Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Mota: Hiri-hierarkikoen mapa da eta hiri sistema mailakatuan (handienetik txikienera) agertzen dira hiriak, baita eraginpe eremuak, lokarriak eta ardatzan agertzen dira (Ebro arana).

Azalp.: Hau hiri-harreman sarea; maila biztanle kopuruaren eta betetzen dituzten funtzioen arabera jartzen da. Ondorioz, hiri handiek maila txikiagoko hiriengan eragina dute, honetan ez dauden zerbitzu eta betekizunak hornitzen dituzte, adibidez goi mailako eskolak edota negozio eta finantza egoitzak.., eraginpe eremuaren hedapena hiriaren mailaren arabera da. Hemen hiri maila ezberdinak:

1. Metropoliak

-Naziokoak: Madril eta Bartzelonaren eraginpeko eremua estatu osora hedatzen da, 3 milioi biztanle baino gehiagokoak. Hauek betekizun dibertsifikatuenak eta mailarik...

Errolda

Errolda. Efektu administratiboetarako udalerri batean urtearen hasieran (urtarrilaren 1ean) bizi den pertsona-zerrenda, pertsona bakoitzaren erroldaketaren bidez zehaztuta. Normalean Zentsu Orokorrarekin alderatuta (hamar urtero egindakoa).

Populazio dentsitatea

Populazio dentsitatea. Leku edo zonalde batean bizi den pertsona-kopurua, kilometro karratu bakoitzeko eta formula honi jarraituz: populazio dentsitatea = biztanle kopurua / kilometro karratu.

Biztanleriaren hazkunde erreala

Biztanleriaren hazkunde erreala. Migrazio-saldoa (inmigrazioak – emigrazioak) eta hazkunde naturala (jaiotzak - heriotzak) erlazionatzen dituen indizea, formula honi jarraituz: hazkunde erreala = hazkunde naturala + migrazio-saldoa.

Trantsizio demografikoa

Trantsizio

Industria Handiak: Industria handiak, industriaren kontzentrazio geografikoa, itsasadarrean; espainiako merkatuarekiko menpekotasuna eta eskulan askoren beharra.

Gipuzkoako Industrializazioa: Gipuzkoako industrializazioa XX. mendearen lehenengo bi hamarkadetan gertatu zen. Gipuzkoako industrializazio eredua Bizkaikoaren antzekoa izan zen: industria sakabanatuta egon zen sektore aldetik; papergintza, metalurgia, ohialgintza… Gipuzkoako burgesia ertaina eta txikia izan zen, enpresak ere ertain eta txikiak izan ziren. Banco Gipuzkoanok industrializazioa sustatu zuen eta hori Bizkaiko kapitalekin fundatu zen. Enpresek eskulan gutxiago behar zuten Bizkaian baino.

Laburpen Gisa: Euskal industrializazioa bi ereduren araberakoa izan zen, Bizkaikoa...

Espainiako Biztanleria Piramidea (2010)

Hurrengo lerroetan biztanleria-piramide bat iruzkinduko dugu, hau da, barra-grafiko bat, 2010. urteko Espainiako biztanleriaren egitura adina eta sexuaren arabera adierazten duena. Ardatz bertikalean bost urteko adin-taldeetan banatzen da gizartea, eta ardatz horizontalean, talde horiek suposatzen duten ehunekoa. Grafikoaren iturria ez da aipatzen.

Sexuaren araberako egitura

Sexuaren konparaketarekin hasteko, ohikoa den bezala, gizonak baino emakume gehiago jaiotzen dira. Horrela jarraitzen du 50-54 adinera arte, non parekatu egiten diren. Urte horietatik aurrera, emakumeak gizonak baino gehiago dira, zaharren artean nabarmen bereizten dena, emakumeen bizi-itxaropena altuagoa izateagatik. Hainbat faktorek...

Espainiako biztanleria, 2015eko urtarrilaren 1ean, 46,4 milioi biztanlekoa zen. Biztanle dentsitatea, berriz, 91,78koa zen, ertaina, baina Europako batez bestekoa baino txikiagoa.

Desoreka Espazialak eta Dentsitateak

Desoreka espazial garrantzitsuak daude:

• Dentsitate handiko guneak (autonomia-erkidegoak): Madril, Penintsularen periferia (Katalunia, Valentzia, Euskal Autonomia Erkidegoa), Balearrak, Kanariak, Ceuta eta Melilla.
• Dentsitate txikiko guneak (Penintsularen barrualdea): Gaztela-Mantxa, Gaztela eta Leon, Extremadura eta Aragoi.

Probintzien Arteko Dentsitate Aldeak

Probintziei dagokienez:

• Dentsitate handieneko probintziak: Madril, Bartzelona eta Bizkaia (500 biztanle/km² baino gehiago).
• Dentsitate txikieneko probintziak: Zamora, Soria, Guadalajara,

Erromanizazio desberdina Euskal Herrian

Erromanizazioak ur banalerroak asko baldintzatu zituen, eta isurialde baten eta bestearen arteko aldeak areagotu ziren, Bizkaiko golkoaren inguruko gainerako lurraldeetan bezala. Arabaren zati handi batean eta Nafarroaren erdialdean eta hegoaldean lurrak nekazaritza mediterraneorako aproposak ziren. Leku haietan, erromanizazioa Hispaniako inguru erromanizatuetan garrantzia izan zuen. Bertan, adibidez, Iruñea eta Veleia hiriak sortu ziren.

Iparraldeko erromanizazio urria

Bizkaia, Gipuzkoa eta Pirinioak Inperioan gutxien erromanizatutako inguruak izan ziren.

Faktoreak

• Erromatar estatuak ia ez zuen kontrolatzeko bitartekorik, eta horren ondorioz, gizarte-independentzia handia zegoen.
• Erromatarrek ez zuten erromanizazio-

Aurkezten dugun mapa Espainiako hiri-sistemari buruzkoa da. Gai honi dagokionez, irudiz osatutako mapa tematiko bat dugu aurrean. Mapa honetan, Espainiako estatuan dauden hiri desberdinek osatzen duten sistema dugu aztergai, eta bertan, haien artean eratzen diren azpisareak eta erlazioak antzeman daitezke. Hiri-sistema elkarrekin lotutako hirien multzoek osatzen duten erlazio-sare konplexua da, eta Espainiaren kasuan, neurri handi batean, industria-alditik heredatutakoa da.

Hiri-Sistemen Hierarkizazioa

Espainian, hainbat mailatan desberdindutako hiriak aurki ditzakegu. Hierarkia hau hirien neurri demografikoaren, eginkizunen eta eragin-esparruaren arabera ezartzen da. Mapak bestelako zeinu eta ideiak ere adierazten ditu.

Hiri espainiarrak hierarkizatuta...

1. Industriaurreko Urbanizazioa (Hirien sorreratik industrializaziora arte)

Aro honetan, urbanizazio tasa urria eta egonkorra zen, hiriko eta landako biztanleria paraleloak zirelarik. Urbanizazioari mesede egin zioten faktoreak ekonomiko-militarrak, politiko-administratiboak, erlijiosoak eta kulturalak izan ziren.

Etapa desberdinak:

• Antzinaroa: Feniziar eta greziar kolonizazioari lotutako lehen hiriak agertu eta merkataritza-faktoriak ezarri ziren. Erromatarrek komunikabideen bidez lotutako hiri-sare bat eraiki zuten.
• Erdi Aroa: Espazio musulmana eta kristaua bereizten ziren. Musulmanek hiri berriak eraiki eta aurrekoak aprobetxatu zituzten.
• Aro Modernoa: Urbanizazioak gorabeherak izan zituen. XVI. mendean etengabeko hiri-hazkundea egon zen eta

Euskadiko Turismoa

Potentzialtasunak eta Baliabideak

Euskadiko turismoa XIX. mendean hasi zen, klase dirudunen artean. Errege familiak, nobleziak eta goi-burgesiak uda igarotzeko aukeratu zituzten Donostia, Zarautz eta Lekeitio, eta familia aristokratikoak ezarri ziren bertan.

Euskadik turismo-potentzial handia du, hainbat faktoreri esker:

• Kokapen geografiko estrategikoa
• Komunikazio onak
• Turismo-modalitate berrien garapena, tradiziozko eremuez gain

Baliabide Naturalak

Euskadiko kostaldea bere edertasunagatik nabarmentzen da.

Baliabide Kulturalak

• Gastronomia anitza eta kalitate handikoa
• Folklorea eta kirolak
• Eskulangintza eta herri arkitektura
• Hondare arkeologiko eta artistikoa

Turismoaren Ezaugarriak

• Hoteleko plazen kopurua handitu da, batez ere goi-kategoriakoetan,

Turismoa Espainian: Bilakaera eta Ezaugarriak

Turismoa pertsonek beren aisialdian ohiko ingurunetik kanpo egiten dituzten bidaia eta jardueren multzoa da. Hiru modalitate nagusi bereizten dira:

• Atzerritik datorren turismoa (hartzailea)
• Herrialde barrukoa
• Nazioartekoa (naziokoek atzerrira joatean)

XX. mendera arte, burgesiak eta aristokraziak bakarrik egiten zituzten horrelako bidaiak.

Espainiako Baliabide Turistikoak

1960ko hamarkadan, Espainiak garapen turistiko handia izan zuen, eta gaur egun munduko bigarren potentzia turistikoa da, batez ere baliabide turistiko ugari dituelako. Hauek dira nagusiak:

• Baliabide naturalak: erliebea, hondartzak, tenperaturak, landare-formazioak.
• Kultura baliabideak: monumentuak, museoak, gastronomia, jaiak.

Turismoaren