrazoi nagusia: heriotza-tasaren igoera

• Gosete ugari: uzta txarrengatik, lurren suntsipenagatik eta gerrak eragindako arpilatzeagatik gertatu zen.
• Epidemiak: mende horretan epidemia ugari izan ziren, bereziki Europako hegoaldean; adibidez, izurria, tifusa, kolera, eta abar.
• Gerra: gerrak heriotza- eta despopulazio-iturri izan ziren; adibidez, Hogeita Hamar Urteko Gerraren ondorioz Europa

Espainiako Industria eta Garapenaren Irizpena

Mapan zehar Espainia inguruan dauden industria eremuak ikus ditzakegu. Lau dira zonalde nagusi:

1. Garatutako industria-eremuak
2. Industrializazio induzituko eremuak
3. Industrializazio urriko eremuak
4. Hedatzen ari diren eremuak

Kokapena eta Ezaugarriak

Industria Eremu Garatuak

Madrileko eta Bartzelonako metropoli-eremuak dira Espainiako industriaren gune nagusi gisa sendotu direnak. Alde batetik, industria-ehuna galdu dute sektore industrialak moldatu egin direlako eta industria-suspertzea gertatu delako haietan. Horrenbestez, eremu horiek industriako lanpostuak galdu dituzte, lantegien deslokalizazioa eta lanpostuen tertziarizazioa direla eta.

Hedatzen Ari diren Industria-Eremuak eta Ardatzak

Industria-hedapenetik...

Euskadiko Biztanleria: Dentsitatea eta Banaketa

Euskadi, 2.167.166 biztanlerekin, Espainiako zazpigarren autonomia-erkidegorik populatuena da, herrialdearen biztanleriaren %4,6 inguru hartuz. Biztanleria-dentsitateari dagokionez, bertakoa 299,58 bizt./km²-koa izanik, Espainiakoa (92,02 bizt./km²) eta Europakoa (72,99 bizt./km²) baino handiagoa da.

Immigrazioaren Eragina

Hasteko, kontuan izan behar da EAE immigrazio-eskualdea dela, eta horrek eragina duela biztanleriaren banaketan. XX. mendearen erdialdetik 1975era arte, industrializazioa gehien garatu zen urteetan, hain zuzen ere, penintsularen barrualdeko biztanleak Euskadira joan ziren lan bila. Hauek Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldeetan eta, neurri txikiago batean, Araban kokatu ziren; batez...