Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lupa: Objektuak Handitzea

Objektu txiki bat zehaztasunez ikusi nahi dugunean, begira hurbiltzen diogu. Horrela, ardatz optikoarekin eratzen den angelua handiagotu egiten da, eta, beraz, irudiaren tamaina ere handiagotu egiten da. Dena dela, objektuaren hurbilketa horrek muga bat du, hurbileko puntua zehazten duena; hau da, badago objektu bat zehaztasun osoz ikusi ahal izateko gutxieneko distantzia bat. Begi normal baten kasuan, hurbileko puntu hori batez beste 25 cm-ra dago.

Horregatik erabiltzen dugu lupa: lente konbergente bat baino ez da, normalean ganbil-itxurakoa. Lupak objektua hurbileko puntua baino distantzia txikiagora jartzeko aukera ematen digu, ikusmenaren angelua handiagotuz; horrela, objektuak tamaina handiagoa duela ematen du.

Luparen

Zatikizko berretzailea duten berreketak: Zatikizko berretzailea duten berreketa, a ber m:n, n errotzaileko eta a ber m errokizuneko erroketa eta a ber m:n=

Erroketa baliokideak: Bi erroketa baliokideak dira, zatikizko berretzailea duten berreketa gisa adieraztean berrekizun berbadute eta berretzaileetako zatikiak baliokideak badira.

Erroketen arteko bauketa eta kenketa: Bi erroketa ANTZEKOAK dira erotzaileak berdinak badira, bai eta errokizunak ere.

Arrazionalizatzea: Arrazionalizatzea izendatzailean erroketak dituzten zatikiak izendatzailean erroketarik gabeko zatiki baliokide bihurtzen da.

Idazkera zientifikoa: Zenbaki bat idazketa zientifikoak adierazteko, zero ez den zifra oso bakar eta 10eko berreketa baten arteko biderketa gisa adierazi behar...

Indar-eremu Kontserbakorrak eta Ez-kontserbakorrak

Indar-eremua kontserbakorra da partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen menpekoa denean soilik, hau da, egindako bidearen menpe ez dagoenean.

Eremu kontserbakorren definiziotik bi propietate ondoriozta daitezke:

• Bide itxian eremuak egindako lana nulua da.
• Magnitude berezi batek hasierako eta amaierako puntuen artean duen aldakuntza modura adieraz daiteke eremuak egindako lana: W = -∆E_p.

Indar kontserbakorrak izena erabiltzearen arrazoia hauxe da: gorputz batean eragiten ari diren indar guztiak kontserbakorrak badira, gorputzaren energia mekanikoak konstante irauten du. Hau da:

∆Em = 0
EmA = EmB
EkA + EpA = EkB + EpB

Aldiz,...

Espazioko eskualde batean indar-eremu bat dagoela esango dugu. Adibidez, masa bat Lurra inguratzen duen espazioko eskualde batean kokatzean, masa horrek indar grabitatorioa jasaten du. Horregatik, eskualde horretan indar-eremu grabitatorioa dagoela esaten dugu.

Indar-eremu kontserbakorrak

Indar-eremua kontserbakorra dela esaten da, partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremu-indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen mende baino ez dagoenean; hau da, eremu-indarrek egindako lana bidearen mende ez dagoenean (edozein bidetatik joanda, indarrek eginiko lana berdina izango da).

Eremu kontserbakorraren propietateak

Eremu kontserbakorraren definiziotik bi propietate nagusi ondoriozta daitezke:

• Ibilbide itxian eremu-indarrak egindako

Korronte elektrikoen arteko indarren zergatia

Badakigu mugitzen ari den karga batek eremu magnetiko bat sortzen duela, kargaren balioaren, abiaduraren eta distantziaren menpekoa dena (Biot-Savart-en legea). Korronte elektriko batek ere eremu magnetiko bat sortzen du, korrontea higitzen ari diren karga elektrikoen multzoa baita.

Bestetik, eremu magnetiko batek higitzen ari den beste karga baten gainean indar jakin bat eragiten du, Lorentzen indarra: F = q (v x B).

Eremu magnetikoaren barruan korronte-elementu bat dagoenean, eremuak indar magnetikoa eragiten dio korronteari, higitzen ari diren karga-multzoa baita korronte hori.

Korronte paraleloen edo antiparaleloen arteko indarrak

Noranzko bereko bi korronte daudenean erakarpen-indarrak sortzen dira,...

Unibertsoaren Jatorria: Big Bang Teoria

Unibertsoaren jatorria azaltzen duen teoria nagusia Big Bang teoria da.

Teoria horren arabera, duela milaka milioi urte, espazio osoa, denbora, materia eta energia puntu bakar batean kontzentratuta zeuden. Leherketa handi horrek espazioa hedatzea eragin zuen. Unibertsoa hoztu zenean, materia konbinatu zen galaxiak, izarrak eta planetak sortuz.

Big Bang Teoriaren Frogak

Big Bang teoria baieztatzeko bi froga nagusi daude:

1. Unibertsoaren Hedapena: Galaxiak elkarrengandik urruntzen ari dira. Horrek esan nahi du iraganean elkarrekin egon zirela, eta unibertsoa hedatzen ari dela.
2. Hondoko Mikrouhin Erradiazio Kosmikoa (CMB): Antena batekin antzeman daiteke unibertsoan soinu bat zegoela duela milaka milioi urte. Soinu

Energia Termikoa

Gorputz bat osatzen duten partikulen higiduraren ondorioz gorputzak daukan energiari deritzo energia termikoa.

Eredu Zinetiko Molekularra

Materia euren artean bereizita dauden partikulez osatuta dago. Partikulak etengabe higiduran dabiltza, euren arteko erakarpen eta aldarapen indarren arabera.

Materia hiru egoeratan aurki daiteke: solidoan, likidoan eta gaseosoan.

Termodinamikaren Oinarriak

• Tenperatura: Gorputzen energia termikoaren neurri bat da.
• Beroa: Bi gorputzen artean edo gorputz beraren atalen artean tenperatura desberdintasuna dagoenean agertzen dena.
• Dilatazioa: Materia osatzen duten partikulek beroa jasotzen dutenean eta abiadura handiagoan higitzen hasten direnean gertatzen da.

Tenperatura Neurtzea

Desberdinetako bi gorputz...

Compton Efektua: Erradiazioaren Izaera Korpuskularra

Comptonen esperimentuek ere erradiazioaren izaera korpuskularra berretsi zuten. Comptonek X izpi-sorta bat jaurti zuen grafitozko pieza bat erasotuz, eta dispertsatutako erradiazioa behatu zuen θ angeluaren arabera.

Fenomenoaren Behaketa eta Azalpen Klasikoaren Ezintasuna

Comptonek behatu zuenez, dispertsatutako intentsitatean bi uhin-luzera daude dispertsio-angelu bakoitzerako: bata erasotzailearen uhin-luzera bera da (λ), eta bestea, uhin-luzera handiago bat (λ'). Erradiazio gehigarriaren uhin-luzera dispertsio-angeluarekin handiagotzen da, ondoko lege esperimentalaren arabera:

λ' - λ = λ_c (1 - cosθ)

Hemen, λ uhin erasotzailearen uhin-luzera da, λ' argi dispertsatuarena, θ dispertsio-...

Uhin Elektromagnetikoak

Maxwellek garatu zuen eremu elektromagnetikoaren teoria. Uhin elektromagnetikoak zeharkakoak dira, eta elkarren artean eta hedapen-norabidearekiko perpendikularrak diren eremu elektriko baten eta eremu magnetiko baten hedapena dira, izatez, inolako euskarri edo ingurune materialaren premiarik gabe.

• Geroago Hertz fisikariak egiaztatu zuen.

Uhin elektromagnetikoaren ezaugarriak

• Karga elektriko azeleratuek sortzen dituzte.
• Espazioaren egoera elektromagnetikoaren aldakuntza periodikoaren hedapena dira.
• Ez dute inolako euskarri materialaren premiarik.
• Eremu elektrikoa eta magnetikoa sinusoidalki aldatzen dira denboraren funtzioan. Horregatik, uhin harmonikoei dagozkien ekuazioak betetzen dituzte.
• E eta B bektoreen moduluek erlazio

Coulomb-en legea eta eremu elektrikoa

Coulomb-en legea: 1785ean, Charles-Augustin de Coulomb-ek bi karga elektrikok elkarri egiten dioten indarraren balioa adierazten duen legea enuntziatu zuen: bi karga elektriko puntualen arteko erakarpen- edo aldarapen-indarra bi kargen biderkaduraren zuzenki proportzionala da, eta bien arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala.

Indar elektrikoen ezaugarriak

• Indarra kargak biltzen dituen lerro zuzenaren norabidekoa da. Kargak zeinu berekoak direnean indarra aldaratzailea da; aurkako zeinukoak direnean, aldiz, erakarlea.
• Distantziarako indarrak dira.
• Ez da inolako ingurune materialik behar kargen artean indar horiek eragin dezaten.
• Beti binaka ageri dira, akzio-erreakzioaren printzipioaren arabera