Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Espektro Atomikoak

Lagina kitzikatu egiten da eta erradiazioa igortzen du. Erradiazioak zuloa eta prisma zeharkatzen ditu. Azkenean, erradiazioa bere osagaietan banatzen da, eta hauek argazki-plaka batean erregistratzen dira.

Elementu bakoitzak bere espektroa du. Igorpen-espektroez gain, xurgapen-espektroak ere badituzte. Xurgapen-espektroetan marra beltzak agertzen diren leku berberetan, igorpen-espektroetan koloretako marrak agertuko dira.

Hidrogenoaren Espektro-Serieak

Hidrogenoaren (H) espektroa aztertzean frogatutako serieak:

• Zonalde ikusgaian: Balmerren seriea.
• Zonalde ultramorean: Lyman-en seriea.
• Zonalde infragorrian: Paschen, Brackett eta Pfund-en serieak.

Serie hauetan agertzen diren espektro-lerroen azalpena Rydberg-en ekuazioak ematen du:...

De Broglie

De Broglie: Materiaren izaera bikoitza — gorpuzkularra eta uhin-izaera. Horren arabera, edozein masari dagokion uhin-luzera bat dago. Elektroiekin erlazionatuta dagoen uhin-luzera.

Alternadorea

Alternadorea: Bi iman indartsuen artean, ω abiadura angeluar konstantez biratzen duen espira dagoela uste da. FORMULAK.

Einsteinen postulatuak

1. Lehenengo postulatua: Fisikaren lege guztiak berdin betetzen dira sistema inertzial guztietan.
2. Bigarren postulatua: Argiaren abiadura behatzaile guztientzat berdina da: c = 3·10⁸ m/s.

Ondorioak

Ondorio nagusiak:

• Denboraren dilatazioa
• Luzeraren kontrakzioa
• Masaren aldaketa (masa erlatibista)
• Energiaren aldaketak

Energia erlatibista

Energia erlatibista:

Definizioa: abiadura erlatibistetan lortzen den energia (v...

Efektu fotoelektrikoa

Deskribapena: Hertzek 1887an azaldu zuen: gainazal metaliko batzuek, argiaren eraginez, elektroiak igortzen dituzte.

Efektu fotoelektrikoaren fenomenoak

Hona hemen fenomeno batzuk, horietako batzuk Fisika klasikoak azaltzen ez dituenak:

• 1. Igorritako elektroi kopurua argiaren intentsitatearekiko proportzionala da.
• 2. Elektroien igorpena erradiazioaren maiztasuna minimo bat baino handiagoa denean gertatzen da. Maiztasun minimo hori metal bakoitzaren ezaugarri propioa da (atari-maiztasuna ). Fisika klasikoaren arabera, efektu fotoelektrikoa edozein maiztasunetan gerta liteke, argiaren intentsitatea behar bezain handia bada.
• 3. Igorritako elektroien energia zinetikoa (Ez) handiagoa da zenbat eta handiagoa izan erradiazio erasotzailearen

Energia eta Bere Propietateak

Energia: Magnitude fisiko bat da, gorputzek beren burua edo beste gorputz batzuk eraldatzeko duten ahalmena.

Energia-iturriak

Gizakiak hainbat baliabide naturaletatik lortzen du beharrezkoa zaion energia; baliabide horiei energia-iturri esaten zaie.

Energia-iturri berriztaezinak

Ikatza, gas naturala, petrolioa, material fusionagarriak (nukleoa elkartzea) eta fisionagarriak (nukleoa zatitzea).

• Abantailak: Lortzea nahiko merkea da eta teknologia oso garatua dago. Errendimendu handikoak dira eta ekoizpen etengabea dute agortu arte.
• Eragozpenak: Erreserbak mugatuak dira eta oso kutsatzaileak izan daitezke.

Energia-iturri berriztagarriak

Urtegietako ura, eguzki-erradiazioa, haizea, itsasoko ura, biomasa eta lur barneko beroa.

1. Magnetismoa

Imana burdinazko objektuak bortizki erakartzeko gai den gorputza da. Bi polo bereizten dira (I eta H poloak). Mota berekoek elkar aldaratzen dute eta kontrakoek erakartzen dute. Ipar poloa Lurraren ipar geografikorantz orientatzen da. Poloak ezin dira banandu.

1.1. Magnetismoaren iturriak

Imanen propietate orokorrak:

• Burdina, kobaltoa, nikela edo metal horien aleazioak ere bihur daitezke iman artifizial. Eta, hain zuzen ere, horiexek dira normalean erabiltzen ditugunak.
• Mota bereko poloak elkar aldaratzen dute eta aurkako motakoek elkar erakartzen dute.
• Iman beraren bi poloak, desberdinak izan arren, ezin dira banandu. Iman bat erditik apurtuz gero, ez ditugu ipar polo bat eta hego polo banandurik lortzen, bi iman txikiago baizik,

Soinu-uhinen sorrera eta hedapena

Soinu-uhinak objektu baten bibrazio oso azkar baten ondorioz sortzen dira. Mugimendu hori airera transmititzen da, norabide guztietara sakabanatuz, gure belarrira iritsi arte. Objektuaren bibrazio-azalak gertuen dituen aire-partikulak astintzen ditu; partikula horrek gertuen dituenak astindu, azken hauek beren gertukoenak... Bibrazioa partikulaz partikula hedatuz doa tinpanoraino. Edozein substantzia soinua transmititzeko gai da; ingurunearen arabera, hedatze-abiadura (v) aldatu egiten da.

Soinuaren desagertzea eta islapena

Soinuaren desagertzea: Soinuaren intentsitatea fokutik urrundu ahala txikitu egiten da. Lerro zuzenean hedatu arren, oztopoekin islatu egiten dira soinu-uhinak (errebotatu). Igorlerantz iristen...

Grabitate Indarra

XVII. eta XVIII. mendeen bitartean, Isaak Newtonek grabitazio unibertsalaren legea atera zuen. Honen arabera, gorputzak zenbat eta gertuago egon eta zenbat eta masa handiagoa izan, orduan eta gehiago erakartzen dute elkar.

Egitura guztietan du eragina. Talde lokaleko osagai guztiak eta beste milaka galaxia Virgo galaxia-kumuluaren erdigunera joaten dira. Horregatik, Erakarle Nagusia Virgo galaxia-kumuluaren erdiguneari deritzo.

Zulo Beltzak

Dentsitate handi-handiko materia kontzentrazioak dira eta grabitazio-erakarpenak hauetan du eraginik handiena. Grabitazio eremu handia dutenez, argiak ezin die ihes egin.

Zulo beltzen presentzia zulo beltzek xurgaturiko materiak igorritako erradiazioei esker jakin dezakegu. Esne Bidearen erdigunean...

Oinarrizko Kontzeptuak

Termodinamika: Transferentzia-prozesuan energiaren eta substantzien arteko erlazioak aztertzen dituen zientzia. Energia: Efektu bat sortzeko gaitasuna (EZ EP). Beroa: Gorputzen arteko energia-transferentzia mota.

Sistema Termodinamikoak

• Masaren arabera: Itxiak, irekiak.
• Energiaren arabera: Isolatuak, ez-isolatuak.
• Osagai kopurua: Sustantzia puruak, ez-puruak.
• Fase kopurua: Homogeneoak, heterogeneoak.

Sistemaren Limiteak

Adiabatikoak/diatermoak, zurrunak/higikorrak, iragazkorrak/iragazkaitzak. V eta m estentsiboak dira, T intentsiboa.

Oreka Termodinamikoa

Sistema isolatu batean denborarekiko aldagaiak ez dira aldatzen. Oreka termikoa, mekanikoa eta kimikoa. Denborarekin sistema orekan jartzen da. Prozesu kuasiestatikoak eta prozesu

Gaia: Aldaketa Fisikoak eta Kimikoak

Aldaketa fisikoak

Aldaketa fisikoetan, hasierako substantzietatik ez dira beste substantzia batzuk eratzen.

Aldaketa kimikoak

Aldaketa kimikoetan, hasierako substantzietatik abiatuta substantzia berriak eratzen dira.

Erreakzio kimikoak

Hasierako substantzia bat edo batzuk (erreaktiboak) eraldatu egiten dira, eta beste substantzia batzuk (produktuak) sortzen dira.

Talken teoria

Erreaktiboen molekulek elkarren artean talka egiten dute, eta haien atomoak elkartzen dituzten loturak hautsi egiten dira. Atomo horiek beste era batera elkartzen dira lotura berriak eratzeko eta produktu berriak sortzeko.

Masaren kontserbazioaren legea

Erreakzio kimiko batean, erreaktiboen masen batura eta produktuen masen batura berdinak dira....

1.1 SARRERA

Naturan fenomeno ugari gertatzen dira

Adibideak:

Fenomenoak zientziaren bitartez azaldu.

Zientzia: behaketaren eta logikaren bidez
fenomenoak argitzen dituen jarduera da

Fenomenoak anitzak direnez zientziak adar ugaritan
banatzen dira.

Horien artean, fisika eta kimika aurkitzen dira.

Fisika: materiaren izaera aldatzen ez duten
prozesuen azterketa burutzen duen zientzia
da.

Kimika: materiaren izaera aldatzen duten
prozesuen azterketa burutzen duen zientzia
da.

Fisika eta kimika zientzia esperimentalak dira,
behaketaz gain esperimentazioa eta neurketak
egitea ezinbestekoa da.

1.2 Zientziaren garrantzia

Gure egunerokotasunean ditugun beharrak
asetzen eta bizi-kalitatea hobetzen dituzten
produktuak lortzeko balio du.

1.3 Metodo zientifikoa

Zientzialariek...