Energiaren definizioa

Energia sistema material batek bere barruan edo beste sistema batean aldaketak sortzeko duen gaitasuna da.

Energia motak

• Barne energia: Gorputzek, beren molekulen edo atomoen higiduraren ondorioz duten energia da. Gorputzak atomoz osaturik daude eta mugimendu txikiak egiten dituzte.
• Energia kimikoa: Konposatu kimikoen energia da eta erreakzio kimikoetan agertzen da.
• Energia nuklearra: Atomoen nukleoetatik lortzen da:
  • Fusio nuklearra: Atomo bien nukleoak elkartzen dira. Izarretan sortzen da.
  • Fisio nuklearra: Elementu kimiko batzuen nukleo atomikoen zatiketatik sortzen da.
• Energia elektromagnetikoa: Uhinen bitartez barreiatzen da.
• Energia elektrikoa: Elektrizitatez kargatutako partikulak noranzko berean mugitzen direnean agertzen

Begiaren Funtzionamendua

Begia sistema optiko konplexua da. Kornea dioptrio bat da, bi ingurune material banatzen dituena (airea eta humore urtsua). Irisek sartzen den argi kantitatea kontrolatzen du. Kristalinoak lente konbergentearen lana egiten du (foku aldakorreko lentearena); muskulu ziliarrek laguntzen diote kristalinoari uzkurtzen eta luzatzen, horrela lentearen fokua aldatuz objektuaren distantziaren arabera.

Argi-izpiek desbideraketa jasaten dute kristalinoan, eta irudia erretinan osatzen dute (txikiagoa, alderantzizkoa eta erreala). Ondoren, irudi horren informazioa erretinako zelula fotosensibleek eta orban horiek (sentsibleenak direnak) jaso eta nerbio optikoaren bidez garunera garraiatzen da, non irudiari buelta ematen zaion eta...

Elektrizitatea eta magnetismoa: oinarrizko kontzeptuak

Elektrizazioa eta karga elektrikoa

• Elektrizazioa: gorputzek egiten duten prozesua indarra lortzeko.
• Karga elektrikoaren kontserbazioa: prozesu oroetan guztizko karga elektrikoak konstante irauten du.
• Karga elektrikoaren kuantizazioa: edozein karga elektriko kargaren oinarrizko unitatearen multiplo osoa da.

Coulomb-en legea eta eremu elektrikoa

Coulomb-en legea: bi karga elektriko puntualen arteko erakarpen edo aldarapen indarra bi kargen biderkaduraren zuzenki proportzionala da eta bien arteko distantziaren karratuarekiko alderantziz proportzionala.

Eremu elektrikoa

Eremu elektrikoa: gorputz kargatu batek karga elektrikoa edukitzeagatik bere inguruko espazioan sortzen duen perturbazioari deritzo....

Fisikako Oinarrizko Formulak

Oinarrizko kontzeptu eta formulen laburpena:

• Presioa: P = F/S (Pa)
• Dentsitatea: d = m/v (kg/m³)
• Indar Hidrostatikoa: F = d · g · h · S (N)
• Presio Hidrostatikoa: P = d · g · h (Pa)
• Pascalen Printzipioa: F₁/S₁ = F₂/S₂
• Itxurazko Pisua: Pᵢ = P - B
• Bultzada-indarra (Arkimedes): B = d_l · V_M · g

Presioa eta Fluidoen Mekanika

Presioa (P)

Presioa gainazal batean aplikatutako indarraren (F) eta gainazal horren azaleraren (S) arteko zatidura da: P = F/S. Non P presioa, F indarra eta S azalera diren.

Pascal (Pa)

Pascal bat newton bateko indar batek metro karratu bateko azaleran egiten duen presioa da. 1 Pa = 1 N/m².

Fluidoak

Beren fluidotasuna edo jariatzeko ahalmena dela medio, fluidoak kanaletatik eta zuloetatik jaria...

1. Kontzeptuen definizioak

a) Defini itzazu hurrengo kontzeptuak:

• Indarra: Gorputz baten deformazioa eragiteko edo haren higidura- edo pausagune-egoerak aldatzeko gai den edozein kausa da.
• Dinamika: Indarrak aztertzeaz arduratzen den fisikaren atala da; gorputzen higiduraren aldaketak aztertzen dituen fisikaren adarra da.
• Dinamometroa: Indarren balioak neurtzeko erabiltzen den gailu bat da. Funtsean, kalibratutako malguki bat da.
• Mekanika: Indarrek gorputzei eragiten dizkieten efektuak eta higidurak aztertzen dituen fisikaren atala da.
• Indarren konposizioa burutzea: Hiru indarren erresultantea kalkulatzean, higiduraren norabidea, noranzkoa eta intentsitatea lortzen ditugu.
• Elastikotasun-konstantea: Malgukiak trakzioari ezartzen dion erresistentzia

X izpiak energia handia eta uhin-luzera laburra duten erradiazio elektromagnetiko mota bat dira. Horregatik, solidoak X izpien difrakzio-sare gisa jardun dezakete. X izpi sorta batek atomoei eragiten dienean, izpien eta atomoen elektroien arteko interakzioa gertatzen da, eta jatorrizko izpi sorta norabide guztietan sakabanatzen da. Solidoa kristalinoa denez, dispertsio koherente bat ikusten da. Gure kasuan, X izpiak sortzeko kobrea erabiltzen dugu.

X izpi sorta honek kristalari angelu ezberdinekin jotzen dio. Plano-familia bakoitzak, bere d_hkl-ren arabera, izpiak desbideratuko ditu, baldin eta interferentzia konstruktiboa gertatzen bada, hau da, izpiak erabat fasean badaude. Hori gertatzen denean, izpiek elkar indartzen dute interferentzia konstruktiboa/...

Lorentzen indarra eta karga higikorrak

Eremu elektriko batean karga bat kokatuz gero, indar elektriko bat agertzen da partikula kargatu horren gainean. Eremu magnetiko batean, ordea, ez da berdina gertatzen. Esperimentalki froga daiteke eremu magnetiko baten barruan geldirik dagoen karga bat kokatzen badugu, bere gainean ez dela inongo indarrik azaltzen. Karga higitzen bada, kargaren norabidean aldaketa garbi bat azaltzen da; beraz, Newtonen bigarren legean oinarriturik, partikula horren gainean indar batek eragiten duela ondorioztatu behar da. Indar magnetiko horren propietateak hauexek dira:

• Abiadura eremuaren paraleloa denean indarra nulua da.
• Indarra maximoa da abiadura eta eremua perpendikularrak direnean.
• Kargaren balioaren (q), abiaduraren

Alternadorearen Funtzionamendua eta Oinarriak

Alternadorea energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen duen gailua da. Sorgailu elektriko batek bi zati nagusi ditu:

• Estatorea: Zati finkoa, normalean induktorea.
• Errotorea: Zati mugikorra, normalean induzitua.

Zentral elektriko handietan, ordea, alderantziz izan ohi da. Errotoreko espira biratzean, fluxu magnetikoa murrizten da. Aldaketa honetan, gero eta indar-lerro gutxiago sartzen dira. Hori dela eta, eremu magnetiko induzitu bat sortuko da, hasierako noranzko berberean, aldaketa hori konpentsatzeko. Eremu magnetiko induzitu honekin korronte bat induzituko da. Horren ondorioz, I.E.E. (Indar Elektroeragile) induzitua handituko da, eta, beraz, eragindako korrontea ere bai.

Eremu Magnetikoa eta

1. Lupa: Handipen Lentea

Lupa, mikroskopio bakuna edo handipen lentea ere deitzen dena, distantzia fokal laburra duen lente konbergentea da. Argi erasotzailea errefraktatuz, irudi birtuala, zuzena eta handitua sortzen du. Kurbadura desberdinak izan ditzake; normalean, diametro handiko lupak potenteenak dira, distantzia fokala laburragoa baitute.

Luparen handitze-ahalmena

Handitze-ahalmena (M) honela kalkulatzen da: M = α / α₀, non α objektua luparen bidez ikustean eratzen den angelua den, eta α₀ objektua puntu hurbilean (25 cm) lupa gabe ikustean eratzen den angelua.

• Objektua objektu-fokuan: irudi birtuala infinituan eratzen da (begiak lasaiturik).
• Objektua luparen fokuan + puntu hurbila (0,25 m): M = 0,25 / f = P / 4 (P = luparen potentzia)

Karga puntualen gaineko eremu magnetikoa

Eremu magnetikoa edo indukzio magnetikoa (B) aztertuko dugu. Eremu magnetiko batean q karga bat ipintzean, karga geldirik badago ez du indarrik jasaten; karga v abiaduraz mugitzen bada, ordea, indar magnetikoa jasaten du.

Lorentz-en legea

Indar magnetikoa v eta B bektoreek osatutako planoarekiko perpendikularra da.

Adibidea: Higidura zirkularra

Eremu magnetiko uniformea denean eta q karga eremuarekiko perpendikularki sartzen denean, ibilbidea zirkularra da. Kasu honetan, indar magnetikoa indar zentripetoaren berdina da.

Korronte paraleloen arteko indar magnetikoak

Ampère-k bi korronte paraleloren arteko indar magnetikoak aztertu zituen eta honetaz ohartu zen: korronte elektrikoak noranzko berekoak badira,...