Erromanizazioa Euskal Herrian: Eraginak eta Jarduera Ekonomikoak

Erromanizazio desberdina Euskal Herrian

Erromanizazioak ur banalerroak asko baldintzatu zituen, eta isurialde baten eta bestearen arteko aldeak areagotu ziren, Bizkaiko golkoaren inguruko gainerako lurraldeetan bezala. Arabaren zati handi batean eta Nafarroaren erdialdean eta hegoaldean lurrak nekazaritza mediterraneorako aproposak ziren. Leku haietan, erromanizazioa Hispaniako inguru erromanizatuetan garrantzia izan zuen. Bertan, adibidez, Iruñea eta Veleia hiriak sortu ziren.

Iparraldeko erromanizazio urria

Bizkaia, Gipuzkoa eta Pirinioak Inperioan gutxien erromanizatutako inguruak izan ziren.

Faktoreak

• Erromatar estatuak ia ez zuen kontrolatzeko bitartekorik, eta horren ondorioz, gizarte-independentzia handia zegoen.
• Erromatarrek ez zuten erromanizazio-politika garatu eta latina ere ez zuten ezarri.
• Erromatarren presentzia Euskal Herriaren isurialde atlantikoan oso txikia zen, lurraldea, nekazaritza mediterraneoko desegokia, ez zen eta interesgarria erromatarrentzat. Salbuespena meatze batzuen ustiapena izan zen, adibidez Somorrostro, eta portu naturalak garai hartan kabotajekoa zen itsas trafikorako aprobetxatzea.

Hori dela eta, erromatar kulturak ezin zuen erakarri oinarrian landakoa zen biztanleria, hizkuntza oso desberdinarekin eta garapen-etapa atzeratuan zegoen eta.

Kristautasunaren eragina

Erromanizazioaren eraginez, iparraldearen eta hegoaldearen artean sortutako aldeak kristautasunarekin areagotu egin ziren. Euskal Herria IV. eta V. mendeetan kristautu egin zen.

Euskararen biziraupena

Aro modernoan, euskara bizirik iraun zuen, eta erromatar monumenturik ez zegoenez, esaten zuten Euskal Herria ez zela erromanizatu, eta hori gaur egun arte bizirik iraun du, faltsua den arren. Erromanizazioa desberdina izan zen, Erdialdeko Pirinioetan, euskararen erabilerak seguruaski atzera egin zuen. Inguru mediterraneoan erromanizazioak izandako garrantziaz konturatzeko, gogoan izan behar dugu Calagurrisen latindar kulturako bi irudi garrantzitsuenetakoak jaio zirela: Kintiliano eta Prudentzio.

Jarduera ekonomikoak

Nekazaritza eta arrantza

Hispaniako lurraldeak Erromatarrentzat interesgarriak ziren, batez ere, aukera ekonomiko asko ematen zituztelako. Nekazaritzaren arloan Hispania nabarmentzen zen, garia, mahatsondoa eta olibondoa lantzen zirelako, eta ere abeltzaintzan.

Baetican, lurralde-jabetza handiak ere goiz garatu ziren. Era berean, arrantza-jarduera oso garrantzitsua zen, eta Andaluziako kostaldeko gatzagen industriak lehen tokia hartzen zuen.

Meatzaritza

Erromak Hispaniako meatzaritza-ustiapena sustatu zuen. Meategietan eskulan esklaboarekin lortzen ziren metal nagusiak urrea, zilarra, kobrea, eztainua, zinabrioa eta beruna ziren. Erromak meatze horietatik gutxi gorabehera egunero 25000 denarioko etekinak lortzen zituen. Las Medulasen urre-ustiapen konplexua ezarri zuten.

Eskulangintza eta merkataritza

Eskulangintza gehienetan lantegi txikietan garatzen zen, bertan, zeramikako objektuak, bitxigintza, beira eta mosaikoak lantzen ziren.

Hispaniako lurretatik ardoa, metalak eta, batez ere, olioa esportatzen ziren, eta gauza horien ordez, objektu manufakturatuak eta luxuzko produktuak inportatzen ziren.

Diruaren zirkulazioa gora egin zuen, eta merkataritza-jarduerak garatu eta Erromak errepide-sare zabala garatu zuen, adibidez, Augusta Bidea.

Gainbehera eta beste kontzeptuak

Gainbehera geldiezina, salbazio-itxaropenak, Mitraismoa, atzikitzen zitzaizkien, Coracallak, estatutua, sueboen erreinu, ezarpen-inguru, Suintilak, arianismo.