Geografia eta Gizarte Zientzien Hiztegi Kontzeptuala

Geografia4,77 KB

Erakundeak eta Politika

  • Erromako Ituna: 1958an Frantziak, Italiak, Belgikak, Luxenburgok, Herbehereek eta Alemaniako Errepublika Federalak Europako Ekonomia Erkidegoa sortzeko sinatu zuten akordioa.
  • Europar Batasuna: 28 kidez osaturiko estatuen arteko lotura ekonomikoa eta lankidetza bultzatzea helburu duen estatuz gaindiko erakunde dinamikoa.
  • Autonomia Erkidegoa: Espainiako lurralde-banaketa administratiboa. Probintzia batez edo gehiagoz osatua, botere legegilea, betearazlea eta judiziala bere erakundeekin dituena.

Geomorfologia eta Ingurunea

  • Mendigune Zaharra: Aro tertziarioan, orogenia alpetarraren eta paleozoikoko materialaren apurketaren ondorioz sortutako unitate morfoestrukturala.
  • Tolestura Mendikatea: Aro tertziarioan, orogenia alpetarrarekin sortutako erliebe karstikoan aurki daitezkeen tolestutako itsas hondoko harri sedimentarioek osatzen duten mendigunea.
  • Arro Sedimentarioa: Aro tertziarioan orogenia alpetarraren ondorioz sorturiko sakonunea, zokaloa apurtzean edo itsas hondoko harri sedimentarioak tolestu zirenean sortua.
  • Desertifikazioa (Basamortutze): Gizakien zein eragile naturalen ondorioz, deforestazioa eraginez, paisaia bat desertu bilakatzearen prozesua.
  • Modelatu Karstikoa: Kareharrizko eremuetan ageri den erliebea (dolinak, lapiazak, zintak...).
  • Arro Hidrografikoa: Uraren banalerroez mugatutako lurralde-atala, non urak ibai nagusi batera eta haren ibaiadarretara bideratzen diren.
  • Urenmuga-lerroa (Uren Banalerroa): Arroak mugatzen dituzten mendi-erliebeen gailurrek osatzen duten lerroa.
  • Landaredi Potentziala: Inguru jakin batean, inolako presiorik gabe egon beharko lukeen landare-formazioa.

Demografia eta Gizartea

  • Ekintza Gunea (Antizikloi/Zikloi): Presio atmosferikoaren araberako gunea (goi-presioa edo behe-presioa).
  • Zentsu eta Errolda: Biztanleriaren datuak jasotzen dituzten iturri demografikoak.
  • Populazio Dentsitatea: Kilometro karratu bakoitzeko bizi den pertsona kopurua (ekumene eta anekumene).
  • Biztanleriaren Benetako Hazkundea: Berezko hazkundearen eta migrazio-saldoaren arteko aldea.
  • Trantsizio Demografikoa: Jaiotza eta heriotza-tasen jaitsiera eta hazkunde adierazgarria duen aldia.
  • Bizi-itxaropena: Pertsona bati lurralde batean bizitzeagatik kalkulatzen zaion urte kopurua.
  • Biztanleriaren Zahartzea: Biztanleriaren %12 baino gehiago adinekoak izatea.
  • Migrazio-saldoa: Inmigranteen eta emigranteen arteko aldea.
  • Nekazaritza-exodoa: Landatik hirira pasatzea, nekazaritzaren mekanizazioaren ondorioz.
  • Biztanleria Aktiboa: Lan-merkatuan dauden pertsonen kopurua.

Hiri-egitura

  • Alde Zaharra: Hiri baten alde historikoa, non funtzio egoiliarra, komertziala eta politiko-administratiboa nagusi diren.
  • Zabalgunea: XIX. mendetik XX. mendera industrializazioaren eraginagatik sortutako alde historikoaren alboko eremua.
  • CBD (Negozio Gunea): Hiriko kale komertzial esanguratsuenak eta bulego nagusiak biltzen dituen eremua.
  • Metropoli-ingurua: Metropoli batez eta bere eraginpean dauden hiri-logelez osaturiko eremu urbanoa.
  • Konurbazioa: Bi hiri fisikoki elkartzean sortzen den eremu urbanoa.
  • Urbanizazio Barreiaturik: Hirien periferian kokatutako urbanizazio sakabanatua.
  • Pendulu-mugimenduak: Egoitzatik lanerako eguneroko joan-etorriak.
  • Hiri-hierarkia: Hirien tamaina eta funtzioen araberako mailaketa.

Ekonomia eta Garapena

  • Nekazaritza (Intentsiboa/Estentsiboa): Lurraren ustiapen-sistemak, errendimenduaren eta teknologiaren arabera.
  • Abeltzaintza (Intentsiboa/Estentsiboa): Ukuiluko edo aire libreko abere-ustiapena.
  • NBP (Nekazaritza Politika Bateratua): Europar Batasun mailan onartutako nekazaritza-arauak.
  • Industria Deslokalizazioa: Industria-jarduera bat herrialde azpigaratuetara mugitzea.
  • Goi-teknologiako Industria: I+G+Bn inbertitzen duten industria aurreratuak.
  • Tertziarizazioa: Hirugarren sektorearen nagusitasuna ekonomian.
  • Garapen Iraunkorra: Hurrengo belaunaldien beharrak arriskuan jarri gabe egungo beharrak asetzean datzan eredua.

Deskargatu

PDF Word HTML